INLEIDING
Situering van het vak in de opleiding
gemeen recht, in hoofdzaak voor het brede privaatrecht
! altijd op terugvallen wnr geen bijzondere wetten
o privaatrecht :relaties tussen burgers onderling
o publiek recht :relaties tussen burgers en overheden en tussen overheden
onderling
ook vele raakvlakken
bv. Overheidsaansprakelijkheid, goederenrecht, OHscontracten,
vertrouwensleer, mensenrechten
gaat over schulden en schuldvorderingen met SE en SA/afdwingbare aanspraken
tussen SE-SA en hoe ze ontstaan
begrippen en beginselen zijn de fundamenten voor het op te trekken gebouw
(basis voor bv. voor GBO, economisch en vennootschapsrecht, …).
over de ‘vermogensrechtelijke ( = afdwingbare) verbintenis’
o verbintenissenrecht is ‘vermogensrecht’ (passief vermogen actief vermogen)
o net als goederenrecht, BO, ondernemingsrecht, arbeidsrecht,
verzekeringsrecht, …
overstijgt het burgerlijk recht of privaatrecht (zie art. 1.1 BW) want:
o raakvlakken met Publiek Recht
o nauw verweven met brede Economisch Recht)
§ 1. Het wettelijk kader van het verbintenissenrecht
A. Oud en nieuw verbintenissenrecht
Vroeger: oud BW (CN), maar verouderd, onvolledig, onoverzichtelijk, weinig toegankelijk
! biedt geen beeld meer van evoluerend recht (enkel in rechtspraak/leer terugvinden)
! rechtszekerheid in gedrang
Vanaf 2019: nieuw BW= vervolledigd en overzichtelijk
o Boek 1. Algemene bepalingen (inwerkingtreding: 1/1/2023)
o Art. 1.3 – 1.6, 1.8, 1.10, 1.12 BW (artikels oorspronkelijk in Boek 5)
o Boek 2. Personen, familie en relatievermogensrecht (inwerkingtreding relatie-
vermogensrecht: 1/7/2022)
o Boek 3. Goederen (inwerkingtreding: 1/9/2021)
o Boek 4. Nalatenschappen, schenkingen en testamenten (inwerkingtreding:
1/7/2022)
o Boek 5. Verbintenissen (inwerkingtreding: 1/1/2023)
o Boek 6. Buitencontractuele aansprakelijkheid (inwerkingtreding: 1/1/2025)
o Boek 7. Bijzondere contracten (work in progress)
o Boek 8. Bewijs (inwerkingtreding: 1/11/2020)
o Boek 9. Zekerheden (work in progress)
1
, o Boek 10. Verjaring (work in progress)
Cohabitation = twee systemen blijven samen van kracht
o Het nieuwe recht is grotendeels een codificatie van de arresten dus gold al
o Hof van Cassatie baseren zich al sinds 2017 op het nieuw recht
Boek 5 is NIET van toepassing (tenzij andere afspraak tussen partijen):
o op ‘oude contracten’ (gesloten voor 1/1/2023);
o rechtsgevolgen van oude contracten die intreden na 1/1/2023;
o rechtshandelingen gesteld na 1/1/2023 maar die betrekking heeft op oud
contract (bv. betaling of opzegging).
Boek 5 is WEL van toepassing:
o op ‘nieuwe contracten’ (gesloten op of na 1/1/2023);
o onder het nieuw recht vallen kan voordelen hebben, u kan in uw oud contract al
aangeven dat u het contract wil vernieuwen bij een nieuwe wetgeving
o imprevisie: de rechter kan wijzigen wat in het contract staat als er veranderende
omstandigheden zijn
B. Doelstellingen en krachtlijnen van boek 5
modernisering en herkenbaarheid geven
3 onderling samenhangende krachtlijnen:
1. Rechtszekerheid en herkenbaarheid geven (voorspelbaarheid)
o Verworvenheden (RL, RS) te verankeren in de wet
geldend recht aanvullen en verduidelijken
o Nieuwe sancties vb. voor een niet uitvoering (enac)
o Discussies beslechten
2. Toegankelijkheid versterken: vereenvoudigen in de inhoud + stijl
o Coherenter en overzichtelijker geheel nastreven
vb. hoofding per artikel, inleidende overzichten, vereenvoudiging inhoud,
nieuwe structuur en moderne taal
3. Nieuw evenwicht creëren:
o Oog voor maatwerking + proportionaliteit
o Versterken wilsautonomie + versterking bescherming zwakkere partij
Vb. Boek 5 is volledig aanvullend recht
! DUS ook bescherming zwakkere partij
Vb. prijsvermindering na mankement, gedeeltelijke nietigheid,..
Extra voorbeelden:
Verworvenheden uit vaste RS. worden wettelijk verankerd (bv. uitzonderingen op
voorafgaande ingebrekestelling; verbintenis uit eenzijdige rechtshandeling; verrijking
zonder oorzaak, enac…)
Aanvullingen worden opgenomen voor ontbrekende figuren/regels die RS en RL al
kenden (bv. voor de precontractuele fase, regels over aanvaarding van algemene
voorwaarden, …)
2
, Innovaties (zoals anticipatieve enac., imprevisieregels met aanpassingsbevoegdheid
voor de rechter) zijn vaak geïnspireerd:
o uit de rechtsvergelijking (bv. Franse C. civ., NBW, BGB)
o internationale en Europese instrumenten (bv. Weens Koopverdrag, DCFR)
§ 2. De verbintenis
A. Definitie
Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis
= De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen.
o Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of
dwang werd nagekomen.
o De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis doet
een verbintenis ontstaan
Art. 5.1. Verbintenis
= Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen
o rechtsband
o door de wet erkend (art. 5.3) juridisch afdwingbaar
o ontstaan uit een menselijk handelen
een rechtshandeling of een ander menselijk gedrag of uit de wet
o zodat de SE jegens de SA aanspraken/eisen kan doen gelden
SA= schuld, SE=schuldvordering
o die in geld waardeerbaar zijn
o die juridisch en, zo nodig in rechte, afdwingbaar zijn
Als je een verbintenis maakt dan krijgt je verbintenis gevende kracht
obligatoire kracht (je bent verbonden, je moet presteren)
Voorwerp van de verbintenis is altijd een prestatie
Wederkerige verbintenis
o soms is elke partij SE én SA
→ wanneer er meerdere verbintenissen ontstaan tussen hen
o bv. wederkerig contract, zoals koop
o Verkoper is SE van betalingsverbintenis
o Verkoper is SA van leveringsverbintenis
o ! wederzijds én samenhangend
de ene verbind zich omdat de andere iets gaat doen
3
, B. Analyse van de kenmerken
een rechtsband tussen personen
vorderingsrechten >< zakelijke rechten
ontstaan uit een menselijk handelen of uit de wet
bronnen van verbintenissen
met als voorwerp een in geld waardeerbare aanspraak
tot wat verbindt de SA zich dan?
die zo nodig in rechte afdwingbaar is
afdwingbaarheid
1. rechtsband tussen personen
vorderingsrechten vs zakelijke rechten
Persoonlijk/vordering Zakelijk
Intern = verhouding tussen personen = verhouding tussen een persoon
SE heeft een aanspraak op een (titularis) en een goed
gedraging/prestatie van SA
! persoonlijke band ! titularis heeft zeggenschap over
goed
! nummerus clausus art. 3.3 BW
Persoonlijke rechten hebben (onrechtstreeks) ook
betrekking op een goed
bv. huurder heeft ook relatie tot het goed: R. op rustig genot
Zakelijk recht kan een rechtsband creëren
bv. rechtsband tussen vruchtgebruiker en blote eigenaar
Extern = opsplitsing tussen aanspraken = geld erga omnes (tegenover
= derdenwerking tussen SE/SA en haar bestaan als iedereen)
tegenwerpelijkhei rechtsfeit in het Rverkeer door iedereen geëerbiedigd,
d aan derden erkend, gerespecteerd w
! Aanspraken werken ‘relatief’: ! door publiciteit kennis
enkel SE kan afdwingen; enkel SA
is iets verschuldigd
= inter partes
! Bestaan als Rfeit is
‘tegenwerpelijk’ aan 3en en kan
door 3en ingeroepen worden
(meestal zonder publiciteit)
bestaan VBT, moet w
gerespecteerd
Kan C ondanks het exclusiviteitscontract een verbintenis
aangaan?
4
Situering van het vak in de opleiding
gemeen recht, in hoofdzaak voor het brede privaatrecht
! altijd op terugvallen wnr geen bijzondere wetten
o privaatrecht :relaties tussen burgers onderling
o publiek recht :relaties tussen burgers en overheden en tussen overheden
onderling
ook vele raakvlakken
bv. Overheidsaansprakelijkheid, goederenrecht, OHscontracten,
vertrouwensleer, mensenrechten
gaat over schulden en schuldvorderingen met SE en SA/afdwingbare aanspraken
tussen SE-SA en hoe ze ontstaan
begrippen en beginselen zijn de fundamenten voor het op te trekken gebouw
(basis voor bv. voor GBO, economisch en vennootschapsrecht, …).
over de ‘vermogensrechtelijke ( = afdwingbare) verbintenis’
o verbintenissenrecht is ‘vermogensrecht’ (passief vermogen actief vermogen)
o net als goederenrecht, BO, ondernemingsrecht, arbeidsrecht,
verzekeringsrecht, …
overstijgt het burgerlijk recht of privaatrecht (zie art. 1.1 BW) want:
o raakvlakken met Publiek Recht
o nauw verweven met brede Economisch Recht)
§ 1. Het wettelijk kader van het verbintenissenrecht
A. Oud en nieuw verbintenissenrecht
Vroeger: oud BW (CN), maar verouderd, onvolledig, onoverzichtelijk, weinig toegankelijk
! biedt geen beeld meer van evoluerend recht (enkel in rechtspraak/leer terugvinden)
! rechtszekerheid in gedrang
Vanaf 2019: nieuw BW= vervolledigd en overzichtelijk
o Boek 1. Algemene bepalingen (inwerkingtreding: 1/1/2023)
o Art. 1.3 – 1.6, 1.8, 1.10, 1.12 BW (artikels oorspronkelijk in Boek 5)
o Boek 2. Personen, familie en relatievermogensrecht (inwerkingtreding relatie-
vermogensrecht: 1/7/2022)
o Boek 3. Goederen (inwerkingtreding: 1/9/2021)
o Boek 4. Nalatenschappen, schenkingen en testamenten (inwerkingtreding:
1/7/2022)
o Boek 5. Verbintenissen (inwerkingtreding: 1/1/2023)
o Boek 6. Buitencontractuele aansprakelijkheid (inwerkingtreding: 1/1/2025)
o Boek 7. Bijzondere contracten (work in progress)
o Boek 8. Bewijs (inwerkingtreding: 1/11/2020)
o Boek 9. Zekerheden (work in progress)
1
, o Boek 10. Verjaring (work in progress)
Cohabitation = twee systemen blijven samen van kracht
o Het nieuwe recht is grotendeels een codificatie van de arresten dus gold al
o Hof van Cassatie baseren zich al sinds 2017 op het nieuw recht
Boek 5 is NIET van toepassing (tenzij andere afspraak tussen partijen):
o op ‘oude contracten’ (gesloten voor 1/1/2023);
o rechtsgevolgen van oude contracten die intreden na 1/1/2023;
o rechtshandelingen gesteld na 1/1/2023 maar die betrekking heeft op oud
contract (bv. betaling of opzegging).
Boek 5 is WEL van toepassing:
o op ‘nieuwe contracten’ (gesloten op of na 1/1/2023);
o onder het nieuw recht vallen kan voordelen hebben, u kan in uw oud contract al
aangeven dat u het contract wil vernieuwen bij een nieuwe wetgeving
o imprevisie: de rechter kan wijzigen wat in het contract staat als er veranderende
omstandigheden zijn
B. Doelstellingen en krachtlijnen van boek 5
modernisering en herkenbaarheid geven
3 onderling samenhangende krachtlijnen:
1. Rechtszekerheid en herkenbaarheid geven (voorspelbaarheid)
o Verworvenheden (RL, RS) te verankeren in de wet
geldend recht aanvullen en verduidelijken
o Nieuwe sancties vb. voor een niet uitvoering (enac)
o Discussies beslechten
2. Toegankelijkheid versterken: vereenvoudigen in de inhoud + stijl
o Coherenter en overzichtelijker geheel nastreven
vb. hoofding per artikel, inleidende overzichten, vereenvoudiging inhoud,
nieuwe structuur en moderne taal
3. Nieuw evenwicht creëren:
o Oog voor maatwerking + proportionaliteit
o Versterken wilsautonomie + versterking bescherming zwakkere partij
Vb. Boek 5 is volledig aanvullend recht
! DUS ook bescherming zwakkere partij
Vb. prijsvermindering na mankement, gedeeltelijke nietigheid,..
Extra voorbeelden:
Verworvenheden uit vaste RS. worden wettelijk verankerd (bv. uitzonderingen op
voorafgaande ingebrekestelling; verbintenis uit eenzijdige rechtshandeling; verrijking
zonder oorzaak, enac…)
Aanvullingen worden opgenomen voor ontbrekende figuren/regels die RS en RL al
kenden (bv. voor de precontractuele fase, regels over aanvaarding van algemene
voorwaarden, …)
2
, Innovaties (zoals anticipatieve enac., imprevisieregels met aanpassingsbevoegdheid
voor de rechter) zijn vaak geïnspireerd:
o uit de rechtsvergelijking (bv. Franse C. civ., NBW, BGB)
o internationale en Europese instrumenten (bv. Weens Koopverdrag, DCFR)
§ 2. De verbintenis
A. Definitie
Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis
= De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen.
o Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of
dwang werd nagekomen.
o De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke verbintenis doet
een verbintenis ontstaan
Art. 5.1. Verbintenis
= Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen
o rechtsband
o door de wet erkend (art. 5.3) juridisch afdwingbaar
o ontstaan uit een menselijk handelen
een rechtshandeling of een ander menselijk gedrag of uit de wet
o zodat de SE jegens de SA aanspraken/eisen kan doen gelden
SA= schuld, SE=schuldvordering
o die in geld waardeerbaar zijn
o die juridisch en, zo nodig in rechte, afdwingbaar zijn
Als je een verbintenis maakt dan krijgt je verbintenis gevende kracht
obligatoire kracht (je bent verbonden, je moet presteren)
Voorwerp van de verbintenis is altijd een prestatie
Wederkerige verbintenis
o soms is elke partij SE én SA
→ wanneer er meerdere verbintenissen ontstaan tussen hen
o bv. wederkerig contract, zoals koop
o Verkoper is SE van betalingsverbintenis
o Verkoper is SA van leveringsverbintenis
o ! wederzijds én samenhangend
de ene verbind zich omdat de andere iets gaat doen
3
, B. Analyse van de kenmerken
een rechtsband tussen personen
vorderingsrechten >< zakelijke rechten
ontstaan uit een menselijk handelen of uit de wet
bronnen van verbintenissen
met als voorwerp een in geld waardeerbare aanspraak
tot wat verbindt de SA zich dan?
die zo nodig in rechte afdwingbaar is
afdwingbaarheid
1. rechtsband tussen personen
vorderingsrechten vs zakelijke rechten
Persoonlijk/vordering Zakelijk
Intern = verhouding tussen personen = verhouding tussen een persoon
SE heeft een aanspraak op een (titularis) en een goed
gedraging/prestatie van SA
! persoonlijke band ! titularis heeft zeggenschap over
goed
! nummerus clausus art. 3.3 BW
Persoonlijke rechten hebben (onrechtstreeks) ook
betrekking op een goed
bv. huurder heeft ook relatie tot het goed: R. op rustig genot
Zakelijk recht kan een rechtsband creëren
bv. rechtsband tussen vruchtgebruiker en blote eigenaar
Extern = opsplitsing tussen aanspraken = geld erga omnes (tegenover
= derdenwerking tussen SE/SA en haar bestaan als iedereen)
tegenwerpelijkhei rechtsfeit in het Rverkeer door iedereen geëerbiedigd,
d aan derden erkend, gerespecteerd w
! Aanspraken werken ‘relatief’: ! door publiciteit kennis
enkel SE kan afdwingen; enkel SA
is iets verschuldigd
= inter partes
! Bestaan als Rfeit is
‘tegenwerpelijk’ aan 3en en kan
door 3en ingeroepen worden
(meestal zonder publiciteit)
bestaan VBT, moet w
gerespecteerd
Kan C ondanks het exclusiviteitscontract een verbintenis
aangaan?
4
