Eerstelijnspsychologie
HOC 1: Inleiding
Algemeen
• Opbouw vak
• Evaluatie
• Vragen
1. Opbouw vak
Hoorcolleges rond volgende thema’s Groepswerk: Video rollenspel
- Situering ELP - 5 min
- Modellen en visies ELP - Per 3:
- KOP- en PrOP-model o Cliënt
- Transdiagnostische factoren o Hulpverlener
- Assessment en indicatiestelling o Commentaarstem
- Interventies kinderen, volwassenen en ouderen - Demonstratie component specifiek voor ELP
- Groepsinterventies, psycho-educatie - Voorbeeld volgende les
- Cultuursensitieve zorg - Deadline: 20/05/2026 om 12u (‘s middags)
- E-mental health
1.1 Groepsopdracht
3 criteria waarop jullie beoordeeld zullen worden
1. Demonstratie basisvaardigheden voor het aangaan van interactie met een client
2. Demonstratie specifieke component eerstelijnspsychologie
3. Duidelijke en correcte toelichting bij het rollenspel
→ Specifiek 1e-lijns (+ aan bod gekomen in de les): Hoe je K O P model gaat terugkoppelen naar je cliënt, balansen, kernkwaliteiten-
kwadrant,… → Casus is zelf te kiezen (leeftijd, problematiek,…)
→ Reflecties delen over rollenspel (uitleggen wat je aan het doen bent en waarom je het zo aanpakt)
→ Voorbeeldvideo’s in de les
1.2 Cursusmateriaal
• Cursusmateriaal:
o Vereist: Digitaal cursusmateriaal slides en digitaal cursusmateriaal, Canvas
o Aanbevolen: Handboek KOP-model. Kortdurende psychologische interventies voor de basis-ggz, Rijnders P. &
Heene E., uitgeverij Boom, Amsterdam 9789024437597, 2020
• Lesopnames van hoorcolleges worden voorzien
2. Evaluatie
• De beoordeling bestaat uit volgende opdrachtcategorieën:
o Examen schriftelijk met open vragen bepaalt 70% van het eindcijfer
o ZELF Groepswerk bepaalt 30% van het eindcijfer
• Om te kunnen slagen voor dit opleidingsonderdeel neemt de student deel aan alle onderdelen van de evaluatie
(1. Schriftelijk examen en 2. Groepstaak video-opdracht) én dient hij voor elke categorie minstens 50% te
behalen
• Als de student op 1 van beide of beide onderdelen niet slaagt (minder dan 50/100, onafgerond), wordt het
laagste deelpunt (altijd naar beneden afgerond) als eindcijfer toegekend
1
,Inleiding in de eerstelijnspsychologie
Agenda
1. Situering eerstelijnspsychologische zorg
2. Karakteristieken eerstelijnspsychologische zorg
3. Proces eerstelijnspsychologische zorg
4. Conventie eerstelijnspsychologische zorg
5. Uitdagingen werkveld
1. Situering eerstelijnspsychologische zorg
1.1 Situering internationaal
WHO service organisation pyramid for an optimal mix of
services for mental health
- Breed en toegankelijk aanbod van basis-
psychologische zorg
- Kwantitatief kleiner maar eveneens toegankelijk
aanbod van gespecialiseerde psychologische
zorg
→ Onderaan: Informele zorg (vb. folder opvoedwijzer zelfstandig doornemen, contact met andere ouder,…) = 0 e lijn
→ Hoe hoger, hoe meer gespecialiseerd, maar ook hoe minder je die nodig zou moeten hebben
1.2 Stepped care
1.2.1 Stepped en matched care
"De juiste hulp krijgen op de juiste plaats, op het juiste moment en door de juiste persoon."
- Matched care: Als de inschatting is dat er intensievere hulp nodig is, kan je ook van 1 e naar 3e lijn verwijzen
1.2.2 Eerstelijnspsychologische zorg
Gericht op:
- Bevordering van de mentale gezondheid
- Preventie van psychologische problemen
- (vroeg)detectie van en (vroege) psychologische interventie
bij milde tot matige psychische problemen
- Aanvullende basispsychologische zorg naast gespecialiseerde
psychologische zorg bij ernstigere problematieken
→ Mental illness (psychische aandoening) en mental health (positieve
relaties, doelgerichtheid,… positieve elementen) → Als je dit combineert zijn er 4 categorieën
2
,1.2 Situering nationaal
• Organisatie GGZ België omgekeerd in vergelijking met WHO-piramide
• Nood aan verbreding van de basis van de piramide → Vermaatschappelijking van de zorg
• Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen in de geestelijke gezondheidszorg
1.2.1 Public Mental Health: Uitgangspunt
Klassieke medische benadering Public Mental Health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke individu? Hoe hou ik de populatie zo gezond en tevreden
mogelijk?
Focus op een gedeeltelijke populatie, namelijk zij die Focus op brede populatie
ziek zijn We kijken niet enkel naar wie ziek is, maar ook naar wie
gezond is (om gezond te houden)
In de klassieke medische zorg wachten we tot patiënten We wachten niet passief af tot iemand naar ons komt,
naar ons toe komen maar zoeken ook actief diegenen op die hulp nodig
hebben
1.2.2 Interventiespectrum geestelijke gezondheid
→ Conventie nog niet hele waaier (beperkte
middelen; focus op 1e lijn (preventie tot early
treatment)
1.2.3 Netwerken van hulpverlening
→ Netwerken geestelijke gezondheidszorg; Kinderen en jongeren is later opgestart, waar gewerkt wordt pre provincie (minder
versnipperd) → Netwerken krijgen budgetten van RIZIV en doet doorbetaling aan psycholoog
3
, 2. Karakteristieken eerstelijnspsychologische zorg
2.1 Wat is eerstelijnspsychologie?
De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de patiënt/cliënt binnen zijn of haar
context en dichtbij huis. Het is een (vroegtijdige) klinisch psychologische begeleiding, generalistisch én kortdurend
- Vaardigheden aanleren i.v.m. zelfredzaamheid
- Dichtbij huis om drempel te verlagen
- Generalistisch = Brede waaier aan problematieken
2.1.1 ELP vs. 2e-lijnshulp
1e lijn 2e lijn
Psychologische zorg of steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet pluis
Generalistische en transdiagnostisch Specialistisch
In settings netwerk (ziekenhuizen, huisarts, WGC,…) GGZ, zelfstandige praktijk
→ Transdiagnostisch (examen!) = Focus op processen/concepten die gelden over diagnoses heen (vb. werken rond emotieregulatie,
wat kan bij verschillende problematieken)
2.2 Opdrachten eerstelijnspsycholoog
• Vroegdetectie
• Vroeginterventie
• Oriëntatie
• Samenwerking
2.3 Finaliteiten eerstelijnspsychologische zorg
→ Vb. Watchful waiting = Bezorgdheid moeder over tics van dochter (zij heeft er geen last van) → Nog niet ingrijpen, maar wel
vinger aan de pols houden (psycho-educatie gegeven en na 1 jaar opnieuw samenzitten + als er tussentijds iets is wél ingrijpen)
→ Remediëren = Er zijn al klachten en ga je ze aanpakken
→ Stabiliseren = Acute klachten waarvan je niet wil dat ze verslechteren
2.4 Profiel van eerstelijnspsycholoog
• Opleiding master in de psychologie of pedagogische wetenschappen in het domein van de klinische
psychologie of klinische orthopedagogie
• Visum en erkenning als klinisch psycholoog/orthopedagoog
• Vertrouwd zijn met de klinische beelden van een brede waaier aan psychologische en psychiatrische
problematieken
4
HOC 1: Inleiding
Algemeen
• Opbouw vak
• Evaluatie
• Vragen
1. Opbouw vak
Hoorcolleges rond volgende thema’s Groepswerk: Video rollenspel
- Situering ELP - 5 min
- Modellen en visies ELP - Per 3:
- KOP- en PrOP-model o Cliënt
- Transdiagnostische factoren o Hulpverlener
- Assessment en indicatiestelling o Commentaarstem
- Interventies kinderen, volwassenen en ouderen - Demonstratie component specifiek voor ELP
- Groepsinterventies, psycho-educatie - Voorbeeld volgende les
- Cultuursensitieve zorg - Deadline: 20/05/2026 om 12u (‘s middags)
- E-mental health
1.1 Groepsopdracht
3 criteria waarop jullie beoordeeld zullen worden
1. Demonstratie basisvaardigheden voor het aangaan van interactie met een client
2. Demonstratie specifieke component eerstelijnspsychologie
3. Duidelijke en correcte toelichting bij het rollenspel
→ Specifiek 1e-lijns (+ aan bod gekomen in de les): Hoe je K O P model gaat terugkoppelen naar je cliënt, balansen, kernkwaliteiten-
kwadrant,… → Casus is zelf te kiezen (leeftijd, problematiek,…)
→ Reflecties delen over rollenspel (uitleggen wat je aan het doen bent en waarom je het zo aanpakt)
→ Voorbeeldvideo’s in de les
1.2 Cursusmateriaal
• Cursusmateriaal:
o Vereist: Digitaal cursusmateriaal slides en digitaal cursusmateriaal, Canvas
o Aanbevolen: Handboek KOP-model. Kortdurende psychologische interventies voor de basis-ggz, Rijnders P. &
Heene E., uitgeverij Boom, Amsterdam 9789024437597, 2020
• Lesopnames van hoorcolleges worden voorzien
2. Evaluatie
• De beoordeling bestaat uit volgende opdrachtcategorieën:
o Examen schriftelijk met open vragen bepaalt 70% van het eindcijfer
o ZELF Groepswerk bepaalt 30% van het eindcijfer
• Om te kunnen slagen voor dit opleidingsonderdeel neemt de student deel aan alle onderdelen van de evaluatie
(1. Schriftelijk examen en 2. Groepstaak video-opdracht) én dient hij voor elke categorie minstens 50% te
behalen
• Als de student op 1 van beide of beide onderdelen niet slaagt (minder dan 50/100, onafgerond), wordt het
laagste deelpunt (altijd naar beneden afgerond) als eindcijfer toegekend
1
,Inleiding in de eerstelijnspsychologie
Agenda
1. Situering eerstelijnspsychologische zorg
2. Karakteristieken eerstelijnspsychologische zorg
3. Proces eerstelijnspsychologische zorg
4. Conventie eerstelijnspsychologische zorg
5. Uitdagingen werkveld
1. Situering eerstelijnspsychologische zorg
1.1 Situering internationaal
WHO service organisation pyramid for an optimal mix of
services for mental health
- Breed en toegankelijk aanbod van basis-
psychologische zorg
- Kwantitatief kleiner maar eveneens toegankelijk
aanbod van gespecialiseerde psychologische
zorg
→ Onderaan: Informele zorg (vb. folder opvoedwijzer zelfstandig doornemen, contact met andere ouder,…) = 0 e lijn
→ Hoe hoger, hoe meer gespecialiseerd, maar ook hoe minder je die nodig zou moeten hebben
1.2 Stepped care
1.2.1 Stepped en matched care
"De juiste hulp krijgen op de juiste plaats, op het juiste moment en door de juiste persoon."
- Matched care: Als de inschatting is dat er intensievere hulp nodig is, kan je ook van 1 e naar 3e lijn verwijzen
1.2.2 Eerstelijnspsychologische zorg
Gericht op:
- Bevordering van de mentale gezondheid
- Preventie van psychologische problemen
- (vroeg)detectie van en (vroege) psychologische interventie
bij milde tot matige psychische problemen
- Aanvullende basispsychologische zorg naast gespecialiseerde
psychologische zorg bij ernstigere problematieken
→ Mental illness (psychische aandoening) en mental health (positieve
relaties, doelgerichtheid,… positieve elementen) → Als je dit combineert zijn er 4 categorieën
2
,1.2 Situering nationaal
• Organisatie GGZ België omgekeerd in vergelijking met WHO-piramide
• Nood aan verbreding van de basis van de piramide → Vermaatschappelijking van de zorg
• Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen in de geestelijke gezondheidszorg
1.2.1 Public Mental Health: Uitgangspunt
Klassieke medische benadering Public Mental Health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke individu? Hoe hou ik de populatie zo gezond en tevreden
mogelijk?
Focus op een gedeeltelijke populatie, namelijk zij die Focus op brede populatie
ziek zijn We kijken niet enkel naar wie ziek is, maar ook naar wie
gezond is (om gezond te houden)
In de klassieke medische zorg wachten we tot patiënten We wachten niet passief af tot iemand naar ons komt,
naar ons toe komen maar zoeken ook actief diegenen op die hulp nodig
hebben
1.2.2 Interventiespectrum geestelijke gezondheid
→ Conventie nog niet hele waaier (beperkte
middelen; focus op 1e lijn (preventie tot early
treatment)
1.2.3 Netwerken van hulpverlening
→ Netwerken geestelijke gezondheidszorg; Kinderen en jongeren is later opgestart, waar gewerkt wordt pre provincie (minder
versnipperd) → Netwerken krijgen budgetten van RIZIV en doet doorbetaling aan psycholoog
3
, 2. Karakteristieken eerstelijnspsychologische zorg
2.1 Wat is eerstelijnspsychologie?
De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de patiënt/cliënt binnen zijn of haar
context en dichtbij huis. Het is een (vroegtijdige) klinisch psychologische begeleiding, generalistisch én kortdurend
- Vaardigheden aanleren i.v.m. zelfredzaamheid
- Dichtbij huis om drempel te verlagen
- Generalistisch = Brede waaier aan problematieken
2.1.1 ELP vs. 2e-lijnshulp
1e lijn 2e lijn
Psychologische zorg of steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet pluis
Generalistische en transdiagnostisch Specialistisch
In settings netwerk (ziekenhuizen, huisarts, WGC,…) GGZ, zelfstandige praktijk
→ Transdiagnostisch (examen!) = Focus op processen/concepten die gelden over diagnoses heen (vb. werken rond emotieregulatie,
wat kan bij verschillende problematieken)
2.2 Opdrachten eerstelijnspsycholoog
• Vroegdetectie
• Vroeginterventie
• Oriëntatie
• Samenwerking
2.3 Finaliteiten eerstelijnspsychologische zorg
→ Vb. Watchful waiting = Bezorgdheid moeder over tics van dochter (zij heeft er geen last van) → Nog niet ingrijpen, maar wel
vinger aan de pols houden (psycho-educatie gegeven en na 1 jaar opnieuw samenzitten + als er tussentijds iets is wél ingrijpen)
→ Remediëren = Er zijn al klachten en ga je ze aanpakken
→ Stabiliseren = Acute klachten waarvan je niet wil dat ze verslechteren
2.4 Profiel van eerstelijnspsycholoog
• Opleiding master in de psychologie of pedagogische wetenschappen in het domein van de klinische
psychologie of klinische orthopedagogie
• Visum en erkenning als klinisch psycholoog/orthopedagoog
• Vertrouwd zijn met de klinische beelden van een brede waaier aan psychologische en psychiatrische
problematieken
4
