WEEK 3: TUMOREN OP HET GEBIED VAN GYNAECOLOGIE EN UROLOGIE
HC Gynaecologische tumoren
Gynaecologische tumoren komen voor bij ongeveer 12% van de vrouwen.
Classificaties van deze tumoren gebeurd via de TNM en het FIGO classificaties.
Stagering gebeurd dan klinisch of chirurgisch.
Vulvacarcinoom
Het vulvacarcinoom is een relatief zeldzame tumor. De tumor komt dan voor bij
vrouwen op oudere leeftijd en hebben klachten zoals:
Jeuk
Branderigheid
Zwelling
Ulcus
Pijn (laat)
Omdat de drempel om naar de dokter te gaan wat hoger ligt bij dit gebied, is er
vaak een patiënt delay van ongeveer 10 maanden. Daarbovenop komt er vaak
nog een dokters delay bovenop van ongeveer 3 maanden, vanwege de
wachttijden en misdiagnose.
Diagnosticerend onderzoek: stansbiopt 1e keus en eventueel een cervixcytologie
d.m.v. een uitstrijkje.
Aanvullend onderzoek: X-thorax voor longmetastasen (zelden) en een echo van
de liezen (lymfekliermetastasen), CT/MRI bij zeer uitgebreide tumoren.
De behandeling van een vulvacarcinoom is primair chirurgisch. Bij lokale radicale
excisie wordt bij voorkeur een SN procedure bij uitgevoerd of een
liesklierdissectie beiderzijds als:
- Tumorgrootte > 4 cm
- Multifocale tumor
- Geen SN opgekomen tijdens de procedure
Bij extreem grote tumoren of andere redenen waarbij chirurgie niet mogelijk is,
kan er ook radiotherapie of chemoradiatie ingezet worden.
Specifieke complicaties
Chirurgie Radiotherapie
o Gestoorde wondgenezing o Kort: nattende dermatitis
o Mictieproblemen o Lang: verlittekening
o Seksualiteit
o Problemen met zitten
o Lymfoedeem (m.n. bij dissectie)
Cervixcarcinoom
Baarmoederhalskanker komt vaker voor, een kwart tot een derde overlijd
hieraan. Ongeveer 90% van de
cervixcarcinomen zijn HVP gerelateerd,
daar zijn nu vaccinaties voor. Wereldwijd
overlijdt iedere 2 minuten een patiënt aan
baarmoederhalskanker. Een
bevolkingsonderzoek is belangrijk om de
patiënten vroeg op te sporen en beter te
,kunnen behandelen (-> hogere overlevingskans). Baarmoederhalskanker is een
ziekte van de jongere vrouw.
Ontstaan van een cervixcarcinoom: koilocytose (heel helder cytoplasma) ->
dysplasie (gering, CIN1 – matig, CIN2 – ernstig, CIN3) -> infiltratie = carcinoom.
Bij de screaning wordt er geprobeerd om deze voorstadia op te sporen en zo het
krijgen van baarmoederhalskanker te voorkomen.
Symptomen van een cervixcarcinoom:
Lage stadia: abnormaal bloedverlies, fluorklachten, contactbloedingen
Hoge stadia: symptomen van lage stadia + mictie/deficiatieklachten, pijn
(rug, flanken, onderbuik, been), lymfoedeem (enkelzijdig).
De diagnose van een cervixcarcinoom wordt gesteld aan een afwijkende
uitstrijkje en portio. Een biopt voor pathologisch onderzoek kan zekerheid bieden
aan de diagnose en geclassificeerd worden. Ook wordt onderzocht over
uitbreiding, metastase van de tumor is. Dit wordt gedaan a.d.h.v. lab en een MRI
scan. Bij een hoog stadium of bij verdachte klieren wordt er ook een PETCT
gemaakt.
Lymfekliermetastasering: parametrium -> fossa obturatorius -> langs iliacale
vaten -> para aortaal.
De behandeling kan globaal op twee mogelijkheden:
Operatief
o Radicale hysterectomie + pelviene lymfadenectomie: standaard bij
laag stadium
o Trachelectomie (baarmoedersparend): lage stadia
Tumoren < 2 cm en kinderwens
o Conisatie (…): laagste stadium
o Excenteratie: bij recidief
Chemoradiatie: standaard bij hoog stadium
-> chemotherapie in lage dosis werkt als sensibilisator voor RT
-> beeld-geleid; zorgt voor specifieker bestralingsgebied
*Een laag stadium is een tumor die kleiner is dan 4 cm en beperkt is tot de
proximale vagina. Dit zijn de FIGO stadia IA-2, IBI, IB2 en kleien IIA.
*Een hoog stadium is een tumor die groter is en/of deze doorgroeit in het
steunweefsel. Dit zijn de FIGO stadia IB3, bulky 2A en 2B.
Adjuvante therapie na primaire chirurgie bestaat met name uit radiotherapie,
optioneel chemoradiatie (ongunstige prognose). De indicatie hiervoor zijn krappe
snijranden, ingroei in het parametrium en positieve lymfeklieren.
Ovariumcarcinoom
Het ovariumcarcinoom is relatief zeldzaam. 10-15% van de patiënten hebben een
erfelijke component, meestal BRCA1 of -2 mutaties. Deze tumoren worden in
twee groepen ingedeeld:
Epitheliale tumoren (80%): carcinomen, borderline tumoren (-> goede
prognose)
Niet-epitheliale tumoren: zeldzamer, kiemceltumoren, lagere leeftijd,
metastasen
, Ongeveer 80% van de ovarium tumoren ontstaan dus uit het coeloomepitheel
(ovarium, tuba, peritoneum). Deze tumoren worden ook wel de “silent killer”
genoemd; vaak ontstaan de klachten pas laat en heeft ongeveer 70% van de
patiënten ten tijde van de diagnose al een stadium III tumor. In een laag stadium
geeft de ziekte dus amper klachten en is het vaak een toevalsbevinding. Bij hoge
stadium kan je een bolle buik of ascites (vocht in de buik) krijgen.
Intraperitoneaal kan deze tumor verspreiden, vaak tot onder het diafragma. Er
kan dan een omental cake ontstaan; het omentum majus kapselt de tumor dan
vaak in. In deze cake is makkelijk een punctie/biopt te doen voor PA.
De behandeling van hoog stadium epitheliale ovariumcarcinomen bestaat met
name uit chirurgie i.c.m. neo- en/of adjuvante chemotherapie, dit is een
debulking operatie. Daarbij kan het tijdens het interval van de chemotherapie
wordt chirurgie uitgevoerd. Bij laag stadium carcinomen kunnen
stadieringsoperatie uitgevoerd worden. Bij deze ingreep kunnen verschillende
biopten, spoelvocht of andere diagnostische interventies uitgevoerd worden. Bij
20% van de patiënten, wordt er ook echt wat gevonden.
De debulking operatie heeft als doel om de tumorload te verkleinen. Er zijn
verschillende typen:
Complete debulking: geen macroscopische tumorrest
Optimale debulking: < 1 cm3 tumorrest
Incomplete debulking: tumorrest > 1 cm3 -> geen verbeterde prognose,
wel ingrijpende ingreep
Interval debulking: na 3 kuren chemotherapie
De meest gebruikte vorm van chemotherapie bestaat uit carboplatine +
paclitaxel, 6 kuren. Dit kan vooraf- en achteraf aan de operatie, of alleen
achteraf. Er bestaat ook intraperitoneale chemotherapie, waarbij er
chemotherapie in de buik wordt gebracht. Dit kan na een primaire debulking,
daarbij wordt de helft van de chemokuur in de peritoneaalholte gebracht. Dit
geeft wel veel toxiciteit. Bij een interval debulking kan hypertherme
intraperitoneale chemotherapie (HIPEC), daarbij wordt de buikholte gevuld met
vocht en verwarmd naar 42 graden.
De follow-up volgt in principe geen tumormarker, pas als er klachten of CT-
afwijkingen zijn, komt de patiënt terug. Bij gebruik van een PARPi, is er wel
intensieve monitoring
Vaginacarcinoom
Een vaginacarcinoom is een hele zeldzame tumor. Deze tumor wordt primair
behandeld met radiotherapie, en eventueel chemoradiatie of chirurgie.
HC Pathologie gynaecologische- en urologische tumoren
Urologie: prostaatpathologie
De prostaat is normaal gesproken even groot als een walnoot.
Het is een retroperitoneaal orgaan en staat onder invloed van
testosteron. Testosteron wordt geproduceerd in de testes
door de cellen van Leydig en een beetje in de bijnier.
De normale opbouw van de prostaat bestaat uit verschillende
zones:
HC Gynaecologische tumoren
Gynaecologische tumoren komen voor bij ongeveer 12% van de vrouwen.
Classificaties van deze tumoren gebeurd via de TNM en het FIGO classificaties.
Stagering gebeurd dan klinisch of chirurgisch.
Vulvacarcinoom
Het vulvacarcinoom is een relatief zeldzame tumor. De tumor komt dan voor bij
vrouwen op oudere leeftijd en hebben klachten zoals:
Jeuk
Branderigheid
Zwelling
Ulcus
Pijn (laat)
Omdat de drempel om naar de dokter te gaan wat hoger ligt bij dit gebied, is er
vaak een patiënt delay van ongeveer 10 maanden. Daarbovenop komt er vaak
nog een dokters delay bovenop van ongeveer 3 maanden, vanwege de
wachttijden en misdiagnose.
Diagnosticerend onderzoek: stansbiopt 1e keus en eventueel een cervixcytologie
d.m.v. een uitstrijkje.
Aanvullend onderzoek: X-thorax voor longmetastasen (zelden) en een echo van
de liezen (lymfekliermetastasen), CT/MRI bij zeer uitgebreide tumoren.
De behandeling van een vulvacarcinoom is primair chirurgisch. Bij lokale radicale
excisie wordt bij voorkeur een SN procedure bij uitgevoerd of een
liesklierdissectie beiderzijds als:
- Tumorgrootte > 4 cm
- Multifocale tumor
- Geen SN opgekomen tijdens de procedure
Bij extreem grote tumoren of andere redenen waarbij chirurgie niet mogelijk is,
kan er ook radiotherapie of chemoradiatie ingezet worden.
Specifieke complicaties
Chirurgie Radiotherapie
o Gestoorde wondgenezing o Kort: nattende dermatitis
o Mictieproblemen o Lang: verlittekening
o Seksualiteit
o Problemen met zitten
o Lymfoedeem (m.n. bij dissectie)
Cervixcarcinoom
Baarmoederhalskanker komt vaker voor, een kwart tot een derde overlijd
hieraan. Ongeveer 90% van de
cervixcarcinomen zijn HVP gerelateerd,
daar zijn nu vaccinaties voor. Wereldwijd
overlijdt iedere 2 minuten een patiënt aan
baarmoederhalskanker. Een
bevolkingsonderzoek is belangrijk om de
patiënten vroeg op te sporen en beter te
,kunnen behandelen (-> hogere overlevingskans). Baarmoederhalskanker is een
ziekte van de jongere vrouw.
Ontstaan van een cervixcarcinoom: koilocytose (heel helder cytoplasma) ->
dysplasie (gering, CIN1 – matig, CIN2 – ernstig, CIN3) -> infiltratie = carcinoom.
Bij de screaning wordt er geprobeerd om deze voorstadia op te sporen en zo het
krijgen van baarmoederhalskanker te voorkomen.
Symptomen van een cervixcarcinoom:
Lage stadia: abnormaal bloedverlies, fluorklachten, contactbloedingen
Hoge stadia: symptomen van lage stadia + mictie/deficiatieklachten, pijn
(rug, flanken, onderbuik, been), lymfoedeem (enkelzijdig).
De diagnose van een cervixcarcinoom wordt gesteld aan een afwijkende
uitstrijkje en portio. Een biopt voor pathologisch onderzoek kan zekerheid bieden
aan de diagnose en geclassificeerd worden. Ook wordt onderzocht over
uitbreiding, metastase van de tumor is. Dit wordt gedaan a.d.h.v. lab en een MRI
scan. Bij een hoog stadium of bij verdachte klieren wordt er ook een PETCT
gemaakt.
Lymfekliermetastasering: parametrium -> fossa obturatorius -> langs iliacale
vaten -> para aortaal.
De behandeling kan globaal op twee mogelijkheden:
Operatief
o Radicale hysterectomie + pelviene lymfadenectomie: standaard bij
laag stadium
o Trachelectomie (baarmoedersparend): lage stadia
Tumoren < 2 cm en kinderwens
o Conisatie (…): laagste stadium
o Excenteratie: bij recidief
Chemoradiatie: standaard bij hoog stadium
-> chemotherapie in lage dosis werkt als sensibilisator voor RT
-> beeld-geleid; zorgt voor specifieker bestralingsgebied
*Een laag stadium is een tumor die kleiner is dan 4 cm en beperkt is tot de
proximale vagina. Dit zijn de FIGO stadia IA-2, IBI, IB2 en kleien IIA.
*Een hoog stadium is een tumor die groter is en/of deze doorgroeit in het
steunweefsel. Dit zijn de FIGO stadia IB3, bulky 2A en 2B.
Adjuvante therapie na primaire chirurgie bestaat met name uit radiotherapie,
optioneel chemoradiatie (ongunstige prognose). De indicatie hiervoor zijn krappe
snijranden, ingroei in het parametrium en positieve lymfeklieren.
Ovariumcarcinoom
Het ovariumcarcinoom is relatief zeldzaam. 10-15% van de patiënten hebben een
erfelijke component, meestal BRCA1 of -2 mutaties. Deze tumoren worden in
twee groepen ingedeeld:
Epitheliale tumoren (80%): carcinomen, borderline tumoren (-> goede
prognose)
Niet-epitheliale tumoren: zeldzamer, kiemceltumoren, lagere leeftijd,
metastasen
, Ongeveer 80% van de ovarium tumoren ontstaan dus uit het coeloomepitheel
(ovarium, tuba, peritoneum). Deze tumoren worden ook wel de “silent killer”
genoemd; vaak ontstaan de klachten pas laat en heeft ongeveer 70% van de
patiënten ten tijde van de diagnose al een stadium III tumor. In een laag stadium
geeft de ziekte dus amper klachten en is het vaak een toevalsbevinding. Bij hoge
stadium kan je een bolle buik of ascites (vocht in de buik) krijgen.
Intraperitoneaal kan deze tumor verspreiden, vaak tot onder het diafragma. Er
kan dan een omental cake ontstaan; het omentum majus kapselt de tumor dan
vaak in. In deze cake is makkelijk een punctie/biopt te doen voor PA.
De behandeling van hoog stadium epitheliale ovariumcarcinomen bestaat met
name uit chirurgie i.c.m. neo- en/of adjuvante chemotherapie, dit is een
debulking operatie. Daarbij kan het tijdens het interval van de chemotherapie
wordt chirurgie uitgevoerd. Bij laag stadium carcinomen kunnen
stadieringsoperatie uitgevoerd worden. Bij deze ingreep kunnen verschillende
biopten, spoelvocht of andere diagnostische interventies uitgevoerd worden. Bij
20% van de patiënten, wordt er ook echt wat gevonden.
De debulking operatie heeft als doel om de tumorload te verkleinen. Er zijn
verschillende typen:
Complete debulking: geen macroscopische tumorrest
Optimale debulking: < 1 cm3 tumorrest
Incomplete debulking: tumorrest > 1 cm3 -> geen verbeterde prognose,
wel ingrijpende ingreep
Interval debulking: na 3 kuren chemotherapie
De meest gebruikte vorm van chemotherapie bestaat uit carboplatine +
paclitaxel, 6 kuren. Dit kan vooraf- en achteraf aan de operatie, of alleen
achteraf. Er bestaat ook intraperitoneale chemotherapie, waarbij er
chemotherapie in de buik wordt gebracht. Dit kan na een primaire debulking,
daarbij wordt de helft van de chemokuur in de peritoneaalholte gebracht. Dit
geeft wel veel toxiciteit. Bij een interval debulking kan hypertherme
intraperitoneale chemotherapie (HIPEC), daarbij wordt de buikholte gevuld met
vocht en verwarmd naar 42 graden.
De follow-up volgt in principe geen tumormarker, pas als er klachten of CT-
afwijkingen zijn, komt de patiënt terug. Bij gebruik van een PARPi, is er wel
intensieve monitoring
Vaginacarcinoom
Een vaginacarcinoom is een hele zeldzame tumor. Deze tumor wordt primair
behandeld met radiotherapie, en eventueel chemoradiatie of chirurgie.
HC Pathologie gynaecologische- en urologische tumoren
Urologie: prostaatpathologie
De prostaat is normaal gesproken even groot als een walnoot.
Het is een retroperitoneaal orgaan en staat onder invloed van
testosteron. Testosteron wordt geproduceerd in de testes
door de cellen van Leydig en een beetje in de bijnier.
De normale opbouw van de prostaat bestaat uit verschillende
zones:
