HR Mante
Feiten: Bij N.V. Internationale Automobiel Maatschappij had directeur Kriek 44 van de 200 gewone aandelen. Op
zijn verzoek was in de statuten bepaald dat voor belangrijke besluiten (o.a. statutenwijziging, uitgifte aandelen,
ontslag directeur) een gekwalificeerde meerderheid van 4/5 van de uitgebrachte stemmen nodig was. Na zijn
overlijden bleven die 44 aandelen als pakket bestaan; zijn weduwe Mante werd later uiteindelijk eigenares. In
1953 houdt de AVA een vergadering waarin o.a. wordt besloten die gekwalificeerde meerderheid in de statuten te
verlagen van 4/5 naar 2/3. Dat besluit tast de “blokkademacht” en dus de waarde van het pakket van 44
aandelen rechtstreeks aan. Mante krijgt geen persoonlijke oproepingsbrief, terwijl de vennootschap wist van het
bestaan van het pakket en dat zij executeur-testamentair was. Alleen een advertentie wordt geplaatst. Mante
komt er later achter en vordert vernietiging/nietigheid van het besluit. De Hoge Raad laat de beslissing van het hof
in stand dat het besluit (gedeeltelijk) nietig is
Rechtsregel: Het is in strijd met de redelijkheid en billijkheid om in een vergadering van aandeelhouders over zo’n
belangrijk punt te beslissen, zonder een grootaandeelhouder daarvoor persoonlijk op te roepen. Het besluit van de
vergadering van aandeelhouders tot statutenwijziging werd op dit punt vernietigd, zodat Mante weer vetorecht
had. Ook als formeel aan de wettelijke en statutaire oproepvereisten is voldaan, kunnen de eisen van redelijkheid
en billijkheid tussen aandeelhouders meebrengen dat de AVA niet mag besluiten over een onderwerp waarbij de
belangen van bepaalde aandeelhouders in het bijzonder zijn betrokken, zonder eerst na te gaan of die
aandeelhouders daadwerkelijk de kans hebben gehad om aan de besluitvorming deel te nemen. Doet de AVA dat
niet, dan kan het besluit wegens strijd met redelijkheid en billijkheid nietig zijn ten opzichte van die
aandeelhouder(s). De vervaltermijn van art. 46a lid 2 (oud) WvK geldt daarbij niet, omdat het dan niet gaat om
nietigheid wegens schending van formele voorschriften uit wet of statuten, maar om een materiële schending van
redelijkheid en billijkheid.
, HR Chipshol Forward
Feiten: Chipshol Forward maakt deel uit van de Chipshol-groep van Poot sr. en houdt zich bezig met grondverwerving rond
Schiphol. Voor de financiering wordt in 1991 Landinvest N.V. opgericht als “landbank”. Aan de oprichting gaat een
afsprakenmemorandum vooraf. Daarin staat o.a. in art. 8(c) dat de gedelegeerd commissaris van Landinvest “onverbonden
met de betrokken partijen” moet zijn en acceptabel moet zijn voor alle partijen. Van Andel is destijds statutair directeur van
Chipshol en onderhandelt namens Chipshol mee over deze overeenkomst. Later treedt hij als directeur van Chipshol terug. In
Landinvest ontstaat een conflict tussen de Chipshol-groep en Wyler c.s.; Landvision wordt door de AvA als bestuurder
ontslagen. In de AvA van 8 april 1993 wordt Pierson Trust tot directeur benoemd en Van Andel tot commissaris én gedelegeerd
commissaris. In eerdere vergaderingen heeft Van Andel expliciet gezegd dat hij optreedt namens Granaria/Wyler c.s. Chipshol
stelt: Van Andel is duidelijk verbonden met Wyler c.s. en valt daardoor onder de contractuele afspraak dat de gedelegeerd
commissaris juist onverbonden moet zijn. Zij vordert in kort geding een verbod voor Van Andel om als gedelegeerd commissaris
op te treden én een verbod voor Landinvest om hem te laten functioneren. De president wijst af; het hof wijst de verboden toe.
In cassatie gaat het o.a. over (1) onrechtmatigheid van Van Andels aanvaarding, (2) onrechtmatig nalaten van Landinvest en
(3) rechtsverwerking door Chipshol doordat zij niet direct bezwaar maakte.
Rechtsregel: De Hoge Raad maakt duidelijk dat een gedelegeerd commissaris onrechtmatig kan handelen door een benoeming
te aanvaarden waarvan hij wéét dat die in strijd is met een eerder gemaakte afspraak tussen de betrokken partijen – hier de
afspraak dat de gedelegeerd commissaris “onverbonden” moet zijn. Dat geldt ook als hij zelf geen partij was bij die
overeenkomst: door in deze omstandigheden toch de functie te accepteren, handelt hij in strijd met hetgeen volgens
ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer jegens de benadeelde aandeelhouder betaamt (art. 6:162 BW). Verder geldt
dat een aandeelhouder die zich, op grond van onrechtmatige daad, wil verzetten tegen een volgens wet en statuten
rechtsgeldig tot stand gekomen benoemingsbesluit van de algemene vergadering, zijn bezwaren en zijn voornemen om
daartegen op te komen onverwijld kenbaar moet maken; blijft hij stil, dan ligt rechtsverwerking op de loer. Ten slotte kan ook
de vennootschap zelf onrechtmatig handelen: als vaststaat dat het functioneren van de gedelegeerd commissaris jegens een
aandeelhouder onrechtmatig is, mag het bestuur niet passief blijven, maar moet het met de beschikbare
vennootschapsrechtelijke middelen (zoals het agenderen en toelichten van een ontslagvoorstel in de AvA) optreden. Het feit
dat formeel alleen de AvA benoemt en ontslaat, verhindert niet dat het uitblijven van een ontslagbesluit aan de vennootschap
wordt toegerekend als onrechtmatig nalaten.
, HR Gucci
Feiten: Er liep een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken bij Gucci Group N.V. De
kernvraag was of gedragingen van bestuurders, commissarissen en aandeelhouders die gericht
waren op het verhinderen dat een ongewenste aandeelhouder een belangrijke zeggenschap in
de vennootschap verkreeg, aanleiding konden vormen voor een enquête.
Oordeel HR / OK: De Ondernemingskamer overwoog dat zowel gedragingen van het bestuur of
de RvC als gedragingen van aandeelhouders die zeggenschap wensen te verkrijgen, de basis
kunnen vormen voor twijfel aan een juist beleid. Hetzelfde geldt voor gedragingen van
toekomstige aandeelhouders die meewerken aan het verhinderen van de zeggenschap van een
andere aandeelhouder. Dergelijke gedragingen kunnen worden toegerekend aan de
vennootschap en leiden tot de conclusie dat sprake is van wanbeleid.
Betekenis: Gucci bevestigt dat art. 2:8 BW een open norm is die in overnamesituaties zowel het
bestuur als aandeelhouders kan binden. Gedragingen die erop zijn gericht een ongewenste
machtsverschuiving te blokkeren, kunnen in strijd zijn met de redelijkheid en billijkheid en
leiden tot een enquête. De ernst van de feiten en de gevolgen voor de vennootschap bepalen of
de zware maatregel van een enquête passend is.
,
HR dierenarts
Feiten: een groep dierenartsen werkte samen in een dierenkliniek zonder een schriftelijke
overeenkomst waarin de aard van hun samenwerking was vastgelegd. Hoewel ze
samenwerkten met het doel de kliniek te runnen, ontstond er een conflict over de vraag of hun
samenwerking als een maatschap kon worden gekwalificeerd. Eén van de dierenartsen stelde
dat sprake was van een maatschap, wat zou betekenen dat er een verdeling van winst en
verlies moest plaatsvinden, en dat de aansprakelijkheid voor schulden gezamenlijk was. Een
andere dierenarts betwistte dit en stelde dat er geen gelijkwaardige samenwerking was, wat
essentieel is voor de kwalificatie als maatschap
Rechtsregel: HR oordeelde dat een maatschap ontstaat wanneer sprake is van een
samenwerking tussen twee of meer personen die zich verbinden een gemeenschappelijk doel te
bereiken door inbreng van arbeid, goederen of geld (artikel 7A:1655 BW). Voor een maatschap
is het essentieel dat de maten gelijkwaardig zijn en gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor
winst en verlies.
Feiten: Bij N.V. Internationale Automobiel Maatschappij had directeur Kriek 44 van de 200 gewone aandelen. Op
zijn verzoek was in de statuten bepaald dat voor belangrijke besluiten (o.a. statutenwijziging, uitgifte aandelen,
ontslag directeur) een gekwalificeerde meerderheid van 4/5 van de uitgebrachte stemmen nodig was. Na zijn
overlijden bleven die 44 aandelen als pakket bestaan; zijn weduwe Mante werd later uiteindelijk eigenares. In
1953 houdt de AVA een vergadering waarin o.a. wordt besloten die gekwalificeerde meerderheid in de statuten te
verlagen van 4/5 naar 2/3. Dat besluit tast de “blokkademacht” en dus de waarde van het pakket van 44
aandelen rechtstreeks aan. Mante krijgt geen persoonlijke oproepingsbrief, terwijl de vennootschap wist van het
bestaan van het pakket en dat zij executeur-testamentair was. Alleen een advertentie wordt geplaatst. Mante
komt er later achter en vordert vernietiging/nietigheid van het besluit. De Hoge Raad laat de beslissing van het hof
in stand dat het besluit (gedeeltelijk) nietig is
Rechtsregel: Het is in strijd met de redelijkheid en billijkheid om in een vergadering van aandeelhouders over zo’n
belangrijk punt te beslissen, zonder een grootaandeelhouder daarvoor persoonlijk op te roepen. Het besluit van de
vergadering van aandeelhouders tot statutenwijziging werd op dit punt vernietigd, zodat Mante weer vetorecht
had. Ook als formeel aan de wettelijke en statutaire oproepvereisten is voldaan, kunnen de eisen van redelijkheid
en billijkheid tussen aandeelhouders meebrengen dat de AVA niet mag besluiten over een onderwerp waarbij de
belangen van bepaalde aandeelhouders in het bijzonder zijn betrokken, zonder eerst na te gaan of die
aandeelhouders daadwerkelijk de kans hebben gehad om aan de besluitvorming deel te nemen. Doet de AVA dat
niet, dan kan het besluit wegens strijd met redelijkheid en billijkheid nietig zijn ten opzichte van die
aandeelhouder(s). De vervaltermijn van art. 46a lid 2 (oud) WvK geldt daarbij niet, omdat het dan niet gaat om
nietigheid wegens schending van formele voorschriften uit wet of statuten, maar om een materiële schending van
redelijkheid en billijkheid.
, HR Chipshol Forward
Feiten: Chipshol Forward maakt deel uit van de Chipshol-groep van Poot sr. en houdt zich bezig met grondverwerving rond
Schiphol. Voor de financiering wordt in 1991 Landinvest N.V. opgericht als “landbank”. Aan de oprichting gaat een
afsprakenmemorandum vooraf. Daarin staat o.a. in art. 8(c) dat de gedelegeerd commissaris van Landinvest “onverbonden
met de betrokken partijen” moet zijn en acceptabel moet zijn voor alle partijen. Van Andel is destijds statutair directeur van
Chipshol en onderhandelt namens Chipshol mee over deze overeenkomst. Later treedt hij als directeur van Chipshol terug. In
Landinvest ontstaat een conflict tussen de Chipshol-groep en Wyler c.s.; Landvision wordt door de AvA als bestuurder
ontslagen. In de AvA van 8 april 1993 wordt Pierson Trust tot directeur benoemd en Van Andel tot commissaris én gedelegeerd
commissaris. In eerdere vergaderingen heeft Van Andel expliciet gezegd dat hij optreedt namens Granaria/Wyler c.s. Chipshol
stelt: Van Andel is duidelijk verbonden met Wyler c.s. en valt daardoor onder de contractuele afspraak dat de gedelegeerd
commissaris juist onverbonden moet zijn. Zij vordert in kort geding een verbod voor Van Andel om als gedelegeerd commissaris
op te treden én een verbod voor Landinvest om hem te laten functioneren. De president wijst af; het hof wijst de verboden toe.
In cassatie gaat het o.a. over (1) onrechtmatigheid van Van Andels aanvaarding, (2) onrechtmatig nalaten van Landinvest en
(3) rechtsverwerking door Chipshol doordat zij niet direct bezwaar maakte.
Rechtsregel: De Hoge Raad maakt duidelijk dat een gedelegeerd commissaris onrechtmatig kan handelen door een benoeming
te aanvaarden waarvan hij wéét dat die in strijd is met een eerder gemaakte afspraak tussen de betrokken partijen – hier de
afspraak dat de gedelegeerd commissaris “onverbonden” moet zijn. Dat geldt ook als hij zelf geen partij was bij die
overeenkomst: door in deze omstandigheden toch de functie te accepteren, handelt hij in strijd met hetgeen volgens
ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer jegens de benadeelde aandeelhouder betaamt (art. 6:162 BW). Verder geldt
dat een aandeelhouder die zich, op grond van onrechtmatige daad, wil verzetten tegen een volgens wet en statuten
rechtsgeldig tot stand gekomen benoemingsbesluit van de algemene vergadering, zijn bezwaren en zijn voornemen om
daartegen op te komen onverwijld kenbaar moet maken; blijft hij stil, dan ligt rechtsverwerking op de loer. Ten slotte kan ook
de vennootschap zelf onrechtmatig handelen: als vaststaat dat het functioneren van de gedelegeerd commissaris jegens een
aandeelhouder onrechtmatig is, mag het bestuur niet passief blijven, maar moet het met de beschikbare
vennootschapsrechtelijke middelen (zoals het agenderen en toelichten van een ontslagvoorstel in de AvA) optreden. Het feit
dat formeel alleen de AvA benoemt en ontslaat, verhindert niet dat het uitblijven van een ontslagbesluit aan de vennootschap
wordt toegerekend als onrechtmatig nalaten.
, HR Gucci
Feiten: Er liep een onderzoek naar het beleid en de gang van zaken bij Gucci Group N.V. De
kernvraag was of gedragingen van bestuurders, commissarissen en aandeelhouders die gericht
waren op het verhinderen dat een ongewenste aandeelhouder een belangrijke zeggenschap in
de vennootschap verkreeg, aanleiding konden vormen voor een enquête.
Oordeel HR / OK: De Ondernemingskamer overwoog dat zowel gedragingen van het bestuur of
de RvC als gedragingen van aandeelhouders die zeggenschap wensen te verkrijgen, de basis
kunnen vormen voor twijfel aan een juist beleid. Hetzelfde geldt voor gedragingen van
toekomstige aandeelhouders die meewerken aan het verhinderen van de zeggenschap van een
andere aandeelhouder. Dergelijke gedragingen kunnen worden toegerekend aan de
vennootschap en leiden tot de conclusie dat sprake is van wanbeleid.
Betekenis: Gucci bevestigt dat art. 2:8 BW een open norm is die in overnamesituaties zowel het
bestuur als aandeelhouders kan binden. Gedragingen die erop zijn gericht een ongewenste
machtsverschuiving te blokkeren, kunnen in strijd zijn met de redelijkheid en billijkheid en
leiden tot een enquête. De ernst van de feiten en de gevolgen voor de vennootschap bepalen of
de zware maatregel van een enquête passend is.
,
HR dierenarts
Feiten: een groep dierenartsen werkte samen in een dierenkliniek zonder een schriftelijke
overeenkomst waarin de aard van hun samenwerking was vastgelegd. Hoewel ze
samenwerkten met het doel de kliniek te runnen, ontstond er een conflict over de vraag of hun
samenwerking als een maatschap kon worden gekwalificeerd. Eén van de dierenartsen stelde
dat sprake was van een maatschap, wat zou betekenen dat er een verdeling van winst en
verlies moest plaatsvinden, en dat de aansprakelijkheid voor schulden gezamenlijk was. Een
andere dierenarts betwistte dit en stelde dat er geen gelijkwaardige samenwerking was, wat
essentieel is voor de kwalificatie als maatschap
Rechtsregel: HR oordeelde dat een maatschap ontstaat wanneer sprake is van een
samenwerking tussen twee of meer personen die zich verbinden een gemeenschappelijk doel te
bereiken door inbreng van arbeid, goederen of geld (artikel 7A:1655 BW). Voor een maatschap
is het essentieel dat de maten gelijkwaardig zijn en gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor
winst en verlies.
