INLEIDING TOT HET INTERNATIONAAL EN EUROPEES RECHT
EUROPEES RECHT
INLEIDING
Waarom is de EU meer dan een klassieke internationale organisatie tussen de lidstaten?
- Specifieke kenmerken
o Heeft eigen rechtsysteem
o bevoegdheden zijn door de lidstaten v EU overgedragen naar niveau van EU op grond van
verdragen
o Op grond van verdragen wetgeving aannemen
o Rechtstreeks of onrechtstreeks heeft 85% van onze eigen wetgeving te maken met het
europees recht
▪ Op heel veel domeinen speelt het europees recht een rol
- Voorbeelden van dingen in het dagelijks leven die te maken hebben met het europees recht:
o Lidstaten moeten ervoor zorgen dat dopjes
aan de flessen vastzitten = richtlijn van EU
sinds 2024 (zie eurlex )
▪ doel: minder plastic in oceanen te
krijgen
o Als je gezondheidsclaims als producent
wilt make n, moet dit gebaseerd zijn op wetenschappelijk
onderzoek -> je kan niet zomaar alles claimen
▪ een Europese verordening
▪ Rechtstreeks toepasselijk in heel de EU
▪ Dus: gedetailleerde wetgeving om te bepalen ogv
welke procedure men bepaalde claims kan maken
o Europese verordeningen die te maken hebben met uw
private gegevens → gegevensbescherming
o Discussie: valt speed pedelec onder verplichte verzekering van motorvoertuigen?
▪ Belgische rechtbank stelt perejudiciele vraag aan europees hof van justitie
• Prejudiciele procedure = procedure waarbij elke nationale rechtbank
die lid is van de EU vragen kan stellen over de interpretatie en
toepassing van het europees recht aan het europees hof van justitie
▪ Rechtbank in brugge vraagt wat de definitie is van een motorvoertuig onder het
toepassingsgebied van die richting aan het hof van justitie
• Antwoord: speed pedelec is geen motorrijtuig want moet zelf nog steeds
spierkracht uitoefenen
• Europees recht speelt dus rol bij heel dagelijkse situaties
- Europees burgerschap
o Krijg je er gratis bij als je de nationaliteit hebt van 1 van de lidstaten van de EU
o Hier zijn een aantal rechten aan verbonden:
▪ Politieke rechten: stemrecht voor europese parlementsverkiezingen & voor
lokale verkiezingen, ook als je in een andere EU-lidstaat zou wonen
▪ Rechten van diplomatieke bijstand
1
, ▪ Basisrecht om vrij te reizen en verblijven op het volledige grondgebied van de EU
• Alleen paspoort nodig om gedurende 3 maanden vrij te reizen op
grondgebied van EU
• Bij langer dan 3 maanden kan het ontvangstland bijkomende vereisten
stellen
H1: HOE IS DE EUROPESE UNIE GEËVOLUEERD ALS RECHTSSYSTEEM?
WAT IS EUROPEES RECHT?
- Recht van de Europese Unie
o EU = een internationale organisatie met een eigen rechtsorde die gebaseerd is op 3
basisverdragen, die zelf het gevolg zijn van een historische evolutie
▪ => geconsolideerde verdragen
• =versie waarmee wij werken
• terug te vinden in eurlex, maar ook in de codex
o 3 basisverdragen:
▪ VEU = verdrag betreffende de EU
• Basisbeginselen en specifieke bepalingen
• Geconsolideerde versie
o = versie die alle wijzigingen heeft geïncorporeerd
o =gevolg van track changes aan onze basisverdragen
• Artikel 47 VEU: “De Unie bezit rechtspersoonlijkheid”
o De EU kan in eigen naam optreden (o.a. m.b.t. onderhandelen
en sluiten van internationale overeenkomsten)
▪ VWEU = verdrag betreffende de werking van de EU
• Gedetailleerde bepalingen over alle beleidsdomeinen waarover de EU
wetgeving kan aannemen
• Over vervoer, handel, consumentenbescherming, cultuur, onderwijs…
• Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
▪ Handvest van de grondrechten
• Apart document met dunfamentele rechten en vrijheden
• De europese wetgeving MOET in overeenstemming staan met het
Handvest
o Niet zo? -> kan leiden tot procedures?
o Moet ervoor zorgen dat we op het europees niveau geen
wetgeving gaan aannemen die deze rechten en vrijheden
zouden beperken
• =het primaire unierecht
o -> de lidstaten die de spelregels bepalen van hoe de EU werkt
o Op grond hiervan krijgen we het secundair unierecht = de
verordeningen en richtlijnen die gebaseerd zijn op primairrecht
& die dus in overeenstemming moeten zijn met die rechten en
vrijheden
→ HvJ van EU heeft bevoegdheid om de verdragen te interpreteren
2
,HET JURIDISCHE KADER VAN HET EUROPEES INTEGRATIEPROCES: HISTORISCHE
EVOLUTIE
- Hoe is de EU geëvolueerd?
- Europese integratie = ontwikkeling van het Europees recht
EUROPESE INTEGRATIE NA WOII
Na WOII aantal initiatieven
Marshall plan
- =hulpplan voor de heropbouw van Europa
o VS zal financieel ondersteunen
- Voorwaarde: landen die wensten te genieten van de financiele steun moesten zich onderling
organiseren
o onderling organiseren om te regelen hoe ze die financiele steun gaan verdelen
o Ontstaan organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES: 1948-1961)
▪ Aantal west-europese landen gaan samenwerking ikv marshall hulpplan
• Was 1 vd eerste aanzetten tot samenwerking tussen een aantal west-
europese landen
• Samenwerking volgens eerder klassieke internationale organisatie
▪ OEES wordt later OESO
• Verliest exclusieve focus op Europa
Benelux
- Eerste keer supranationale organisatie tussen 3 landen -> een douane-unie
- Soort voorloper van echte economische integratie
o Zullen bepaalde bevoegdheden delen
- De wever grote voorstander van verdere benelux-samenwerking
Het congres van den Haag
- = een grote bijeenkomst van de vertegenwoordigers van de lidstaten
- Vraag: Hoe kunnen we het beter doen in EU na de oorlog?
o Beslissing tot het opstarten van een nieuwe internationale organisatie in europa -> de
Raad van Europa
▪ Raad van Europa = internationale + intergouvernementele organisatie opgericht
in mei 1949 (bestond dus al voor EEG) met eigen instellingen
Internationale organisaties
Vlag van EU is geïnspireerd op vlag van Raad van
Europa
maar Raad van Europa is andere organisatie met een
oudere geschiedenis die vooral tot doel heeft om de
samenwerking tss europese landen op het europese
continent te bevorderen
- Raad v Europa doet dit vooral vanuit
intergouvernementele logica
- EU werkt vooral vanuit een meer
supranationale logica
3
, intergouvernementeel supranationaal
Lidstaten als belangrijke actor Instellingen die onafhankelijk van de lidstaten
Afspraken worden gemaakt tussen opereren
vertegenwoordigers van de lidstaten Instellingen kunnen onafhankelijk
optreden van de lidstaten
Beslissingen bij consensus of unaminiteit Beslissingen bij (gekwalificeerde) meerderheid
vetorecht voor elke lidstaat besluiten zijn bindend voor alle lidstaten
een staat kan niet gebonden worden
tegen zijn eigen wil
Bronnen van internationaal recht Autonome rechtsorde met eigen rechtsbronnen
beslissingen leiden tot verordeningen,
richtlijnen… die ogv verdragen worden
aangenomen
vormt eigen rechtsorde binnen ruimere
internationale recht
Rechtsgevolgen in nationale rechtsorde worden Directe werking en voorrang
bepaald door nationaal grondwettelijk recht besluiten kunnen directe rechtsgevolgen
geen directe rechtsgevolgen voor hebben voor particulieren
particulieren
Raad van Europa Europese Unie
- 46 lidstaten - 27 lidstaten
- 1949 - 1950s
- Conventies (EVRM, FCNM) - Verdragen van Rome + amendementen
EVRM ≠ handvest - Belangrijkste instellingen
EHRM ≠HvJ van EU Europese Raad
- Belangrijkste instellingen Commissie
Comité van ministers Raad
Parlementaire assemblee Europees Parlement
Commissaris voor Mensenrechten Hof van Justitie
EHRM
De founding fathers
- Jean Monnet
- Robert Schuman
OPRICHTING VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
- Verklaring van Schuman (9 mei 1950)
o = plan om oorlog materieel onmogelijk te maken
o → oorlog vermijden door beslissingsbevoegdheid over gebruik van kolen en staal van
Duitsland en Frankrijk over te dragen naar een supranationaal niveau
o Soevereiniteit van Duitsland en Franrkijk moet op bovenstatelijk niveau w georganiseerd
- Verdrag van Parijs (1951/52) – EGKS (=Europese Gemeenschap voor kolen en Staal)
o Idee van Schuman wordt juridisch vertaald
o 6 oorspronkelijke lidstaten
▪ Frankrijk, Duitsland, België, Nederland, Luxemburg en Italië
▪ Gesloten voor periode van 50 jaar (ϯ 2002)
- Supranationale organisatie
o Hoge Autoriteit
▪ Samengesteld uit onafhankelijke experten
o Gemeenschappelijke Vergadering
▪ Vertegenwoordigers van de nationale parlementen
4
EUROPEES RECHT
INLEIDING
Waarom is de EU meer dan een klassieke internationale organisatie tussen de lidstaten?
- Specifieke kenmerken
o Heeft eigen rechtsysteem
o bevoegdheden zijn door de lidstaten v EU overgedragen naar niveau van EU op grond van
verdragen
o Op grond van verdragen wetgeving aannemen
o Rechtstreeks of onrechtstreeks heeft 85% van onze eigen wetgeving te maken met het
europees recht
▪ Op heel veel domeinen speelt het europees recht een rol
- Voorbeelden van dingen in het dagelijks leven die te maken hebben met het europees recht:
o Lidstaten moeten ervoor zorgen dat dopjes
aan de flessen vastzitten = richtlijn van EU
sinds 2024 (zie eurlex )
▪ doel: minder plastic in oceanen te
krijgen
o Als je gezondheidsclaims als producent
wilt make n, moet dit gebaseerd zijn op wetenschappelijk
onderzoek -> je kan niet zomaar alles claimen
▪ een Europese verordening
▪ Rechtstreeks toepasselijk in heel de EU
▪ Dus: gedetailleerde wetgeving om te bepalen ogv
welke procedure men bepaalde claims kan maken
o Europese verordeningen die te maken hebben met uw
private gegevens → gegevensbescherming
o Discussie: valt speed pedelec onder verplichte verzekering van motorvoertuigen?
▪ Belgische rechtbank stelt perejudiciele vraag aan europees hof van justitie
• Prejudiciele procedure = procedure waarbij elke nationale rechtbank
die lid is van de EU vragen kan stellen over de interpretatie en
toepassing van het europees recht aan het europees hof van justitie
▪ Rechtbank in brugge vraagt wat de definitie is van een motorvoertuig onder het
toepassingsgebied van die richting aan het hof van justitie
• Antwoord: speed pedelec is geen motorrijtuig want moet zelf nog steeds
spierkracht uitoefenen
• Europees recht speelt dus rol bij heel dagelijkse situaties
- Europees burgerschap
o Krijg je er gratis bij als je de nationaliteit hebt van 1 van de lidstaten van de EU
o Hier zijn een aantal rechten aan verbonden:
▪ Politieke rechten: stemrecht voor europese parlementsverkiezingen & voor
lokale verkiezingen, ook als je in een andere EU-lidstaat zou wonen
▪ Rechten van diplomatieke bijstand
1
, ▪ Basisrecht om vrij te reizen en verblijven op het volledige grondgebied van de EU
• Alleen paspoort nodig om gedurende 3 maanden vrij te reizen op
grondgebied van EU
• Bij langer dan 3 maanden kan het ontvangstland bijkomende vereisten
stellen
H1: HOE IS DE EUROPESE UNIE GEËVOLUEERD ALS RECHTSSYSTEEM?
WAT IS EUROPEES RECHT?
- Recht van de Europese Unie
o EU = een internationale organisatie met een eigen rechtsorde die gebaseerd is op 3
basisverdragen, die zelf het gevolg zijn van een historische evolutie
▪ => geconsolideerde verdragen
• =versie waarmee wij werken
• terug te vinden in eurlex, maar ook in de codex
o 3 basisverdragen:
▪ VEU = verdrag betreffende de EU
• Basisbeginselen en specifieke bepalingen
• Geconsolideerde versie
o = versie die alle wijzigingen heeft geïncorporeerd
o =gevolg van track changes aan onze basisverdragen
• Artikel 47 VEU: “De Unie bezit rechtspersoonlijkheid”
o De EU kan in eigen naam optreden (o.a. m.b.t. onderhandelen
en sluiten van internationale overeenkomsten)
▪ VWEU = verdrag betreffende de werking van de EU
• Gedetailleerde bepalingen over alle beleidsdomeinen waarover de EU
wetgeving kan aannemen
• Over vervoer, handel, consumentenbescherming, cultuur, onderwijs…
• Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
▪ Handvest van de grondrechten
• Apart document met dunfamentele rechten en vrijheden
• De europese wetgeving MOET in overeenstemming staan met het
Handvest
o Niet zo? -> kan leiden tot procedures?
o Moet ervoor zorgen dat we op het europees niveau geen
wetgeving gaan aannemen die deze rechten en vrijheden
zouden beperken
• =het primaire unierecht
o -> de lidstaten die de spelregels bepalen van hoe de EU werkt
o Op grond hiervan krijgen we het secundair unierecht = de
verordeningen en richtlijnen die gebaseerd zijn op primairrecht
& die dus in overeenstemming moeten zijn met die rechten en
vrijheden
→ HvJ van EU heeft bevoegdheid om de verdragen te interpreteren
2
,HET JURIDISCHE KADER VAN HET EUROPEES INTEGRATIEPROCES: HISTORISCHE
EVOLUTIE
- Hoe is de EU geëvolueerd?
- Europese integratie = ontwikkeling van het Europees recht
EUROPESE INTEGRATIE NA WOII
Na WOII aantal initiatieven
Marshall plan
- =hulpplan voor de heropbouw van Europa
o VS zal financieel ondersteunen
- Voorwaarde: landen die wensten te genieten van de financiele steun moesten zich onderling
organiseren
o onderling organiseren om te regelen hoe ze die financiele steun gaan verdelen
o Ontstaan organisatie voor Europese Economische Samenwerking (OEES: 1948-1961)
▪ Aantal west-europese landen gaan samenwerking ikv marshall hulpplan
• Was 1 vd eerste aanzetten tot samenwerking tussen een aantal west-
europese landen
• Samenwerking volgens eerder klassieke internationale organisatie
▪ OEES wordt later OESO
• Verliest exclusieve focus op Europa
Benelux
- Eerste keer supranationale organisatie tussen 3 landen -> een douane-unie
- Soort voorloper van echte economische integratie
o Zullen bepaalde bevoegdheden delen
- De wever grote voorstander van verdere benelux-samenwerking
Het congres van den Haag
- = een grote bijeenkomst van de vertegenwoordigers van de lidstaten
- Vraag: Hoe kunnen we het beter doen in EU na de oorlog?
o Beslissing tot het opstarten van een nieuwe internationale organisatie in europa -> de
Raad van Europa
▪ Raad van Europa = internationale + intergouvernementele organisatie opgericht
in mei 1949 (bestond dus al voor EEG) met eigen instellingen
Internationale organisaties
Vlag van EU is geïnspireerd op vlag van Raad van
Europa
maar Raad van Europa is andere organisatie met een
oudere geschiedenis die vooral tot doel heeft om de
samenwerking tss europese landen op het europese
continent te bevorderen
- Raad v Europa doet dit vooral vanuit
intergouvernementele logica
- EU werkt vooral vanuit een meer
supranationale logica
3
, intergouvernementeel supranationaal
Lidstaten als belangrijke actor Instellingen die onafhankelijk van de lidstaten
Afspraken worden gemaakt tussen opereren
vertegenwoordigers van de lidstaten Instellingen kunnen onafhankelijk
optreden van de lidstaten
Beslissingen bij consensus of unaminiteit Beslissingen bij (gekwalificeerde) meerderheid
vetorecht voor elke lidstaat besluiten zijn bindend voor alle lidstaten
een staat kan niet gebonden worden
tegen zijn eigen wil
Bronnen van internationaal recht Autonome rechtsorde met eigen rechtsbronnen
beslissingen leiden tot verordeningen,
richtlijnen… die ogv verdragen worden
aangenomen
vormt eigen rechtsorde binnen ruimere
internationale recht
Rechtsgevolgen in nationale rechtsorde worden Directe werking en voorrang
bepaald door nationaal grondwettelijk recht besluiten kunnen directe rechtsgevolgen
geen directe rechtsgevolgen voor hebben voor particulieren
particulieren
Raad van Europa Europese Unie
- 46 lidstaten - 27 lidstaten
- 1949 - 1950s
- Conventies (EVRM, FCNM) - Verdragen van Rome + amendementen
EVRM ≠ handvest - Belangrijkste instellingen
EHRM ≠HvJ van EU Europese Raad
- Belangrijkste instellingen Commissie
Comité van ministers Raad
Parlementaire assemblee Europees Parlement
Commissaris voor Mensenrechten Hof van Justitie
EHRM
De founding fathers
- Jean Monnet
- Robert Schuman
OPRICHTING VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
- Verklaring van Schuman (9 mei 1950)
o = plan om oorlog materieel onmogelijk te maken
o → oorlog vermijden door beslissingsbevoegdheid over gebruik van kolen en staal van
Duitsland en Frankrijk over te dragen naar een supranationaal niveau
o Soevereiniteit van Duitsland en Franrkijk moet op bovenstatelijk niveau w georganiseerd
- Verdrag van Parijs (1951/52) – EGKS (=Europese Gemeenschap voor kolen en Staal)
o Idee van Schuman wordt juridisch vertaald
o 6 oorspronkelijke lidstaten
▪ Frankrijk, Duitsland, België, Nederland, Luxemburg en Italië
▪ Gesloten voor periode van 50 jaar (ϯ 2002)
- Supranationale organisatie
o Hoge Autoriteit
▪ Samengesteld uit onafhankelijke experten
o Gemeenschappelijke Vergadering
▪ Vertegenwoordigers van de nationale parlementen
4
