1
GENEESKUNDE GEZELSCHAPSDIEREN II
OFTAMOLOGIE
EXAMEN: beeldmateriaal (meestal niet uit de cursus). Geen vragen over behandelingen, vooral het
HERKENNEN.
ORBITA
ANATOMIE
• Hond en kat hebben een open orbita (orbita is niet overal verbeend, dorsolateraal is een orbitaal
ligament aanwezig), in tegenstelling tot primaten, paard, rund en schaap
• Extraoculaire spieren: beweging van de oogbol ➔ spieren moet je niet afzonderlijk kennen
• Orbitale fascia: stevig bindweefsel, onderverdeeld
o Periorbita
o Fascia van de extraoculaire spieren, fuseren vooraan met
o Kapsel van Tenon: omvat het oog van de n. opticus tot de limbus, ligt op de sclera
▪ Enucleatie oogbol konijn ➔ veneuze plexus achter het oog
➢ Subtenon kapsel approach = beste manier om de veneuze plexus niet te
raken
▪ Bij hond en kat minder belang
• Klinisch relevante structuren rond de orbita
o Kauwspieren
▪ Kauwspiermyositis kan leiden tot bilaterale exoftalmus en protrusie van het derde
ooglid (chron. stad.: enoftalmus)
o Speekselklier (gl. zygomatica)
▪ Zwelling kan unilaterale exoftalmus veroorzaken, samen met protrusie van het derde
ooglid
o Caudale wortels van P4, wortels van M1 en M2
▪ Tandwortelinfectie kan uitbreiden tot retrobulbair in de orbita
▪ Iatrogeen trauma tijdens tandextractie kan leiden tot penetratie orbita of oogbol
REACTIEPATROON BIJ ORBITALE PATHOLOGIE
• Exoftalmus
o Wordt best van dorsaal beoordeeld, om te vergelijken met het contralaterale oog
▪ Symmetrie kop bekijken
o Retropulsie (oog terugduwen in de orbita) tijdens klinisch onderzoek
▪ Kan pijnlijk en onmogelijk zijn ➔ indicatie massa aanwezig
o Vaak rasgerelateerd, niet altijd makkelijk te interpreteren
o Patient kan soms de oogleden niet meer sluiten, met hoornvliesafwijkingen als gevolg
(exposure keratitis)
o Soms vergezeld door protrusie derde ooglid ➔ zien we in veel gevallen
o Soms ipsilaterale opzetting van de mandibulaire lnn. ➔ kan pijnlijk zijn bij openen van de muil
, 2
Veel conjunctivale stuwing.
Derde ooglid komt ver tevoorschijn.
Dof, oneffen aspect van hoornvlies in het centrum.
Zien een lijn ➔ ooglid zal nog een deel kunnen
bedekken. Ander deel blijft permanent open =
exposure keratitis.
Hoornvlies moet mooi reflecteren ➔ oneffen,
verlies van reflectie.
Oog naar de zijkant en iets naar achter.
Zien bloederige neuslvloei.
Indruk massa effect caudaal in het gehemelte.
Oog duidelijk naar boven geduwd.
Bij konijnen vaak gezwellen
craniaal in de thorax met
belemmering in de veneuze retour
➔ dilatatie veneuze plexus achter
oog ➔ exoftalmie.
Linker oog: stuwing broze BV
derde ooglid ➔ hematoom.
, 3
• Enoftalmus
o Door atrofie van orbitale vet
o Microftalmie
o Atrofie van de temporale kauwspieren na uitval van de n. trigeminus
o Chronische kauwspiermyositis
• Strabismus
o Ruimte-innemende processen nasaal of temporaal
o Congenitaal bij katten
Microftalmie: te kleine ogen.
Kauwspier atrofie ➔ enoftalmie.
Strabismus kan het gevolg zijn van een gecorrigeerde
proptosis, kan zijn oogspieren geraakt
Heilige Birmaan ➔ aangeboren strabismus, hebben er geen
last van. Gaan we niks aandoen.
, 4
DIAGNOSTISCHE METHODES
• Oogonderzoek met drukmeting
• Algemeen onderzoek (lymfeknopen,…)
• Neuroftalmologisch onderzoek
o Ooglidreflexen, corneareflex, dreigrespons, dazzle reflex
• Retropulsie van de oogbol
• Palpatie van de periorbitale regio
• Controleren op neusvloei (betrokkenheid neusholte of sinussen)
• Onderzoek mondholte (zwelling achter laatste molaar)
• Openen muil: pijnlijk? Minder wijd open?
• Echografie
• Radiografie
o Veel superpositie
• CT scan, MRI
o Betere techniek
• Fijne naald aspiratie, biopsie
o Retrobulbaire regio kan het best benaderd worden vanuit de mondholte, caudaal van de
laatste molaar ➔ naar boven steken
ORBITALE CELLULITIS, ABCES, CORPUS ALIENUM
• Bacteriele infectie
o Hematogeen
o Uitbreiding vanuit de mondholte
o Penetrerende wonde vanuit de muil (stick injury)
o Iatrogeen (tandheelkunde)
o Perioculaire penetratie van een CA (bvb. grasaar via de conjunctivaalzak of percutaan)
o Vanuit de sinus of neusholte
o Hond: eerder jonge honden (gem. leeftijd 4j)
▪ Zijn bruusker in het spelen
KLINISCHE TEKENEN
• Exoftalmus,
• Perioculaire zwelling
• Chemosis
• Epiphora
• Derde ooglidprotrusie
• Strabismus is mogelijk
• Pijn bij openen van de muil
• Verminderde en/of pijnlijke retropulsie van de oogbol
• Algemene klachten (koorts, anorexie)
Treedt meestal acuut op.
, 5
CYSTEUZE AANDOENINGEN
• Mucocoele van de gl. zygomatica
o Pijnloze unilaterale exoftalmus
o Behandeling: chirurgische wegname van de cyste (eventueel klier)
Verplaatsing oog is er wel maar moeilijk in te schatten. Echo van het oog: oogbol (blauw), retrobulbaire regio =
driehoekig (rood). Zien twee echogene translucente zones ➔ cystes (groen).
Drainage uitgevoerd, oog komt terug mooi op zijn plaats. Zien BV ingroei en oedeem ➔ deels door exposure
keratitis. Komt normaal wel in orde.
NEOPLASIE
• Primaire neoplasie bot of weke delen van de orbita
• Secundair, vanuit neusholte, sinussen, mondholte
• Unilaterale, traag progressieve exoftalmus
• Hond: eerder oudere patiënten (gem. leeftijd 9j)
• Eventueel pijn bij openen muil of beperkt openen van de muil
• Indeuking van de oogbol met funduscopische afwijkingen (verlies van focus, bepaald gebied wordt
wazig)
o Komt een deuk in het oog ➔ verliezen scherpte op een bepaald punt
• Blindheid of neurologische uitval indien zenuw betrokken
• Behandeling: afhankelijk van diagnose
, 6
Verplaatsing van het oog + ontsteking op het
hoornvlies.
Had ook een facialis paralyse, kon zijn ogen niet
meer sluiten.
TRAUMA PERIORBITAAL / SINUSSEN
• Periorbitale fracturen
• Orbitaal emfyseem
o Na trauma van de paranasale sinussen
o Crepitatie thv conjunctiva en perioculaire huid
o Antibiotica ivm mogelijke infectie via de sinussen
o Spontaan verminderen van de symptomen
Scheur gehemelte: soms zien we
crepitatie rond het oog.
In veel gevallen zelflimiterend mits
behandeling.
KAUWSPIERMYOSITIS
• Jonge Duitse herders, Weimaraner
• Immuungemedieerd, autoantistoffen tegen type 2M spiervezels (bepaling op serum)
• Bilaterale zwelling van de kauwspieren
• Exoftalmus met protrusie derde ooglid
• Beperkte mobiliteit kaak en pijnlijk bij openen muil
• Koorts, lethargie
• Behandeling: immunosuppressieve doses cortico’s
EXTRAOCULAIRE MYOSITIS
• Jonge honden, vnl. Golden retrievers
• Chemosis, bilaterale exoftalmie
• Soms zichtverlies door compressie n. opticus
• Honden zijn negatief voor 2M antistoffen
• Behandeling: immunosuppressieve doses cortico’s, indien onvoldoende respons wordt met
azathioprine behandeld
, 7
PROPTOSIS
SPOED: oog zo vochtig mogelijk houden op weg naar de dierenarts.
• Brachycephalen gepredisposeerd
• Tractie in de nekstreek (hondenbeet, eigenaar)
• Pupilreflexen aan- of afwezig, pupilgrootte geeft geen uitsluitsel over behoud van visus
• Hyphema is prognostisch ongunstig, kan wijzen op schade uvea, traumatische lensluxatie, ruptuur van
de oogbol
• Avulsie van de extraoculaire spieren: mediale en ventrale rectusspieren, en onderste oblique scheuren
eerst, leidt tot strabismus na repositie
• Snelle repositie verbetert de prognose
• Studie: slechts 27% behouden zicht
• In sommige gevallen is enucleatio aangewezen
o Hyphema = bloeding
o Pupil niet zichtbaar
o Schade aan de n. opticus
▪ Absolute mydriasis
▪ Geen enkele positieve visuele test
o Avulsie van 3 of meer spieren
o Ruptuur van de oogbol
o Verlengde duur van de proptosis
o Uitgebreide beschadiging van de cornea
o Postoperatieve complicaties na repositie (lagoftalmus, KCS,…)
Terugplaatsen oog: patiënt onder narcose ➔ twee allis klemmen op oogleden plaatsen. Spoelen ogen, steriele
handschoenen ➔ oog terug duwen. In veel gevallen kan je op 30seconden het oog terugduwen, als er niet te
veel bloeding is.
Gevolgd door tijdelijk het oog te zwellen = tarsorrafie. Belang spanning hechtingen verdelen ➔ infuuslijn
overzetten.
Was na 2-3 dagen doorverwezen. Zien
geen ooglidrand meer, zit naar binnen
gedrukt.
Heeft wel nog een kleine pupil
mydriasis = slechte prognose.
, 8
Avulsie van alle oogspieren ➔ enucleatie.
TE KENNEN (EN NOOIT MEER TE VERGETEN)
OOGLID
ANATOMIE, FUNCTIE, INNERVATIE
NIET KENNEN.
• Opgebouwd uit
o Huid (dermis en epidermis), dunner dan elders op het lichaam
o Skeletspieren, verantwoordelijk voor ooglidbeweging
o Tarsaalplaat, verantwoordelijk voor structurele stijfheid
o Palpebrale conjunctiva binnenzijde
o Cilia of wimpers
o Klierweefsel (meibomiusklieren, klieren van Zeiss en Moll: grijs-witte translucente afscheiding
rijk aan fosfolipiden)
FUNCTIE
• Bescherming van het oog door sluiten van de oogspleet
• Verdelen en vernieuwen van de traanfilm: bij knipperen wordt traanvocht naar de traanpunten
gedreven en geëvacueerd
• Accessoire klieren (Meibomius-, klieren van Zeiss, klieren van Moll) zijn verantwoordelijk voor de lipid
laag van de traanfilm
INNERVATIE
• Sensorisch: n. trigeminus (CN V)
• Motorisch:
o n. facialis (CN VII): m. orbicularis, oppervlakkige gelaatsspieren
▪ geen ooglid functie meer bij facialis paralyse ➔ moet dan beschermd worden
o n. oculomotorius (CN III): m. levator palpebrae superioris
GENEESKUNDE GEZELSCHAPSDIEREN II
OFTAMOLOGIE
EXAMEN: beeldmateriaal (meestal niet uit de cursus). Geen vragen over behandelingen, vooral het
HERKENNEN.
ORBITA
ANATOMIE
• Hond en kat hebben een open orbita (orbita is niet overal verbeend, dorsolateraal is een orbitaal
ligament aanwezig), in tegenstelling tot primaten, paard, rund en schaap
• Extraoculaire spieren: beweging van de oogbol ➔ spieren moet je niet afzonderlijk kennen
• Orbitale fascia: stevig bindweefsel, onderverdeeld
o Periorbita
o Fascia van de extraoculaire spieren, fuseren vooraan met
o Kapsel van Tenon: omvat het oog van de n. opticus tot de limbus, ligt op de sclera
▪ Enucleatie oogbol konijn ➔ veneuze plexus achter het oog
➢ Subtenon kapsel approach = beste manier om de veneuze plexus niet te
raken
▪ Bij hond en kat minder belang
• Klinisch relevante structuren rond de orbita
o Kauwspieren
▪ Kauwspiermyositis kan leiden tot bilaterale exoftalmus en protrusie van het derde
ooglid (chron. stad.: enoftalmus)
o Speekselklier (gl. zygomatica)
▪ Zwelling kan unilaterale exoftalmus veroorzaken, samen met protrusie van het derde
ooglid
o Caudale wortels van P4, wortels van M1 en M2
▪ Tandwortelinfectie kan uitbreiden tot retrobulbair in de orbita
▪ Iatrogeen trauma tijdens tandextractie kan leiden tot penetratie orbita of oogbol
REACTIEPATROON BIJ ORBITALE PATHOLOGIE
• Exoftalmus
o Wordt best van dorsaal beoordeeld, om te vergelijken met het contralaterale oog
▪ Symmetrie kop bekijken
o Retropulsie (oog terugduwen in de orbita) tijdens klinisch onderzoek
▪ Kan pijnlijk en onmogelijk zijn ➔ indicatie massa aanwezig
o Vaak rasgerelateerd, niet altijd makkelijk te interpreteren
o Patient kan soms de oogleden niet meer sluiten, met hoornvliesafwijkingen als gevolg
(exposure keratitis)
o Soms vergezeld door protrusie derde ooglid ➔ zien we in veel gevallen
o Soms ipsilaterale opzetting van de mandibulaire lnn. ➔ kan pijnlijk zijn bij openen van de muil
, 2
Veel conjunctivale stuwing.
Derde ooglid komt ver tevoorschijn.
Dof, oneffen aspect van hoornvlies in het centrum.
Zien een lijn ➔ ooglid zal nog een deel kunnen
bedekken. Ander deel blijft permanent open =
exposure keratitis.
Hoornvlies moet mooi reflecteren ➔ oneffen,
verlies van reflectie.
Oog naar de zijkant en iets naar achter.
Zien bloederige neuslvloei.
Indruk massa effect caudaal in het gehemelte.
Oog duidelijk naar boven geduwd.
Bij konijnen vaak gezwellen
craniaal in de thorax met
belemmering in de veneuze retour
➔ dilatatie veneuze plexus achter
oog ➔ exoftalmie.
Linker oog: stuwing broze BV
derde ooglid ➔ hematoom.
, 3
• Enoftalmus
o Door atrofie van orbitale vet
o Microftalmie
o Atrofie van de temporale kauwspieren na uitval van de n. trigeminus
o Chronische kauwspiermyositis
• Strabismus
o Ruimte-innemende processen nasaal of temporaal
o Congenitaal bij katten
Microftalmie: te kleine ogen.
Kauwspier atrofie ➔ enoftalmie.
Strabismus kan het gevolg zijn van een gecorrigeerde
proptosis, kan zijn oogspieren geraakt
Heilige Birmaan ➔ aangeboren strabismus, hebben er geen
last van. Gaan we niks aandoen.
, 4
DIAGNOSTISCHE METHODES
• Oogonderzoek met drukmeting
• Algemeen onderzoek (lymfeknopen,…)
• Neuroftalmologisch onderzoek
o Ooglidreflexen, corneareflex, dreigrespons, dazzle reflex
• Retropulsie van de oogbol
• Palpatie van de periorbitale regio
• Controleren op neusvloei (betrokkenheid neusholte of sinussen)
• Onderzoek mondholte (zwelling achter laatste molaar)
• Openen muil: pijnlijk? Minder wijd open?
• Echografie
• Radiografie
o Veel superpositie
• CT scan, MRI
o Betere techniek
• Fijne naald aspiratie, biopsie
o Retrobulbaire regio kan het best benaderd worden vanuit de mondholte, caudaal van de
laatste molaar ➔ naar boven steken
ORBITALE CELLULITIS, ABCES, CORPUS ALIENUM
• Bacteriele infectie
o Hematogeen
o Uitbreiding vanuit de mondholte
o Penetrerende wonde vanuit de muil (stick injury)
o Iatrogeen (tandheelkunde)
o Perioculaire penetratie van een CA (bvb. grasaar via de conjunctivaalzak of percutaan)
o Vanuit de sinus of neusholte
o Hond: eerder jonge honden (gem. leeftijd 4j)
▪ Zijn bruusker in het spelen
KLINISCHE TEKENEN
• Exoftalmus,
• Perioculaire zwelling
• Chemosis
• Epiphora
• Derde ooglidprotrusie
• Strabismus is mogelijk
• Pijn bij openen van de muil
• Verminderde en/of pijnlijke retropulsie van de oogbol
• Algemene klachten (koorts, anorexie)
Treedt meestal acuut op.
, 5
CYSTEUZE AANDOENINGEN
• Mucocoele van de gl. zygomatica
o Pijnloze unilaterale exoftalmus
o Behandeling: chirurgische wegname van de cyste (eventueel klier)
Verplaatsing oog is er wel maar moeilijk in te schatten. Echo van het oog: oogbol (blauw), retrobulbaire regio =
driehoekig (rood). Zien twee echogene translucente zones ➔ cystes (groen).
Drainage uitgevoerd, oog komt terug mooi op zijn plaats. Zien BV ingroei en oedeem ➔ deels door exposure
keratitis. Komt normaal wel in orde.
NEOPLASIE
• Primaire neoplasie bot of weke delen van de orbita
• Secundair, vanuit neusholte, sinussen, mondholte
• Unilaterale, traag progressieve exoftalmus
• Hond: eerder oudere patiënten (gem. leeftijd 9j)
• Eventueel pijn bij openen muil of beperkt openen van de muil
• Indeuking van de oogbol met funduscopische afwijkingen (verlies van focus, bepaald gebied wordt
wazig)
o Komt een deuk in het oog ➔ verliezen scherpte op een bepaald punt
• Blindheid of neurologische uitval indien zenuw betrokken
• Behandeling: afhankelijk van diagnose
, 6
Verplaatsing van het oog + ontsteking op het
hoornvlies.
Had ook een facialis paralyse, kon zijn ogen niet
meer sluiten.
TRAUMA PERIORBITAAL / SINUSSEN
• Periorbitale fracturen
• Orbitaal emfyseem
o Na trauma van de paranasale sinussen
o Crepitatie thv conjunctiva en perioculaire huid
o Antibiotica ivm mogelijke infectie via de sinussen
o Spontaan verminderen van de symptomen
Scheur gehemelte: soms zien we
crepitatie rond het oog.
In veel gevallen zelflimiterend mits
behandeling.
KAUWSPIERMYOSITIS
• Jonge Duitse herders, Weimaraner
• Immuungemedieerd, autoantistoffen tegen type 2M spiervezels (bepaling op serum)
• Bilaterale zwelling van de kauwspieren
• Exoftalmus met protrusie derde ooglid
• Beperkte mobiliteit kaak en pijnlijk bij openen muil
• Koorts, lethargie
• Behandeling: immunosuppressieve doses cortico’s
EXTRAOCULAIRE MYOSITIS
• Jonge honden, vnl. Golden retrievers
• Chemosis, bilaterale exoftalmie
• Soms zichtverlies door compressie n. opticus
• Honden zijn negatief voor 2M antistoffen
• Behandeling: immunosuppressieve doses cortico’s, indien onvoldoende respons wordt met
azathioprine behandeld
, 7
PROPTOSIS
SPOED: oog zo vochtig mogelijk houden op weg naar de dierenarts.
• Brachycephalen gepredisposeerd
• Tractie in de nekstreek (hondenbeet, eigenaar)
• Pupilreflexen aan- of afwezig, pupilgrootte geeft geen uitsluitsel over behoud van visus
• Hyphema is prognostisch ongunstig, kan wijzen op schade uvea, traumatische lensluxatie, ruptuur van
de oogbol
• Avulsie van de extraoculaire spieren: mediale en ventrale rectusspieren, en onderste oblique scheuren
eerst, leidt tot strabismus na repositie
• Snelle repositie verbetert de prognose
• Studie: slechts 27% behouden zicht
• In sommige gevallen is enucleatio aangewezen
o Hyphema = bloeding
o Pupil niet zichtbaar
o Schade aan de n. opticus
▪ Absolute mydriasis
▪ Geen enkele positieve visuele test
o Avulsie van 3 of meer spieren
o Ruptuur van de oogbol
o Verlengde duur van de proptosis
o Uitgebreide beschadiging van de cornea
o Postoperatieve complicaties na repositie (lagoftalmus, KCS,…)
Terugplaatsen oog: patiënt onder narcose ➔ twee allis klemmen op oogleden plaatsen. Spoelen ogen, steriele
handschoenen ➔ oog terug duwen. In veel gevallen kan je op 30seconden het oog terugduwen, als er niet te
veel bloeding is.
Gevolgd door tijdelijk het oog te zwellen = tarsorrafie. Belang spanning hechtingen verdelen ➔ infuuslijn
overzetten.
Was na 2-3 dagen doorverwezen. Zien
geen ooglidrand meer, zit naar binnen
gedrukt.
Heeft wel nog een kleine pupil
mydriasis = slechte prognose.
, 8
Avulsie van alle oogspieren ➔ enucleatie.
TE KENNEN (EN NOOIT MEER TE VERGETEN)
OOGLID
ANATOMIE, FUNCTIE, INNERVATIE
NIET KENNEN.
• Opgebouwd uit
o Huid (dermis en epidermis), dunner dan elders op het lichaam
o Skeletspieren, verantwoordelijk voor ooglidbeweging
o Tarsaalplaat, verantwoordelijk voor structurele stijfheid
o Palpebrale conjunctiva binnenzijde
o Cilia of wimpers
o Klierweefsel (meibomiusklieren, klieren van Zeiss en Moll: grijs-witte translucente afscheiding
rijk aan fosfolipiden)
FUNCTIE
• Bescherming van het oog door sluiten van de oogspleet
• Verdelen en vernieuwen van de traanfilm: bij knipperen wordt traanvocht naar de traanpunten
gedreven en geëvacueerd
• Accessoire klieren (Meibomius-, klieren van Zeiss, klieren van Moll) zijn verantwoordelijk voor de lipid
laag van de traanfilm
INNERVATIE
• Sensorisch: n. trigeminus (CN V)
• Motorisch:
o n. facialis (CN VII): m. orbicularis, oppervlakkige gelaatsspieren
▪ geen ooglid functie meer bij facialis paralyse ➔ moet dan beschermd worden
o n. oculomotorius (CN III): m. levator palpebrae superioris
