LINLEIDING TOT DE JUSITIELE ORGANISATIE
LES 2
GESCHIEDENIS
1. ANCIEN RÉGIME (TOT DE 18E EEUW)
Tijdens het Ancien Régime was het strafrecht streng, ongelijk en vaak willekeurig. Rechters
hadden veel vrijheid en de straf hing soms af van de sociale positie van de
dader. Foltering werd gebruikt om bekentenissen af te dwingen en straffen waren vaak
openbaar.
Doel van de straf
• Wraak
• Afschrikking
• Tonen van de macht van de overheid
Voorbeeld: iemand die een brood stal kon publiek gegeseld worden zodat anderen zouden
zien wat er gebeurde als men de wet overtrad.
2. VERLICHTING EN KLASSIEKE STRAFRECHTSCHOOL (18E EEUW)
- De Verlichting reageert tegen de willekeur en hardheid van het Ancien Régime.
- ratio de mens wordt gezien als een rationeel wezen dat vrij keuzes kan maken.
- Voorbeeld: iemand kiest bewust om te stelen en is daarom verantwoordelijk voor zijn
daad.
De focus ligt op de gepleegde daad en niet op de persoonlijkheid van de dader.
Voorbeeld: twee personen die dezelfde diefstal plegen, krijgen dezelfde straf.
- Burgers geven een deel van hun vrijheid af aan de staat in ruil voor bescherming. Wie
een misdrijf pleegt, verbreekt dit sociaal contract.
Voorbeeld: iemand die geweld gebruikt tegen een andere burger schendt de regels die
samenleven mogelijk maken.
Magna Charta van het strafrecht
Belangrijkste vertegenwoordiger: Cesare Beccaria.
Zijn ideeën:
• geen foltering;
• geen willekeur;
• legaliteitsbeginsel;
, • proportionele straffen;
• snelle berechting.
Voorbeeld: een kleine diefstal mag niet bestraft worden met de doodstraf.
3. GEBOORTE VAN DE GEVANGENIS (18E-19E EEUW)
Men begint te geloven dat opsluiting en arbeid criminelen kunnen verbeteren.
VILAIN XIIII
Jean Jacques Philippe Vilain XIIII richtte het Gentse tuchthuis op.
VISIE OP CRIMINALITEIT
Criminaliteit ontstaat vaak door ledigheid.
VISIE OP ARBEID TIJDENS DETENTIE
Arbeid moet discipline en werkgewoonten aanleren.
Voorbeeld: gevangenen werken dagelijks in een werkhuis om een arbeidsritme te
ontwikkelen.
LIEVEN BAUWENS
Lieven Bauwens
VISIE OP CRIMINALITEIT
Werkloosheid en gebrek aan discipline kunnen criminaliteit bevorderen.
VISIE OP ARBEID TIJDENS DETENTIE
Arbeid heeft een opvoedende én economische functie.
Voorbeeld: gevangenen produceren textiel terwijl ze discipline leren.
EDOUARD DUCPÉTIAUX
Édouard Ducpétiaux
VISIE OP CRIMINALITEIT
Sociale omstandigheden spelen een belangrijke rol.
,VISIE OP ARBEID TIJDENS DETENTIE
Arbeid, discipline en onderwijs moeten de gevangene verbeteren.
Voorbeeld: een gevangene krijgt onderwijs en werk om na vrijlating een eerlijk bestaan op te
bouwen.
4. POSITIVISME (EINDE 19E EEUW)
Het positivisme verwerpt het idee dat de mens volledig vrij is.
GEDETERMINEERDE MENS
Menselijk gedrag wordt beïnvloed door:
• biologische factoren;
• psychologische factoren;
• sociale factoren.
Daarom spreekt men van de gedetermineerde mens.
Voorbeeld: iemand groeit op in extreme armoede en komt daardoor gemakkelijker in
aanraking met criminaliteit.
DADERSTRAFRECHT
Niet de daad maar de dader staat centraal.
Vraag:
"Waarom heeft hij dit gedaan?"
Voorbeeld: twee dieven krijgen niet noodzakelijk dezelfde behandeling omdat hun
achtergrond verschilt.
SOCIALE GEVAARLIJKHEID
Men onderzoekt de sociale gevaarlijkheid van een persoon.
Voorbeeld: een gewelddadige veelpleger wordt als gevaarlijker beschouwd dan iemand die
éénmalig een kleine diefstal pleegde.
5. SOCIAAL VERWEER (EINDE 19E - EERSTE HELFT 20E EEUW)
Belangrijkste vertegenwoordiger: Adolphe Prins.
ECLECTICISME
, Eclecticisme betekent dat Prins elementen van de klassieke school en het positivisme
combineert.
• De dader blijft verantwoordelijk voor zijn daad.
• Men houdt rekening met zijn persoonlijkheid en gevaarlijkheid.
Voorbeeld: een straf wordt aangepast aan het risico dat iemand vormt voor de samenleving.
CENTRALE DOELSTELLING
Bescherming van de maatschappij.
Niet enkel straffen, maar ook voorkomen dat iemand opnieuw feiten pleegt.
Prins vond dat de samenleving zich moest kunnen verdedigen tegen sociaal gevaarlijke
delinquenten.
INVLOED OP MINISTERS VAN JUSTITIE
Prins beïnvloedde verschillende ministers van Justitie. Zijn ideeën lagen mee aan de basis van
een beleid gericht op:
• preventie;
• behandeling;
• maatschappelijke bescherming.
6. GEVANGENISWEZEN ONDER VANDERVELDE EN VERVAECK
ÉMILE VANDERVELDE
Émile Vandervelde
VISIE
Meer humane gevangenissen en meer aandacht voor de sociale oorzaken van criminaliteit.
Voorbeeld: verbetering van leefomstandigheden, onderwijs en begeleiding van gevangenen.
LOUIS VERVAECK
Louis Vervaeck
VISIE
Wetenschappelijk onderzoek naar criminelen om hun gevaarlijkheid te bepalen.
INVLOED
LES 2
GESCHIEDENIS
1. ANCIEN RÉGIME (TOT DE 18E EEUW)
Tijdens het Ancien Régime was het strafrecht streng, ongelijk en vaak willekeurig. Rechters
hadden veel vrijheid en de straf hing soms af van de sociale positie van de
dader. Foltering werd gebruikt om bekentenissen af te dwingen en straffen waren vaak
openbaar.
Doel van de straf
• Wraak
• Afschrikking
• Tonen van de macht van de overheid
Voorbeeld: iemand die een brood stal kon publiek gegeseld worden zodat anderen zouden
zien wat er gebeurde als men de wet overtrad.
2. VERLICHTING EN KLASSIEKE STRAFRECHTSCHOOL (18E EEUW)
- De Verlichting reageert tegen de willekeur en hardheid van het Ancien Régime.
- ratio de mens wordt gezien als een rationeel wezen dat vrij keuzes kan maken.
- Voorbeeld: iemand kiest bewust om te stelen en is daarom verantwoordelijk voor zijn
daad.
De focus ligt op de gepleegde daad en niet op de persoonlijkheid van de dader.
Voorbeeld: twee personen die dezelfde diefstal plegen, krijgen dezelfde straf.
- Burgers geven een deel van hun vrijheid af aan de staat in ruil voor bescherming. Wie
een misdrijf pleegt, verbreekt dit sociaal contract.
Voorbeeld: iemand die geweld gebruikt tegen een andere burger schendt de regels die
samenleven mogelijk maken.
Magna Charta van het strafrecht
Belangrijkste vertegenwoordiger: Cesare Beccaria.
Zijn ideeën:
• geen foltering;
• geen willekeur;
• legaliteitsbeginsel;
, • proportionele straffen;
• snelle berechting.
Voorbeeld: een kleine diefstal mag niet bestraft worden met de doodstraf.
3. GEBOORTE VAN DE GEVANGENIS (18E-19E EEUW)
Men begint te geloven dat opsluiting en arbeid criminelen kunnen verbeteren.
VILAIN XIIII
Jean Jacques Philippe Vilain XIIII richtte het Gentse tuchthuis op.
VISIE OP CRIMINALITEIT
Criminaliteit ontstaat vaak door ledigheid.
VISIE OP ARBEID TIJDENS DETENTIE
Arbeid moet discipline en werkgewoonten aanleren.
Voorbeeld: gevangenen werken dagelijks in een werkhuis om een arbeidsritme te
ontwikkelen.
LIEVEN BAUWENS
Lieven Bauwens
VISIE OP CRIMINALITEIT
Werkloosheid en gebrek aan discipline kunnen criminaliteit bevorderen.
VISIE OP ARBEID TIJDENS DETENTIE
Arbeid heeft een opvoedende én economische functie.
Voorbeeld: gevangenen produceren textiel terwijl ze discipline leren.
EDOUARD DUCPÉTIAUX
Édouard Ducpétiaux
VISIE OP CRIMINALITEIT
Sociale omstandigheden spelen een belangrijke rol.
,VISIE OP ARBEID TIJDENS DETENTIE
Arbeid, discipline en onderwijs moeten de gevangene verbeteren.
Voorbeeld: een gevangene krijgt onderwijs en werk om na vrijlating een eerlijk bestaan op te
bouwen.
4. POSITIVISME (EINDE 19E EEUW)
Het positivisme verwerpt het idee dat de mens volledig vrij is.
GEDETERMINEERDE MENS
Menselijk gedrag wordt beïnvloed door:
• biologische factoren;
• psychologische factoren;
• sociale factoren.
Daarom spreekt men van de gedetermineerde mens.
Voorbeeld: iemand groeit op in extreme armoede en komt daardoor gemakkelijker in
aanraking met criminaliteit.
DADERSTRAFRECHT
Niet de daad maar de dader staat centraal.
Vraag:
"Waarom heeft hij dit gedaan?"
Voorbeeld: twee dieven krijgen niet noodzakelijk dezelfde behandeling omdat hun
achtergrond verschilt.
SOCIALE GEVAARLIJKHEID
Men onderzoekt de sociale gevaarlijkheid van een persoon.
Voorbeeld: een gewelddadige veelpleger wordt als gevaarlijker beschouwd dan iemand die
éénmalig een kleine diefstal pleegde.
5. SOCIAAL VERWEER (EINDE 19E - EERSTE HELFT 20E EEUW)
Belangrijkste vertegenwoordiger: Adolphe Prins.
ECLECTICISME
, Eclecticisme betekent dat Prins elementen van de klassieke school en het positivisme
combineert.
• De dader blijft verantwoordelijk voor zijn daad.
• Men houdt rekening met zijn persoonlijkheid en gevaarlijkheid.
Voorbeeld: een straf wordt aangepast aan het risico dat iemand vormt voor de samenleving.
CENTRALE DOELSTELLING
Bescherming van de maatschappij.
Niet enkel straffen, maar ook voorkomen dat iemand opnieuw feiten pleegt.
Prins vond dat de samenleving zich moest kunnen verdedigen tegen sociaal gevaarlijke
delinquenten.
INVLOED OP MINISTERS VAN JUSTITIE
Prins beïnvloedde verschillende ministers van Justitie. Zijn ideeën lagen mee aan de basis van
een beleid gericht op:
• preventie;
• behandeling;
• maatschappelijke bescherming.
6. GEVANGENISWEZEN ONDER VANDERVELDE EN VERVAECK
ÉMILE VANDERVELDE
Émile Vandervelde
VISIE
Meer humane gevangenissen en meer aandacht voor de sociale oorzaken van criminaliteit.
Voorbeeld: verbetering van leefomstandigheden, onderwijs en begeleiding van gevangenen.
LOUIS VERVAECK
Louis Vervaeck
VISIE
Wetenschappelijk onderzoek naar criminelen om hun gevaarlijkheid te bepalen.
INVLOED
