Biologie van de mens
Biochemie (p.43 + 47)
Hoofdstuk 1: oorsprong van het leven
-Vroeger
=men dacht dat ‘leven’ overal zomaar kon ontstaan uit het niets
-Nu
=oceanen, landschappen, planten, dieren & mensen zijn opgebouwd uit e-,
p+, n0 en een grote leegte
Hoe kunnen dode deeltjes ‘leven’ vormen?
Geboorte heelal na oerknal ca. 15 miljard jaar geleden
1/ Gravitatiekracht + vorming waterstofgas
2/ Bolvormige wolken enorme toename T & druk
3/ Nucleaire reacties (kernfusie) ontstaan lichtgevende ster (zon)
4/ H2 He … C, N, O2, Fe
5/ Ster sterft elementen komen in omgeving
6/ Ontstaan nieuwe sterren & planeten
CONCLUSIE: we zijn opgebouwd uit sterrenstof
-Enkele feiten
Ontstaan zon, aarde: ca. 4,6 miljard jaar geleden
Ontstaan oceanen
1/ Aarde heeft ideale samenstelling & optimale afstand tot zon
2/ Kokende massa koelt af, condensatie van water
3/ Oceanen ontstaan (=dunne oersoep)
Opm. Miller-Urey experiment
(Stanley Miller & Harold Urey)
Uitgangspunt: aantonen dat onder
bepaalde omstandigheden, complexe
Az spontaan kunnen ontstaan
Aanwijzing voor hoe leven op aarde
uit anorganische stoffen (oersoep) kan
zijn ontstaan
Synthese van voorlopercellen
1/ Complexe moleculen polymeriseren tot macromoleculen
,2/ Ontstaan van membranen, enzymen, DNA, RNA
3/ ontstaan LUCA ‘Last Universal Common Ancestor’ of voorlopercel
=voorouder van alle leven op aarde
-Celtheorie
Wat is een cel?
Bouwstenen van alle planten & dieren
Uitdrukken hoe we opgebouwd zijn als organisme
Leven= iets wat bestaat uit cellen
Kleinste functionerende eenheden van leven
Gevormd door deling van eerder bestaande cellen
Weefsel: collectie aan cellen
In elke cel wordt homeostase gehandhaafd
=behoud van dezelfde toestand, stabiele & rustige sfeer in cel
1/ Ontstaan prokaryote cellen
Domineerden evolutionaire geschiedenis van 3,5-2,0 miljard jaar
geleden
2/ Daarna ontstaan eukaryote cellen
2,1 miljard jaar geleden
Uit ‘symbiose’ van verschillende prokaryoten (endosymbiose)
Prokaryote cel (geen Eukaryote cel (wel kern)
kern)
Dierlijke cel Plantencel
Oudste fossielen: 3,7 Oudste fossielen: 2,5 miljard jaar oud
miljard jaar oud
-Endosymbiose
,=mitochondriën & chloroplasten in eukaryote cel zijn resultaat van ‘endo’
symbiose van bacteriën in LUCA
1/ LUCA cel at prokaryote cel op
2/ Porkaryote cel vervulde zijn eigen functies in LUCA cel
3/ Ontstaan eukaryote cel uit prokaryote cel
-Multicellulariteit (ca. 1,5 miljard jaar geleden)
=organismen die uit meerdere cellen bestaan i.p.v. één cel
-Cambrium periode (ca. 0,5 miljard jaar geleden)
=explosieve evolutie van dieren = ontstaan veel soorten
-Oorsprong mens
Homo Sapiens (200.000 jaar geleden)
Homo neanderthalensis (200.000- 30.000 jaar geleden)
Eerste mensapen (ca. 7 miljoen jaar geleden)
Voetsporen Australopithecus in vulkanische aslaag Tanzania (ca. 3
miljoen jaar geleden)
Ontdekking Ötzi in 1991 in Öztal, H.Sapiens (5300 jaar oud)
Genetisch niet veel verschillen met nu…
CONCLUSIE: we zitten ‘gevangen’ in een genoom van miljoenen jaren
oud
=onze genetica is exact dezelfde als iemand van 300.000 jaar geleden
Opm. Verandering van dieet doorheen de tijd! Obesitas
Welk organisme is het oudste?
Amber (100.000 jaar) > boom (4800 jaar) > Groenlandse haai (400 jaar)
CONCLUSIE: bepaalde organismen kunnen heel oud worden
-Onderzoek oud DNA
HOE? DNA blijft heel lang bewaard verbanden tussen verschillende
organismen bekijken
, -RNA & DNA
Startpunt: RNA i.p.v. DNA was hoogstwaarschijnlijk het 1e genetische
materiaal
MAAR: DNA is standaard geworden van RNA
Waarom?
RNA breekt makkelijk af i.v.m. DNA Bescherming kern?
Overschakeling naar DNA
Resultaat:
Systeem waar DNA veilig in kern zit & RNA gebruikt om eiwitten te maken
Er zijn 3 domeinen & meer dan 5 rijken
-3 domeinen
Bacteriën
Archaea
Eukarya
-5 rijken
1/ Eukaryoten
Planten
Schimmels (fungi)
Dieren
Protisten
2/ Prokaryoten
Bacteriën (monera)
Archaea (monera)
Eukaryoten: planten & dieren Prokaryoten: bacteriën
Bevatten geen gespecialiseerde Bevatten geen organellen
organellen (compartimenten)
DNA ligt in kern (en deels in Hebben geen kern, DNA los in
mitochondriën) cytoplasma van cel
Ongeveer 10-20 µm groot Ongeveer 1 µm groot
-De prokaryote cel
Bouw van de prokaryote cel
Pili
Biochemie (p.43 + 47)
Hoofdstuk 1: oorsprong van het leven
-Vroeger
=men dacht dat ‘leven’ overal zomaar kon ontstaan uit het niets
-Nu
=oceanen, landschappen, planten, dieren & mensen zijn opgebouwd uit e-,
p+, n0 en een grote leegte
Hoe kunnen dode deeltjes ‘leven’ vormen?
Geboorte heelal na oerknal ca. 15 miljard jaar geleden
1/ Gravitatiekracht + vorming waterstofgas
2/ Bolvormige wolken enorme toename T & druk
3/ Nucleaire reacties (kernfusie) ontstaan lichtgevende ster (zon)
4/ H2 He … C, N, O2, Fe
5/ Ster sterft elementen komen in omgeving
6/ Ontstaan nieuwe sterren & planeten
CONCLUSIE: we zijn opgebouwd uit sterrenstof
-Enkele feiten
Ontstaan zon, aarde: ca. 4,6 miljard jaar geleden
Ontstaan oceanen
1/ Aarde heeft ideale samenstelling & optimale afstand tot zon
2/ Kokende massa koelt af, condensatie van water
3/ Oceanen ontstaan (=dunne oersoep)
Opm. Miller-Urey experiment
(Stanley Miller & Harold Urey)
Uitgangspunt: aantonen dat onder
bepaalde omstandigheden, complexe
Az spontaan kunnen ontstaan
Aanwijzing voor hoe leven op aarde
uit anorganische stoffen (oersoep) kan
zijn ontstaan
Synthese van voorlopercellen
1/ Complexe moleculen polymeriseren tot macromoleculen
,2/ Ontstaan van membranen, enzymen, DNA, RNA
3/ ontstaan LUCA ‘Last Universal Common Ancestor’ of voorlopercel
=voorouder van alle leven op aarde
-Celtheorie
Wat is een cel?
Bouwstenen van alle planten & dieren
Uitdrukken hoe we opgebouwd zijn als organisme
Leven= iets wat bestaat uit cellen
Kleinste functionerende eenheden van leven
Gevormd door deling van eerder bestaande cellen
Weefsel: collectie aan cellen
In elke cel wordt homeostase gehandhaafd
=behoud van dezelfde toestand, stabiele & rustige sfeer in cel
1/ Ontstaan prokaryote cellen
Domineerden evolutionaire geschiedenis van 3,5-2,0 miljard jaar
geleden
2/ Daarna ontstaan eukaryote cellen
2,1 miljard jaar geleden
Uit ‘symbiose’ van verschillende prokaryoten (endosymbiose)
Prokaryote cel (geen Eukaryote cel (wel kern)
kern)
Dierlijke cel Plantencel
Oudste fossielen: 3,7 Oudste fossielen: 2,5 miljard jaar oud
miljard jaar oud
-Endosymbiose
,=mitochondriën & chloroplasten in eukaryote cel zijn resultaat van ‘endo’
symbiose van bacteriën in LUCA
1/ LUCA cel at prokaryote cel op
2/ Porkaryote cel vervulde zijn eigen functies in LUCA cel
3/ Ontstaan eukaryote cel uit prokaryote cel
-Multicellulariteit (ca. 1,5 miljard jaar geleden)
=organismen die uit meerdere cellen bestaan i.p.v. één cel
-Cambrium periode (ca. 0,5 miljard jaar geleden)
=explosieve evolutie van dieren = ontstaan veel soorten
-Oorsprong mens
Homo Sapiens (200.000 jaar geleden)
Homo neanderthalensis (200.000- 30.000 jaar geleden)
Eerste mensapen (ca. 7 miljoen jaar geleden)
Voetsporen Australopithecus in vulkanische aslaag Tanzania (ca. 3
miljoen jaar geleden)
Ontdekking Ötzi in 1991 in Öztal, H.Sapiens (5300 jaar oud)
Genetisch niet veel verschillen met nu…
CONCLUSIE: we zitten ‘gevangen’ in een genoom van miljoenen jaren
oud
=onze genetica is exact dezelfde als iemand van 300.000 jaar geleden
Opm. Verandering van dieet doorheen de tijd! Obesitas
Welk organisme is het oudste?
Amber (100.000 jaar) > boom (4800 jaar) > Groenlandse haai (400 jaar)
CONCLUSIE: bepaalde organismen kunnen heel oud worden
-Onderzoek oud DNA
HOE? DNA blijft heel lang bewaard verbanden tussen verschillende
organismen bekijken
, -RNA & DNA
Startpunt: RNA i.p.v. DNA was hoogstwaarschijnlijk het 1e genetische
materiaal
MAAR: DNA is standaard geworden van RNA
Waarom?
RNA breekt makkelijk af i.v.m. DNA Bescherming kern?
Overschakeling naar DNA
Resultaat:
Systeem waar DNA veilig in kern zit & RNA gebruikt om eiwitten te maken
Er zijn 3 domeinen & meer dan 5 rijken
-3 domeinen
Bacteriën
Archaea
Eukarya
-5 rijken
1/ Eukaryoten
Planten
Schimmels (fungi)
Dieren
Protisten
2/ Prokaryoten
Bacteriën (monera)
Archaea (monera)
Eukaryoten: planten & dieren Prokaryoten: bacteriën
Bevatten geen gespecialiseerde Bevatten geen organellen
organellen (compartimenten)
DNA ligt in kern (en deels in Hebben geen kern, DNA los in
mitochondriën) cytoplasma van cel
Ongeveer 10-20 µm groot Ongeveer 1 µm groot
-De prokaryote cel
Bouw van de prokaryote cel
Pili
