Geschiedenis
Hoofdstuk 1 --9
HOOFDST UK 1
JAGERS EN VERZAMELAARS……………………………………………………………………………
Kenmerken jagers en verzamelaars:
- Ze leefden als nomaden in kleine groepen van 10-30 personen; als het eten op was, trokken ze verder.
- Ze bouwden hutten en tenten als huis.
- Om aan voedsel te komen gingen de mannen jagen + vissen en de vrouwen bessen, planten, zaden etc.
verzamelen.
- Ze begroeven doden met grafgiften.
- Ze hadden onvoldoende voedsel surplus.
- Weinig beroepsdifferentiatie en een geringe gelaagdheid.
- Kunstontwikkeling richting symbolisme.
- Er was een duidelijke man/vrouwverdeling.
Verschillen + overeenkomsten cultuur jager-verzamelaars en boeren:
Jagers-verzamelaars Boeren
nomaden (nomadisch) sedentair
leefden van jacht + bessen etc. verzamelen leefden voornamelijk van de landbouw
woonden in hutten en tenten woonden is stevig boerderijen
werktuigen: messen, bijlen en speerpunten werktuigen: sikkels, landbouwwerktuigen, ploegen
en maalstenen
weinig bezittingen meer bezittingen, want sedentair
sterke band met de natuur sterke band met de natuur
polytheïstisch polytheïstisch
De (neolithische) landbouwrevolutie, hoe ontstaan + wat is het?
- De Neolithische Revolutie wordt ook wel de landbouwrevolutie (sedentaire revolutie) genoemd en
deze ontstond rond 10.000 v.Chr.
- Dit kwam doordat het klimaat veranderde. Hierdoor werd de grond bij de vruchtbare halve maan
(croissant fertile) vruchtbaar en begonnen de natufiërs zaden te planten.
- Vanuit dit gebied in het Midden-Oosten werd er kennis verspreid over landbouw.
- Als gevolg vormde men langzaam de landbouwsamenleving.
- De nomaden werden sedentair en gingen werktuigen bouwen.
- Er ontstond een sociale hiërarchie, als gevolg van de sedentaire nomaden.
- Ook ontstonden er de eerste dorpen en werden dieren gedomesticeerd (tam gemaakt) + de bevolking
groeide.
,Verschillen prehistorische landbouwsamenleving en de hedendaagse:
Prehistorische Hedendaagse
dieren domesticeren, oftewel tam maken + de erfelijke eigenschappen van dieren en planten
fokken zijn genetisch gemanipuleerd en dus aangepast.
verbouwen van 1 gewas meerdere, verschillende gewassen verbouwen
boeren waren machtig boeren zijn niet meer machtig
gebruikten dieren voor de ploeg gebruiken machines en tractoren voor de ploeg
Enkele vroege steden + kenmerken:
In Mesopotamië waren de dorpen zo groot geworden dat men sprak van stedelijke nederzettingen. Elke stad
had ook zijn eigen bestuur. De stad Uruk in Soemerië was met haar 50.000 inwoners de grootste stadstaat. De
kenmerken van een stad waren:
- Hiërarchische opbouw van de samenleving
- Godsdienstig centrum
- Specialisatie in een beroep (geen boer!)
- Gebruik van het schrift dat in 3000 v.chr werd uitgevonden
- Zo was er ook een groot bouwwerk, de Ziggurat, om goden te eren. Daaromheen werden goederen
verhandeld en werd er belasting geïnd.
Binnen die steden was de bevolking verdeeld in sociale klassen:
1. De koning
2. Priesters - zorgden voor de verering van de goden
3. Ambachtslieden - specialiseerde in gereedschappen en beroepen
4. Boeren
5. Slaven
Verschillen vroeg stedelijke samenleving en moderne stad:
Vroeg stedelijke samenleving Moderne stad
hiërarchische opbouw nu niet meer
had een godsdienstig centrum godsdienst is minder belangrijk
maar een paar soorten specialisten (ander heel veel specialisten en bijna geen boeren
beroep dan een boer)
weinig mensen konden lezen + schrijven (bijna) iedereen kan lezen en schrijven
Staatsvorming Midden-Oosten:
- Aan de rivieren ontstonden de eerste dorpen.
- De oogsten waren enorm, met dank aan de irrigatielandbouw. Dit betekende dat het slib uit de rivieren
werd gebruikt voor de akkers.
- Boeren die steeds een goede oogst binnenhaalden , kregen het meeste aanzien. Zij werden dan vaak
politieke leiders en bestuurden de stad terwijl anderen op het land werkten.
- Die boeren gaven leiding aan de organisatie van het irrigatiesysteem. Ook de bouw van grote
gebouwen werd door hen geleid.
,Irrigatielandbouw:
In Egypte deden ze aan irrigatielandbouw, wat inhoudt dat ze de dijken van de Nijl doorstaken als het water
op zijn hoogste punt was. Ze lieten dan het land onder water lopen. Als het waterpeil weer hoog genoeg was,
werden de dijken afgesloten, waardoor er vruchtbaar slib overbleef.
KENMERKENDE ASPECTEN:
1.1 = de levenswijze van jagers-verzamelaars
1.2 = het ontstaan van de landbouw en landbouwsamenlevingen
1.3 = het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
TIJDLIJN :
- 100.000 - 10.000 v.chr = laatste ijstijd, klimaat verandert (vruchtbare halve maan, midden-oosten)
- 50.000 v.chr = moderne mens verspreidt zich in Azië + ontstaan ingewikkeldere werktuigen
- 40.000 v.chr = moderne mens verspreidt zich in Europa en Australië
- 30.000 - 15.000 v.Chr = moderne mens verspreidt zich in Amerika.
- 9000 v.chr = ontstaan landbouw vruchtbare halve maan
- 8000 v.chr = ontstaan veeteelt
- 7000 v.chr = landbouw China
- 6500 v.chr = landbouw Griekenland
- 6500 v.chr = eerste dorpen
- 5300 v.chr = landbouw Limburg
- 5000 v.chr = dieren gebruikt voor bewerking van land
- 4000 v.chr = paarden voor het eerst gehouden
- 4000 - 2000 v.chr = dorpen groeien uit tot steden
- … - 3000 v.chr = prehistorie
- 3000 v.chr (3300 - 2900 v.chr) = schrift uitgevonden (logogrammen)
- 3000 v.chr = Uruk ontstaat, de grootste stad van die tijd
- 3000 v.chr = staat in Egypte ontstaat, met farao aan het hoofd
, HOOFDST UK 2
PARAGRAAF 1 …………………………………………………………………………………
kenmerkende aspecten:
→ De ontwikkeling van wetenschappelijk denken (A) en het denken over burgerschap (B) en politiek (C) in
de Griekse stadstaat.
→ De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur. (D)
Rond 1200-800 v.Chr ontstaan de eerste Griekse stadstaatjes met een eigen identiteit (polis). Deze hebben een
eigen munt, eigen wetten, eigen bestuur en hun eigen goden. Toch vormden al deze losse stadstaatjes toch een
eenheid, omdat ze dezelfde taal spraken, dezelfde goden vereerden en dezelfde ervaringen uit het verleden
deelden. Rond 499 v.Chr kwam er een Perzische oorlog. De Griekse kolonies kwamen in opstand tegen de
Perzische koning Darius. In 490 v.Chr. komt er een Perzische expeditie naar Griekenland, wat de Slag bij
Marathon heet. Deze werd gewonnen door de Atheners.
Hoplieten
Hoplieten waren bewapende Atheense soldaten die na een belangrijke overwinning politieke rechten gingen
vragen. Rond 481-480 v.Chr komt er een nieuwe expeditie van de Xerxes (leger en vloot). In 481 v.Chr. was
deze expeditie naar Thermopylae waarbij de Perzen wonnen. In 480 v.Chr. was deze bij Salamis en werd deze
gewonnen door de Atheners met hun Trireme Schip. De Atheners wonnen deze slag op zee dankzij de Theten
(roeiers) en gingen hierna ook om politieke rechten vragen. Uiteindelijk wordt in 479 v.Chr. het Perzische
leger alsnog verslagen. Na de Perzische oorlog ontstaat er twee bondgenootschappen:
→ Delisch-Attische zeebond: onder leiding van Athene, bescherming tegen de Perzen.
→ Peloponnesische bond: onder leiding van Sparta.
In 431-404 v.Chr. komt er een oorlog tussen deze twee bonden, die wordt gewonnen door Sparta. In 338
v.Chr. krijgt Philippus van Macedonië een zoon genaamd Alexander de Grote die een wereldrijk sticht.
(A + C)
De Atheense democratie ontwikkelde zich door meerdere factoren:
1. Griekse kolonisatie: ze begonnen met overzeese nederzettingen te stichten rond 750-550 v.Chr. De
reden voor deze kolonisatie was dat Griekenland te overbevolkt was, waardoor er een voedseltekort en
woontekort was. Dit zochten ze dus in kolonies. Een gevolg van deze kolonisatie was dat er meer
handelsrelaties kwamen tussen de moederpolis en de nieuwe nederzettingen. Sociale groepen van
handelaren en kooplieden groeien. Ook deze gaan om politieke inspraak vragen.
2. Hoplieten: ook zij vragen om meer politieke inspraak na de Slag bij Marathon en Salamis.
De Atheense democratie zag er als volgt uit:
→ 600 v.Chr. : kooplieden krijgen politieke macht en inspraak en er komt een volksvergadering voor alleen
mannen.
→ 550 v.Chr. : Pisistratus is een tiran, maar het volk krijgt wel invloed.
→ 500 v.Chr. : Kleisthenes, er komt een directe democratie.
→ 450 v.Chr. : Pericles, er komt een vergoeding voor het bijwonen van de volksvergadering. Ook kunnen
armere mensen nu meedoen.
Hoofdstuk 1 --9
HOOFDST UK 1
JAGERS EN VERZAMELAARS……………………………………………………………………………
Kenmerken jagers en verzamelaars:
- Ze leefden als nomaden in kleine groepen van 10-30 personen; als het eten op was, trokken ze verder.
- Ze bouwden hutten en tenten als huis.
- Om aan voedsel te komen gingen de mannen jagen + vissen en de vrouwen bessen, planten, zaden etc.
verzamelen.
- Ze begroeven doden met grafgiften.
- Ze hadden onvoldoende voedsel surplus.
- Weinig beroepsdifferentiatie en een geringe gelaagdheid.
- Kunstontwikkeling richting symbolisme.
- Er was een duidelijke man/vrouwverdeling.
Verschillen + overeenkomsten cultuur jager-verzamelaars en boeren:
Jagers-verzamelaars Boeren
nomaden (nomadisch) sedentair
leefden van jacht + bessen etc. verzamelen leefden voornamelijk van de landbouw
woonden in hutten en tenten woonden is stevig boerderijen
werktuigen: messen, bijlen en speerpunten werktuigen: sikkels, landbouwwerktuigen, ploegen
en maalstenen
weinig bezittingen meer bezittingen, want sedentair
sterke band met de natuur sterke band met de natuur
polytheïstisch polytheïstisch
De (neolithische) landbouwrevolutie, hoe ontstaan + wat is het?
- De Neolithische Revolutie wordt ook wel de landbouwrevolutie (sedentaire revolutie) genoemd en
deze ontstond rond 10.000 v.Chr.
- Dit kwam doordat het klimaat veranderde. Hierdoor werd de grond bij de vruchtbare halve maan
(croissant fertile) vruchtbaar en begonnen de natufiërs zaden te planten.
- Vanuit dit gebied in het Midden-Oosten werd er kennis verspreid over landbouw.
- Als gevolg vormde men langzaam de landbouwsamenleving.
- De nomaden werden sedentair en gingen werktuigen bouwen.
- Er ontstond een sociale hiërarchie, als gevolg van de sedentaire nomaden.
- Ook ontstonden er de eerste dorpen en werden dieren gedomesticeerd (tam gemaakt) + de bevolking
groeide.
,Verschillen prehistorische landbouwsamenleving en de hedendaagse:
Prehistorische Hedendaagse
dieren domesticeren, oftewel tam maken + de erfelijke eigenschappen van dieren en planten
fokken zijn genetisch gemanipuleerd en dus aangepast.
verbouwen van 1 gewas meerdere, verschillende gewassen verbouwen
boeren waren machtig boeren zijn niet meer machtig
gebruikten dieren voor de ploeg gebruiken machines en tractoren voor de ploeg
Enkele vroege steden + kenmerken:
In Mesopotamië waren de dorpen zo groot geworden dat men sprak van stedelijke nederzettingen. Elke stad
had ook zijn eigen bestuur. De stad Uruk in Soemerië was met haar 50.000 inwoners de grootste stadstaat. De
kenmerken van een stad waren:
- Hiërarchische opbouw van de samenleving
- Godsdienstig centrum
- Specialisatie in een beroep (geen boer!)
- Gebruik van het schrift dat in 3000 v.chr werd uitgevonden
- Zo was er ook een groot bouwwerk, de Ziggurat, om goden te eren. Daaromheen werden goederen
verhandeld en werd er belasting geïnd.
Binnen die steden was de bevolking verdeeld in sociale klassen:
1. De koning
2. Priesters - zorgden voor de verering van de goden
3. Ambachtslieden - specialiseerde in gereedschappen en beroepen
4. Boeren
5. Slaven
Verschillen vroeg stedelijke samenleving en moderne stad:
Vroeg stedelijke samenleving Moderne stad
hiërarchische opbouw nu niet meer
had een godsdienstig centrum godsdienst is minder belangrijk
maar een paar soorten specialisten (ander heel veel specialisten en bijna geen boeren
beroep dan een boer)
weinig mensen konden lezen + schrijven (bijna) iedereen kan lezen en schrijven
Staatsvorming Midden-Oosten:
- Aan de rivieren ontstonden de eerste dorpen.
- De oogsten waren enorm, met dank aan de irrigatielandbouw. Dit betekende dat het slib uit de rivieren
werd gebruikt voor de akkers.
- Boeren die steeds een goede oogst binnenhaalden , kregen het meeste aanzien. Zij werden dan vaak
politieke leiders en bestuurden de stad terwijl anderen op het land werkten.
- Die boeren gaven leiding aan de organisatie van het irrigatiesysteem. Ook de bouw van grote
gebouwen werd door hen geleid.
,Irrigatielandbouw:
In Egypte deden ze aan irrigatielandbouw, wat inhoudt dat ze de dijken van de Nijl doorstaken als het water
op zijn hoogste punt was. Ze lieten dan het land onder water lopen. Als het waterpeil weer hoog genoeg was,
werden de dijken afgesloten, waardoor er vruchtbaar slib overbleef.
KENMERKENDE ASPECTEN:
1.1 = de levenswijze van jagers-verzamelaars
1.2 = het ontstaan van de landbouw en landbouwsamenlevingen
1.3 = het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
TIJDLIJN :
- 100.000 - 10.000 v.chr = laatste ijstijd, klimaat verandert (vruchtbare halve maan, midden-oosten)
- 50.000 v.chr = moderne mens verspreidt zich in Azië + ontstaan ingewikkeldere werktuigen
- 40.000 v.chr = moderne mens verspreidt zich in Europa en Australië
- 30.000 - 15.000 v.Chr = moderne mens verspreidt zich in Amerika.
- 9000 v.chr = ontstaan landbouw vruchtbare halve maan
- 8000 v.chr = ontstaan veeteelt
- 7000 v.chr = landbouw China
- 6500 v.chr = landbouw Griekenland
- 6500 v.chr = eerste dorpen
- 5300 v.chr = landbouw Limburg
- 5000 v.chr = dieren gebruikt voor bewerking van land
- 4000 v.chr = paarden voor het eerst gehouden
- 4000 - 2000 v.chr = dorpen groeien uit tot steden
- … - 3000 v.chr = prehistorie
- 3000 v.chr (3300 - 2900 v.chr) = schrift uitgevonden (logogrammen)
- 3000 v.chr = Uruk ontstaat, de grootste stad van die tijd
- 3000 v.chr = staat in Egypte ontstaat, met farao aan het hoofd
, HOOFDST UK 2
PARAGRAAF 1 …………………………………………………………………………………
kenmerkende aspecten:
→ De ontwikkeling van wetenschappelijk denken (A) en het denken over burgerschap (B) en politiek (C) in
de Griekse stadstaat.
→ De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur. (D)
Rond 1200-800 v.Chr ontstaan de eerste Griekse stadstaatjes met een eigen identiteit (polis). Deze hebben een
eigen munt, eigen wetten, eigen bestuur en hun eigen goden. Toch vormden al deze losse stadstaatjes toch een
eenheid, omdat ze dezelfde taal spraken, dezelfde goden vereerden en dezelfde ervaringen uit het verleden
deelden. Rond 499 v.Chr kwam er een Perzische oorlog. De Griekse kolonies kwamen in opstand tegen de
Perzische koning Darius. In 490 v.Chr. komt er een Perzische expeditie naar Griekenland, wat de Slag bij
Marathon heet. Deze werd gewonnen door de Atheners.
Hoplieten
Hoplieten waren bewapende Atheense soldaten die na een belangrijke overwinning politieke rechten gingen
vragen. Rond 481-480 v.Chr komt er een nieuwe expeditie van de Xerxes (leger en vloot). In 481 v.Chr. was
deze expeditie naar Thermopylae waarbij de Perzen wonnen. In 480 v.Chr. was deze bij Salamis en werd deze
gewonnen door de Atheners met hun Trireme Schip. De Atheners wonnen deze slag op zee dankzij de Theten
(roeiers) en gingen hierna ook om politieke rechten vragen. Uiteindelijk wordt in 479 v.Chr. het Perzische
leger alsnog verslagen. Na de Perzische oorlog ontstaat er twee bondgenootschappen:
→ Delisch-Attische zeebond: onder leiding van Athene, bescherming tegen de Perzen.
→ Peloponnesische bond: onder leiding van Sparta.
In 431-404 v.Chr. komt er een oorlog tussen deze twee bonden, die wordt gewonnen door Sparta. In 338
v.Chr. krijgt Philippus van Macedonië een zoon genaamd Alexander de Grote die een wereldrijk sticht.
(A + C)
De Atheense democratie ontwikkelde zich door meerdere factoren:
1. Griekse kolonisatie: ze begonnen met overzeese nederzettingen te stichten rond 750-550 v.Chr. De
reden voor deze kolonisatie was dat Griekenland te overbevolkt was, waardoor er een voedseltekort en
woontekort was. Dit zochten ze dus in kolonies. Een gevolg van deze kolonisatie was dat er meer
handelsrelaties kwamen tussen de moederpolis en de nieuwe nederzettingen. Sociale groepen van
handelaren en kooplieden groeien. Ook deze gaan om politieke inspraak vragen.
2. Hoplieten: ook zij vragen om meer politieke inspraak na de Slag bij Marathon en Salamis.
De Atheense democratie zag er als volgt uit:
→ 600 v.Chr. : kooplieden krijgen politieke macht en inspraak en er komt een volksvergadering voor alleen
mannen.
→ 550 v.Chr. : Pisistratus is een tiran, maar het volk krijgt wel invloed.
→ 500 v.Chr. : Kleisthenes, er komt een directe democratie.
→ 450 v.Chr. : Pericles, er komt een vergoeding voor het bijwonen van de volksvergadering. Ook kunnen
armere mensen nu meedoen.
