ALGEMENE HEELKUNDE II
CONTENTS
Beenderen ............................................................................................................................................... 4
1. Onderzoeksmethoden ..................................................................................................................... 4
2. TRAUMATISCHE AANDOENINGEN VAN DE BEENDEREN ................................................................. 8
2.1 Fracturen ................................................................................................................................... 8
2.2 Traumatische periostitis .......................................................................................................... 46
3. Infectieuze aandoeningen van beenderen .................................................................................... 47
Osteomyelitis ................................................................................................................................. 47
Bacteriële osteïtis oppervlakkige cortex ....................................................................................... 50
Gewrichten, peesscheden en bursae .................................................................................................... 52
Gewrichtsstructuur............................................................................................................................ 52
Gewrichtsfysiologie ........................................................................................................................... 53
Heling van kraakbeendefecten.......................................................................................................... 54
Onderzoek gewrichten ...................................................................................................................... 55
Gewrichtsaandoeningen ................................................................................................................... 57
Distorsio/verstuiking ..................................................................................................................... 57
Luxatie ........................................................................................................................................... 58
Penetrerende gewrichtswonden ................................................................................................... 62
Infectieuze artritis/osteoartritis .................................................................................................... 64
Niet infectieuze osteoartritis/artrose ........................................................................................... 65
Hydrartrose ................................................................................................................................... 69
Ankylose ........................................................................................................................................ 70
Synoviale hernia ............................................................................................................................ 70
Osteochondrosis ............................................................................................................................ 70
Subchondrale beencyste ............................................................................................................... 72
Synoviale osteochondromatose .................................................................................................... 73
Spieraandoeningen................................................................................................................................ 74
Pezen ..................................................................................................................................................... 76
Gastro-intestinaal stelsel ....................................................................................................................... 83
De perifere zenuwen ............................................................................................................................. 88
Shock ..................................................................................................................................................... 97
Inleiding ............................................................................................................................................. 97
1
, soorten shock .................................................................................................................................... 98
Indeling shock ................................................................................................................................ 98
Hypovolemische shock .................................................................................................................. 99
Cardiogene shock ........................................................................................................................ 103
Obstructieve shock ...................................................................................................................... 103
Distributieve shock ...................................................................................................................... 103
Traumatische shock ..................................................................................................................... 106
Pathogenese op cellulair niveau ..................................................................................................... 106
Gevolgen voor orgaanfunctie .......................................................................................................... 107
Symptomen shock ........................................................................................................................... 108
Inschatten ernst shock .................................................................................................................... 108
Prognose .......................................................................................................................................... 109
Behandeling ..................................................................................................................................... 110
Etiologisch behandeling............................................................................................................... 110
Symptomatis behandeling: .......................................................................................................... 110
Bloedtransfusie.................................................................................................................................... 117
Indicaties ......................................................................................................................................... 117
Soorten transfusie & soorten bloedproducten ............................................................................... 117
Donorselectie .................................................................................................................................. 120
Bloedverenigbaarheid ..................................................................................................................... 121
Bloedafname ................................................................................................................................... 122
Bewaring van bloed ......................................................................................................................... 122
Transfusietechniek .......................................................................................................................... 123
Overlevingstijd RBC ......................................................................................................................... 124
Gevaren transfusie .......................................................................................................................... 124
Alternatieven ................................................................................................................................... 125
Oftalmologie ........................................................................................................................................ 126
Oogonderzoek ................................................................................................................................. 126
Onderzoek van het zichtvermogen ............................................................................................. 126
Onderzoek van de oogstructuren................................................................................................ 126
Aanbrengen van druppels en zalven op het oog ......................................................................... 127
Desinfectie van het oog ............................................................................................................... 127
Orbita en oogbol.............................................................................................................................. 129
Klinische tekenen van aandoeningen van orbita en oogbol ....................................................... 129
2
, Aandoeningen die exoftalmus veroorzaken................................................................................ 129
Aandoeningen die enoftalmus veroorzaken ............................................................................... 130
Afwijkende diameter oogbol ....................................................................................................... 130
Prolaps oogbol ............................................................................................................................. 131
Fysisch trauma oogbol/orbita ..................................................................................................... 131
Chemisch trauma oogbol ............................................................................................................ 131
Panoftalmie of intra-oculaire infectie ......................................................................................... 132
Enculeatie- eviseratie - exenteratie ............................................................................................ 132
Oogleden ......................................................................................................................................... 134
Traanapparaat ................................................................................................................................. 137
Conjunctiva ...................................................................................................................................... 139
Cornea ............................................................................................................................................. 140
Uvea................................................................................................................................................. 146
Glaucoom ........................................................................................................................................ 148
Lens.................................................................................................................................................. 151
Retina .............................................................................................................................................. 154
De cursus is ook belangrijk voor het examen. Hou deze ernaast bij het leren. Ik ga dit niet steeds in
de sv verwerken!!
3
, Het bewegingsstelsel
BEENDEREN
Functies
- Mechanische ondersteuning bij beweging
- Bescherming van de weke delen
o Thorax: cardiopulmonair stelsel
o Schedel, wervelkolom: centdraal zenuwstelsel
o Bekken: urogenitaal stelsel
Aandoeningen
- Traumatisch
- Infectieus
- Algemeen metabool (niet in deze cursus)
1. ONDERZOEKSMETHODEN
Wat zie je:
- Hond: Symmetrie bekijken. We zien een duidelijke verdikking thv het mediale aspect van de tibia.
- Paard: zwelling thv de schouder. En ontlasting van het voorbeen.
Wat zijn de volgende stappen van het KO?
- Palpatie. Zwelling beoordelen.
o Zwelling beschrijven: hard, oedeem (putje), fluctuerende zwelling.
o Warmte zwelling
o Pijnlijkheid
o Crepitatie: knisperend geluid: door gas of bot.
4
,Klinisch onderzoek
- Adspectie in rust
o Zwelling, deformatie, symmetrie
- Adspectie in beweging
o Functie beenderen, ligamenten, pezen, gewrichten
- Palpatie (oppervlakkige beenderen)
o Pijn
o type zwelling (hard of zacht, al dan niet indrukbaar, oedemateus of fluctuerend)
o Lokale temperatuur
o Beweeglijkheid
o crepitatie
▪ Crepitatie wordt vb. veroorzaakt door het over mekaar wrijven van beenfragmenten bij
een fractuur en is vooral duidelijk in combinatie met passieve beweging van het
aangetaste lidmaat. Deze crepitatie is voelbaar maar kan soms ook gehoord worden
(rechtstreeks of dmv auscultatie met een stetoscoop bij zeer diep gelegen beenderen
zaols het bekken bij grote huisdieren).
o Soms is het duidelijk dat een afwijkende palpatie zijn oorsprong vindt in het bot, maar bij
afwijkingen die dicht tegen de gewrichten aan gelegen zijn kan het onderscheid tussen een
botafwijking en een gewrichdtsafwijking niet altijd duidelijk gemaakt worden, of kunnen
beide samen voorkomen.
- Percussie
o Pijnreactie
o Ter hoogte van de hoef kan men het bot niet palperen maar kan men lokale druk uitoefenen
met een plastieken hamer of een nijptang om pijnlijkheid in het hoefkapsel (vb. tgv een
fractuur van het hoefbeen of een blein) na te gaan.
o links zien we niet veel. Rechts zien we fractuur van de
hoefbeentak, die hier verantwoordelijk is voor de pijnreactie.
- Auscultatie
o Diepe crepitatie (fracturen)
o Deze crepitatie is voelbaar maar kan soms ook gehoord worden (rechtstreeks of dmv
auscultatie met een stetoscoop bij zeer diep gelegen beenderen zaols het bekken bij grote
huisdieren).
- Rectaal onderzoek
o Crepitatie, abnormale vorm bekken/caudale wervelkolom
o Specifiek voor het bekken en de caudale wervelkolom bij grote huisdieren kan ook rectaal
onderzoek zeer nuttig zijn voor het vaststellen van fracturen.
o Men kan enerzijds voelen naar een abnormale vorm van het bekken/caudale wervelkolom,
o maar ook naar crepitatie bij passieve bewegingen van het lidmaat of bij stappen van het
dier.
5
,Radiografie
Fracturen, tumoren, periostitis, demineralisatie, infectie
- opnamen in verschillende vlakken te maken: min 2 richtignen !, vaak meer.
o minstens dorspalmaire/plantaire of dorsoventrale en lateromediale opname voor
ledematen en romp/hoofd + bijkomende schuine opnamen voor de ledematen
o Afhankelijk van de aandoening kunnen aansluitend nog meer opnamen onder andere
hoeken nodig zijn om tot een diagnose te komen
- Goede opnamen: juiste belichting, niet te veel straling
- Kwalitatieve beelden -> niet bij alle beenderen even makkelijk !
- Enkele beperkingen:
o demineralisatie niet zichtbaar is vooraleer er 30-60 % van de mineralen uit het been
verdwenen zijn.
o periostale reacties zijn moeilijk of niet zichtbaar vooraleer er voldoende mineralisatie is
o Bij de grote huisdieren kunnen ook niet alle delen van het skelet vlot radiografisch worden
onderzocht met de standaard apparatuur die in praktijkomstandigheden beschikbaar is
- Zichtbaar bij minstens 30-60% mineralisatie verandering
- Correlatie aan klinisch beeld!: De radiografische bevindingen moeten altijd gekoppeld worden
aan het klinisch onderzoek van de patiënt om tot een correcte interpretatie te komen. !!!!!
o Immers, niet elke radiografische bevindingen of afwijkingen is klinisch belangrijk.
Voorbeeldjes:
Niet gelijk diagnose geven, maar OOK beschrijven wat je ziet + anatomische structuur en dier !
Osteolytische zone, onregelmatig afgelijnd.
Vermoedelijk een osetosarcoma.
Hond.
Vergeet ook niet de anatomische structuur te noemen.
Fractuur distale aspect van grifelbeen. (vaak fractuur secundair
aan een peesprobleem)
Stel je hebt een dier met deze rx die erg mankt. Dan klopt er iets
niet. Dit zorgt niet voor erg manken. Dit is dan een
toevalsbevinding. Het dier zou evt. nog een blein kunnen
hebben. dus altijd correlatie naar klinische beeld !
Foto van eerder.
Fractuur van distale scapula.
Foto van eerder. Hond. demineralisatie distale deel tibia.
6
,Beperking radiografie= overlap benige structuren
- Soms volstaat radiografie niet om tot een juiste diagnose te komen (vb. bij meer complexe
fracturen, barsten, cysten,…) doordat er er slechts een tweedimensioneel beeld met superpositie
wordt bekomen. -> dan CT gebruiken.
We zien ene breuk, maar waar is moeilijk te zeggen.
Dus CT nodig.
CT kan ook tot een
3demensioneel beeld
gereconstrueerd worden.
Overige onderzoeksmethoden:
- Computer tomografie (CT)
o Evt met reconstructie naar een 3deminsioneel beeld.
- Scintigrafie: metabole activiteit beenweefsel. Altijd de symmetrie beoordelen bij scintigrafie !
- MRI: oedeem, overbelasting
- Echografie: botoppervlak
o onderbrekingen van het botoppervlak vast te stellen zoals fracturen of periostale reacties.
- Thermografie
- Bloedonderzoek (spierenzymen)
- Biopsie: bottumor
o Bij een beenletsel verdacht van tumorale omvorming kan een biopsie genomen worden
voor histologisch onderzoek.
o Beenbiopten worden in het laboratorium steeds ontkalkt voordat men histologische sneden
kan maken.
7
,2. TRAUMATISCHE AANDOENINGEN VAN DE BEENDEREN
2.1 FRACTUREN
ETIOLOGIE FRACTUREN
Beenfractuur = Partiële/totale onderbreking van de continuïteit van beenweefsel
Predisponerende factoren
Demineralisatie → verzwakt het been
Elke vorm van demineralisatie (algemeen of lokaal) verzwakt het been -> de kans op het ontstaan van
een fractuur vergroot. Fracturen in een verzwakt been kunnen zelfs optreden wnr de inwerkende
krachten zeer beperkt zijn: pathologische of spontane fracturen.
- Algemeen demineralisatie:
o Hoge leeftijd
o Dracht/lactatie: tijdelijk verminderde aanvoer/verhoogde afvoer van mineralen (vrl bij
runderen)
o Algemene inactiviteit (vb. op het einde van de stalperiode bij aangebonden runderen)
o Algemene skeletaandoeningen
▪ zoals osteodystrofie (vooral door secundaire nutritionele hyperparathyroïdie
tengevolge van een te lage Ca/P verhouding in het voedsel)
▪ of osteogenesis imperfecta (bij zeer jonge dieren en veel minder frequent dan
secundaire hyperparathyroïdie).
- Lokaal (Demineralisatie van 1 lidmaat of lokale demineralisatie):
o Onvoldoende belasting lidmaat (vb. t.g.v. zenuwparalyse of langdurige immobilisatie in
een gips)
▪ Bij fixatie van een fractuur met twee beenplaten wordt het onderliggende het been op
die plaats niet rechtstreeks belast (alle krachten worden door de 2 platen opgevangen)
waardoor het been dat door de plaat bedekt wordt gaat demineraliseren. Dit is enkel
het geval indien de fixatie zeer rigide is. Na verwijderen van de platen kunnen hier
fracturen optreden.
o Lokale pathologische processen
▪ botnecrose of erge osteomyelitis, een botcyste, een bottumor, diepe wonde in bw
▪ KHD treden bottumoren veel frequenter op dan bij grote huisdieren en kunnen zij de
oorzaak zijn van een pathologische fractuur. Dit is een fractuur die optreedt ten gevolg
van een verzwakking van het bot.
▪ GHD: vnl: erge osteomyelitis, een botcyste
Traumatische oorzaken
- oorzaken
o Uitwendige slag, val, aanrijding
o Abnormale beweging (uitglijden)
- Meestal op plaats van trauma of soms op afstand van inslag. (zo kan een fractuur van de
groeiplaat van de calcaneus ontstaan bij een trauma op de Achillespees)
- Al dan niet ontstaan van een fractuur afhankelijk van evenwicht tussen hardheid en elasticiteit
o De hardheid neemt meestal toe tot een bepaalde leeftijd en vermindert daarna.
o De elasticiteit vermindert bij toenemende leeftijd.
8
, o Bij jonge dieren is de elasticiteit van de beenderen beduidend hoger dan bij volwassen
dieren. Dus jongere dieren gaan minder snel breken (tenzij natuurlijk bij een groeiplaat)
CLASSIFICATIE VAN FRACTUREN
Belangrijk voor communicatie !
Lokalisatie
- Welk been?
- Waar in het been?
Fractuur laterale Fractuur tuberculum Distale diafyse van
condyl humerus supragelnoidale radius en ulna
- Intra-articulair(1 of 2 gewrichten) of extra-articulair
o Belangrijk voor Behandeling
Hond: intra-articulair Femeropatelair gewricht Paard: intra-articulair
- Bij jonge dieren waar er nog groepiplaten aanwezig zijn worden de termen: epifyse,
fyse(groeiplaat) en metafyse gebruikt.
o Onderscheid tussen metafyse en epifyse mag alleen als er een groeiplaat aanwezig is !
o ter hoogte van de groeiplaten doen zich vaak fracturen voor omdat deze veel minder stevig
zijn dan normaal beenweefsel (ze bevatten een kraakbeenlaag)
o Breuk van groeiplaat meestal thv hypertrofische kraakbeencellen → Groeicellen aan de
kant van de epifyse
▪ Indien de fractuur correct kan gereduceerd en gefixeerd worden, indien deze germinale
cellen niet teveel beschadigd zijn en indien de epifyseale circulatie intact is, zal de
lengtegroei van het been niet gestoord zijn.
▪ Een beschadiging van de germinale cellen of de epifyseale bloedvaten kan echter wel
een blijvende groeistoornis tot gevolg hebben. Een voorbeeld hiervan is een fractuur
van de groeiplaat van de femurkop waarbij de belangrijkste bloedvaten doorheen de
epifyse zelf lopen en dus steeds beschadigd geraken bij een fractuur. Een complicatie
bij de behandeling van dergelijke fracturen is er avasculaire necrose van de epifyse
ontstaat. Herstel en revascularisatie gebeurt via beenweefsel uit de femurhals, maar
door belasting kan de epifyse intussen al gedeformeerd zijn.
o Goede doorbloeding belangrijk: femurhals weinig gevasculariseerd
9
, Configuratie
Totaal vs partieel
- Totaal = doorheen het volledige bot, totale onderbreking van de
continuïteit
- Partieel = geen totale onderbreking van de continuïteit, beginnen in de
cortex maar lopen niet uit
- foto: links volledige fractuur radius hond. Rechts onvolledige fractuur (je
ziet twee lijntjes omdat de fractuur schuin loopt tov de straal waarmee
genomen)
De meest gekende partiële of onvolledige fracturen zijn:
- Barst (= fissuren): acuut trauma. Fractuurlijn loopt doorheen één cortex maar eindigt in het bot
zonder een andere cortex bereikt te hebben.
o Veel bij KHD
o Barsten komen zeer regelmatig voor maar worden niet altijd radiografisch
onderkend in het acute stadium. Dit komt omdat de radiografie exact volgens
het verloop van de barst moet genomen zijn om de barst te kunnen zien.
o Meerdere radiografische opnames belangrijk voor diagnose !!
o CT is bijzonder nuttig voor diagnose (recovery !!)
o Er is uiteraard geen verplaatsing van de fragmenten.
o Fissuur wordt duidelijker na 1week -10 dagen door botresorptie
o Dus als je niet zeker bent na 10 dagen nog een foto nemen !
- Subchondraal bottrauma: Partiële fractuur door herhaalde submaximale belasting
o overbelasting, onder het kraakbeen, manken
o Ze komen typisch voor bij dieren die intensief getraind worden. bevinden zich meestal op
typische lokalisaties (dorsale zijde metatarsus bij jonge
galoppaarden, subchondraal ter hoogte van de sagitaalgroeve
van de proximale phalanx bij sportpaarden).
- Stressfractuur: overbelasting, oppervlak van het bot, kleiner dan een
barst, vaak ook periostale reacties, lokale pijn bij druk
o Ze komen typisch voor bij dieren die intensief getraind worden.
bevinden zich meestal op typische lokalisaties (dorsale zijde
metatarsus bij jonge galoppaarden, subchondraal ter hoogte van de sagitaalgroeve van de
proximale phalanx bij sportpaarden).
o Komt bij ons niet veel voor.
Ook stressfracturen & subchondraal bottrauma predisponerend voor optreden van totalefracturen
Configuratie: beschrijving van de vorm
- in welk vlak de fractuur verloopt (frontaal, sagitaal) + de vorm van
de factuur
- bij spiraalvormige fracturen kan ook de evolutie van het vlak worden
gespecifieerd (bv: proximaal sagitaal en naar distaal evoluerend naar
dorsomediaal-planterolateraal).
- Vorm fractuurlijn afhankelijk van inwerkende kracht
o Tractie -> dwars (E) (vb. patellafractuur)
o Compressie -> schuin (D)
10
CONTENTS
Beenderen ............................................................................................................................................... 4
1. Onderzoeksmethoden ..................................................................................................................... 4
2. TRAUMATISCHE AANDOENINGEN VAN DE BEENDEREN ................................................................. 8
2.1 Fracturen ................................................................................................................................... 8
2.2 Traumatische periostitis .......................................................................................................... 46
3. Infectieuze aandoeningen van beenderen .................................................................................... 47
Osteomyelitis ................................................................................................................................. 47
Bacteriële osteïtis oppervlakkige cortex ....................................................................................... 50
Gewrichten, peesscheden en bursae .................................................................................................... 52
Gewrichtsstructuur............................................................................................................................ 52
Gewrichtsfysiologie ........................................................................................................................... 53
Heling van kraakbeendefecten.......................................................................................................... 54
Onderzoek gewrichten ...................................................................................................................... 55
Gewrichtsaandoeningen ................................................................................................................... 57
Distorsio/verstuiking ..................................................................................................................... 57
Luxatie ........................................................................................................................................... 58
Penetrerende gewrichtswonden ................................................................................................... 62
Infectieuze artritis/osteoartritis .................................................................................................... 64
Niet infectieuze osteoartritis/artrose ........................................................................................... 65
Hydrartrose ................................................................................................................................... 69
Ankylose ........................................................................................................................................ 70
Synoviale hernia ............................................................................................................................ 70
Osteochondrosis ............................................................................................................................ 70
Subchondrale beencyste ............................................................................................................... 72
Synoviale osteochondromatose .................................................................................................... 73
Spieraandoeningen................................................................................................................................ 74
Pezen ..................................................................................................................................................... 76
Gastro-intestinaal stelsel ....................................................................................................................... 83
De perifere zenuwen ............................................................................................................................. 88
Shock ..................................................................................................................................................... 97
Inleiding ............................................................................................................................................. 97
1
, soorten shock .................................................................................................................................... 98
Indeling shock ................................................................................................................................ 98
Hypovolemische shock .................................................................................................................. 99
Cardiogene shock ........................................................................................................................ 103
Obstructieve shock ...................................................................................................................... 103
Distributieve shock ...................................................................................................................... 103
Traumatische shock ..................................................................................................................... 106
Pathogenese op cellulair niveau ..................................................................................................... 106
Gevolgen voor orgaanfunctie .......................................................................................................... 107
Symptomen shock ........................................................................................................................... 108
Inschatten ernst shock .................................................................................................................... 108
Prognose .......................................................................................................................................... 109
Behandeling ..................................................................................................................................... 110
Etiologisch behandeling............................................................................................................... 110
Symptomatis behandeling: .......................................................................................................... 110
Bloedtransfusie.................................................................................................................................... 117
Indicaties ......................................................................................................................................... 117
Soorten transfusie & soorten bloedproducten ............................................................................... 117
Donorselectie .................................................................................................................................. 120
Bloedverenigbaarheid ..................................................................................................................... 121
Bloedafname ................................................................................................................................... 122
Bewaring van bloed ......................................................................................................................... 122
Transfusietechniek .......................................................................................................................... 123
Overlevingstijd RBC ......................................................................................................................... 124
Gevaren transfusie .......................................................................................................................... 124
Alternatieven ................................................................................................................................... 125
Oftalmologie ........................................................................................................................................ 126
Oogonderzoek ................................................................................................................................. 126
Onderzoek van het zichtvermogen ............................................................................................. 126
Onderzoek van de oogstructuren................................................................................................ 126
Aanbrengen van druppels en zalven op het oog ......................................................................... 127
Desinfectie van het oog ............................................................................................................... 127
Orbita en oogbol.............................................................................................................................. 129
Klinische tekenen van aandoeningen van orbita en oogbol ....................................................... 129
2
, Aandoeningen die exoftalmus veroorzaken................................................................................ 129
Aandoeningen die enoftalmus veroorzaken ............................................................................... 130
Afwijkende diameter oogbol ....................................................................................................... 130
Prolaps oogbol ............................................................................................................................. 131
Fysisch trauma oogbol/orbita ..................................................................................................... 131
Chemisch trauma oogbol ............................................................................................................ 131
Panoftalmie of intra-oculaire infectie ......................................................................................... 132
Enculeatie- eviseratie - exenteratie ............................................................................................ 132
Oogleden ......................................................................................................................................... 134
Traanapparaat ................................................................................................................................. 137
Conjunctiva ...................................................................................................................................... 139
Cornea ............................................................................................................................................. 140
Uvea................................................................................................................................................. 146
Glaucoom ........................................................................................................................................ 148
Lens.................................................................................................................................................. 151
Retina .............................................................................................................................................. 154
De cursus is ook belangrijk voor het examen. Hou deze ernaast bij het leren. Ik ga dit niet steeds in
de sv verwerken!!
3
, Het bewegingsstelsel
BEENDEREN
Functies
- Mechanische ondersteuning bij beweging
- Bescherming van de weke delen
o Thorax: cardiopulmonair stelsel
o Schedel, wervelkolom: centdraal zenuwstelsel
o Bekken: urogenitaal stelsel
Aandoeningen
- Traumatisch
- Infectieus
- Algemeen metabool (niet in deze cursus)
1. ONDERZOEKSMETHODEN
Wat zie je:
- Hond: Symmetrie bekijken. We zien een duidelijke verdikking thv het mediale aspect van de tibia.
- Paard: zwelling thv de schouder. En ontlasting van het voorbeen.
Wat zijn de volgende stappen van het KO?
- Palpatie. Zwelling beoordelen.
o Zwelling beschrijven: hard, oedeem (putje), fluctuerende zwelling.
o Warmte zwelling
o Pijnlijkheid
o Crepitatie: knisperend geluid: door gas of bot.
4
,Klinisch onderzoek
- Adspectie in rust
o Zwelling, deformatie, symmetrie
- Adspectie in beweging
o Functie beenderen, ligamenten, pezen, gewrichten
- Palpatie (oppervlakkige beenderen)
o Pijn
o type zwelling (hard of zacht, al dan niet indrukbaar, oedemateus of fluctuerend)
o Lokale temperatuur
o Beweeglijkheid
o crepitatie
▪ Crepitatie wordt vb. veroorzaakt door het over mekaar wrijven van beenfragmenten bij
een fractuur en is vooral duidelijk in combinatie met passieve beweging van het
aangetaste lidmaat. Deze crepitatie is voelbaar maar kan soms ook gehoord worden
(rechtstreeks of dmv auscultatie met een stetoscoop bij zeer diep gelegen beenderen
zaols het bekken bij grote huisdieren).
o Soms is het duidelijk dat een afwijkende palpatie zijn oorsprong vindt in het bot, maar bij
afwijkingen die dicht tegen de gewrichten aan gelegen zijn kan het onderscheid tussen een
botafwijking en een gewrichdtsafwijking niet altijd duidelijk gemaakt worden, of kunnen
beide samen voorkomen.
- Percussie
o Pijnreactie
o Ter hoogte van de hoef kan men het bot niet palperen maar kan men lokale druk uitoefenen
met een plastieken hamer of een nijptang om pijnlijkheid in het hoefkapsel (vb. tgv een
fractuur van het hoefbeen of een blein) na te gaan.
o links zien we niet veel. Rechts zien we fractuur van de
hoefbeentak, die hier verantwoordelijk is voor de pijnreactie.
- Auscultatie
o Diepe crepitatie (fracturen)
o Deze crepitatie is voelbaar maar kan soms ook gehoord worden (rechtstreeks of dmv
auscultatie met een stetoscoop bij zeer diep gelegen beenderen zaols het bekken bij grote
huisdieren).
- Rectaal onderzoek
o Crepitatie, abnormale vorm bekken/caudale wervelkolom
o Specifiek voor het bekken en de caudale wervelkolom bij grote huisdieren kan ook rectaal
onderzoek zeer nuttig zijn voor het vaststellen van fracturen.
o Men kan enerzijds voelen naar een abnormale vorm van het bekken/caudale wervelkolom,
o maar ook naar crepitatie bij passieve bewegingen van het lidmaat of bij stappen van het
dier.
5
,Radiografie
Fracturen, tumoren, periostitis, demineralisatie, infectie
- opnamen in verschillende vlakken te maken: min 2 richtignen !, vaak meer.
o minstens dorspalmaire/plantaire of dorsoventrale en lateromediale opname voor
ledematen en romp/hoofd + bijkomende schuine opnamen voor de ledematen
o Afhankelijk van de aandoening kunnen aansluitend nog meer opnamen onder andere
hoeken nodig zijn om tot een diagnose te komen
- Goede opnamen: juiste belichting, niet te veel straling
- Kwalitatieve beelden -> niet bij alle beenderen even makkelijk !
- Enkele beperkingen:
o demineralisatie niet zichtbaar is vooraleer er 30-60 % van de mineralen uit het been
verdwenen zijn.
o periostale reacties zijn moeilijk of niet zichtbaar vooraleer er voldoende mineralisatie is
o Bij de grote huisdieren kunnen ook niet alle delen van het skelet vlot radiografisch worden
onderzocht met de standaard apparatuur die in praktijkomstandigheden beschikbaar is
- Zichtbaar bij minstens 30-60% mineralisatie verandering
- Correlatie aan klinisch beeld!: De radiografische bevindingen moeten altijd gekoppeld worden
aan het klinisch onderzoek van de patiënt om tot een correcte interpretatie te komen. !!!!!
o Immers, niet elke radiografische bevindingen of afwijkingen is klinisch belangrijk.
Voorbeeldjes:
Niet gelijk diagnose geven, maar OOK beschrijven wat je ziet + anatomische structuur en dier !
Osteolytische zone, onregelmatig afgelijnd.
Vermoedelijk een osetosarcoma.
Hond.
Vergeet ook niet de anatomische structuur te noemen.
Fractuur distale aspect van grifelbeen. (vaak fractuur secundair
aan een peesprobleem)
Stel je hebt een dier met deze rx die erg mankt. Dan klopt er iets
niet. Dit zorgt niet voor erg manken. Dit is dan een
toevalsbevinding. Het dier zou evt. nog een blein kunnen
hebben. dus altijd correlatie naar klinische beeld !
Foto van eerder.
Fractuur van distale scapula.
Foto van eerder. Hond. demineralisatie distale deel tibia.
6
,Beperking radiografie= overlap benige structuren
- Soms volstaat radiografie niet om tot een juiste diagnose te komen (vb. bij meer complexe
fracturen, barsten, cysten,…) doordat er er slechts een tweedimensioneel beeld met superpositie
wordt bekomen. -> dan CT gebruiken.
We zien ene breuk, maar waar is moeilijk te zeggen.
Dus CT nodig.
CT kan ook tot een
3demensioneel beeld
gereconstrueerd worden.
Overige onderzoeksmethoden:
- Computer tomografie (CT)
o Evt met reconstructie naar een 3deminsioneel beeld.
- Scintigrafie: metabole activiteit beenweefsel. Altijd de symmetrie beoordelen bij scintigrafie !
- MRI: oedeem, overbelasting
- Echografie: botoppervlak
o onderbrekingen van het botoppervlak vast te stellen zoals fracturen of periostale reacties.
- Thermografie
- Bloedonderzoek (spierenzymen)
- Biopsie: bottumor
o Bij een beenletsel verdacht van tumorale omvorming kan een biopsie genomen worden
voor histologisch onderzoek.
o Beenbiopten worden in het laboratorium steeds ontkalkt voordat men histologische sneden
kan maken.
7
,2. TRAUMATISCHE AANDOENINGEN VAN DE BEENDEREN
2.1 FRACTUREN
ETIOLOGIE FRACTUREN
Beenfractuur = Partiële/totale onderbreking van de continuïteit van beenweefsel
Predisponerende factoren
Demineralisatie → verzwakt het been
Elke vorm van demineralisatie (algemeen of lokaal) verzwakt het been -> de kans op het ontstaan van
een fractuur vergroot. Fracturen in een verzwakt been kunnen zelfs optreden wnr de inwerkende
krachten zeer beperkt zijn: pathologische of spontane fracturen.
- Algemeen demineralisatie:
o Hoge leeftijd
o Dracht/lactatie: tijdelijk verminderde aanvoer/verhoogde afvoer van mineralen (vrl bij
runderen)
o Algemene inactiviteit (vb. op het einde van de stalperiode bij aangebonden runderen)
o Algemene skeletaandoeningen
▪ zoals osteodystrofie (vooral door secundaire nutritionele hyperparathyroïdie
tengevolge van een te lage Ca/P verhouding in het voedsel)
▪ of osteogenesis imperfecta (bij zeer jonge dieren en veel minder frequent dan
secundaire hyperparathyroïdie).
- Lokaal (Demineralisatie van 1 lidmaat of lokale demineralisatie):
o Onvoldoende belasting lidmaat (vb. t.g.v. zenuwparalyse of langdurige immobilisatie in
een gips)
▪ Bij fixatie van een fractuur met twee beenplaten wordt het onderliggende het been op
die plaats niet rechtstreeks belast (alle krachten worden door de 2 platen opgevangen)
waardoor het been dat door de plaat bedekt wordt gaat demineraliseren. Dit is enkel
het geval indien de fixatie zeer rigide is. Na verwijderen van de platen kunnen hier
fracturen optreden.
o Lokale pathologische processen
▪ botnecrose of erge osteomyelitis, een botcyste, een bottumor, diepe wonde in bw
▪ KHD treden bottumoren veel frequenter op dan bij grote huisdieren en kunnen zij de
oorzaak zijn van een pathologische fractuur. Dit is een fractuur die optreedt ten gevolg
van een verzwakking van het bot.
▪ GHD: vnl: erge osteomyelitis, een botcyste
Traumatische oorzaken
- oorzaken
o Uitwendige slag, val, aanrijding
o Abnormale beweging (uitglijden)
- Meestal op plaats van trauma of soms op afstand van inslag. (zo kan een fractuur van de
groeiplaat van de calcaneus ontstaan bij een trauma op de Achillespees)
- Al dan niet ontstaan van een fractuur afhankelijk van evenwicht tussen hardheid en elasticiteit
o De hardheid neemt meestal toe tot een bepaalde leeftijd en vermindert daarna.
o De elasticiteit vermindert bij toenemende leeftijd.
8
, o Bij jonge dieren is de elasticiteit van de beenderen beduidend hoger dan bij volwassen
dieren. Dus jongere dieren gaan minder snel breken (tenzij natuurlijk bij een groeiplaat)
CLASSIFICATIE VAN FRACTUREN
Belangrijk voor communicatie !
Lokalisatie
- Welk been?
- Waar in het been?
Fractuur laterale Fractuur tuberculum Distale diafyse van
condyl humerus supragelnoidale radius en ulna
- Intra-articulair(1 of 2 gewrichten) of extra-articulair
o Belangrijk voor Behandeling
Hond: intra-articulair Femeropatelair gewricht Paard: intra-articulair
- Bij jonge dieren waar er nog groepiplaten aanwezig zijn worden de termen: epifyse,
fyse(groeiplaat) en metafyse gebruikt.
o Onderscheid tussen metafyse en epifyse mag alleen als er een groeiplaat aanwezig is !
o ter hoogte van de groeiplaten doen zich vaak fracturen voor omdat deze veel minder stevig
zijn dan normaal beenweefsel (ze bevatten een kraakbeenlaag)
o Breuk van groeiplaat meestal thv hypertrofische kraakbeencellen → Groeicellen aan de
kant van de epifyse
▪ Indien de fractuur correct kan gereduceerd en gefixeerd worden, indien deze germinale
cellen niet teveel beschadigd zijn en indien de epifyseale circulatie intact is, zal de
lengtegroei van het been niet gestoord zijn.
▪ Een beschadiging van de germinale cellen of de epifyseale bloedvaten kan echter wel
een blijvende groeistoornis tot gevolg hebben. Een voorbeeld hiervan is een fractuur
van de groeiplaat van de femurkop waarbij de belangrijkste bloedvaten doorheen de
epifyse zelf lopen en dus steeds beschadigd geraken bij een fractuur. Een complicatie
bij de behandeling van dergelijke fracturen is er avasculaire necrose van de epifyse
ontstaat. Herstel en revascularisatie gebeurt via beenweefsel uit de femurhals, maar
door belasting kan de epifyse intussen al gedeformeerd zijn.
o Goede doorbloeding belangrijk: femurhals weinig gevasculariseerd
9
, Configuratie
Totaal vs partieel
- Totaal = doorheen het volledige bot, totale onderbreking van de
continuïteit
- Partieel = geen totale onderbreking van de continuïteit, beginnen in de
cortex maar lopen niet uit
- foto: links volledige fractuur radius hond. Rechts onvolledige fractuur (je
ziet twee lijntjes omdat de fractuur schuin loopt tov de straal waarmee
genomen)
De meest gekende partiële of onvolledige fracturen zijn:
- Barst (= fissuren): acuut trauma. Fractuurlijn loopt doorheen één cortex maar eindigt in het bot
zonder een andere cortex bereikt te hebben.
o Veel bij KHD
o Barsten komen zeer regelmatig voor maar worden niet altijd radiografisch
onderkend in het acute stadium. Dit komt omdat de radiografie exact volgens
het verloop van de barst moet genomen zijn om de barst te kunnen zien.
o Meerdere radiografische opnames belangrijk voor diagnose !!
o CT is bijzonder nuttig voor diagnose (recovery !!)
o Er is uiteraard geen verplaatsing van de fragmenten.
o Fissuur wordt duidelijker na 1week -10 dagen door botresorptie
o Dus als je niet zeker bent na 10 dagen nog een foto nemen !
- Subchondraal bottrauma: Partiële fractuur door herhaalde submaximale belasting
o overbelasting, onder het kraakbeen, manken
o Ze komen typisch voor bij dieren die intensief getraind worden. bevinden zich meestal op
typische lokalisaties (dorsale zijde metatarsus bij jonge
galoppaarden, subchondraal ter hoogte van de sagitaalgroeve
van de proximale phalanx bij sportpaarden).
- Stressfractuur: overbelasting, oppervlak van het bot, kleiner dan een
barst, vaak ook periostale reacties, lokale pijn bij druk
o Ze komen typisch voor bij dieren die intensief getraind worden.
bevinden zich meestal op typische lokalisaties (dorsale zijde
metatarsus bij jonge galoppaarden, subchondraal ter hoogte van de sagitaalgroeve van de
proximale phalanx bij sportpaarden).
o Komt bij ons niet veel voor.
Ook stressfracturen & subchondraal bottrauma predisponerend voor optreden van totalefracturen
Configuratie: beschrijving van de vorm
- in welk vlak de fractuur verloopt (frontaal, sagitaal) + de vorm van
de factuur
- bij spiraalvormige fracturen kan ook de evolutie van het vlak worden
gespecifieerd (bv: proximaal sagitaal en naar distaal evoluerend naar
dorsomediaal-planterolateraal).
- Vorm fractuurlijn afhankelijk van inwerkende kracht
o Tractie -> dwars (E) (vb. patellafractuur)
o Compressie -> schuin (D)
10
