Samenvatting Sociale psychologie deel 1 H3| KU Leuven | 2025/26

Hoofdstuk 3: de aanwezigheid van anderen
Inleiding
De invloed van anderen op ons gedrag en prestaties

In het dagelijks leven worden we vaak geconfronteerd met situaties waarin we
iets alleen doen of samen met anderen. Dit kan een grote invloed hebben op hoe
we presteren, keuzes maken en beslissingen nemen.

Belangrijke vragen zijn:

 Maakt het een verschil of we een taak alleen of in gezelschap van anderen
uitvoeren?
 Helpt de aanwezigheid van anderen ons om beter te presteren, of werkt
het juist omgekeerd?
Keuze versus geen keuze

De effecten van anderen op ons gedrag hangen vaak af van of we vrij kunnen
kiezen:

Keuze: we bepalen zelf of we iets alleen doen of samen met anderen.

 Voorbeelden: thuis een boek lezen of in de bibliotheek studeren; een
verslag schrijven in je kantoor of in een drukke koffiebar; fossielen zoeken
alleen op het strand of samen met een club.

Geen keuze: we worden gedwongen om een taak in gezelschap uit te voeren.

 Voorbeelden: een examen afleggen in een grote zaal met 100 anderen;
een therapeut moet een sessie met een cliënt doen; een atleet moet een
prestatie leveren met toeschouwers aanwezig.

Het verschil tussen vrij kiezen en geen keuze hebben kan de prestaties en
motivatie beïnvloeden.



Sociale invloed op prestaties

De aanwezigheid van anderen kan verschillende effecten hebben, afhankelijk van
de taak:

Positief effect (sociale facilitatie): sommige mensen presteren beter wanneer
anderen kijken of aanwezig zijn.

 Voorbeeld: een topsporter doet het beter met publiek dan tijdens een
individuele training.

Negatief effect (sociale inhibitie): bij sommige taken leidt de aanwezigheid
van anderen tot meer fouten of slechtere prestaties.




1

,  Voorbeeld: een pianostuk spelen voor publiek gaat minder goed dan alleen
oefenen; bij een mondeling examen kan de stress van anderen ervoor
zorgen dat het antwoord pas later invalt.

Wetenschappelijke benadering

Psychologen onderzoeken al tientallen jaren hoe en waarom de aanwezigheid van
anderen gedrag en prestaties beïnvloedt.

 De kernvraag is: wat verandert er als iemand alleen is versus in
gezelschap?

 Voorbeelden van onderzoeksvragen:

o Rijdt een chauffeur beter als er een passagier in de auto zit?
o Vindt een fossielenzoeker meer fossielen alleen of met anderen op
hetzelfde strand?
o Studeert iemand efficiënter in een stille kamer of in een drukke
bibliotheek?

Het onderzoek richt zich niet alleen op prestaties, maar ook op beslissingen en
gedrag: wat doen mensen, hoe reageren ze, en welke keuzes maken ze in
aanwezigheid van anderen?



Conclusie

De aanwezigheid van anderen kan zowel stimuleren als remmen:

 Sommige taken worden verbeterd door anderen, vooral als het gaat om
routine of eenvoudige taken.
 Andere taken worden bemoeilijkt, vooral als het om complexe of
stressvolle taken gaat.
 Keuzevrijheid speelt een belangrijke rol: wanneer we zelf kunnen bepalen
of we alleen of met anderen zijn, beïnvloedt dit hoe we presteren en ons
voelen bij de taak.

Samengevat: alleen zijn of samen met anderen zijn maakt echt een verschil, en
dit verschil hangt af van de taak, de situatie en onze vrijheid om te kiezen.




2

, 1: tegenstrijdige bevindingen
1.1: sociale inhibitie
Sociale inhibitie (of sociale belemmering) betekent dat de aanwezigheid van
anderen ons in een bepaalde situatie belemmert om goed te handelen.

 Simpel gezegd: sommige taken of gedragingen verlopen minder goed
wanneer er anderen aanwezig zijn.
 Voorbeeld: je neemt een roltrap en laat je gewoon omhoog brengen, dat
is dominant gedrag, makkelijk en natuurlijk. Maar soms verandert ons
gedrag als er anderen aanwezig zijn; we worden voorzichtiger, trager of
handelen anders dan wanneer we alleen zijn.


Experiment van Ader & Tatum (1963)

Ader en Tatum onderzochten hoe de aanwezigheid van anderen het leer- en
vermijdingsgedrag van mensen beïnvloedt.

Opzet van het experiment

Alleenconditie:

 Een deelnemer zit alleen aan een tafel.
 Elke 10 seconden krijgt hij een milde elektrische schok.
 Op tafel ligt een rode knop waarmee de volgende schok kan worden
voorkomen.
 De deelnemer moet ontdekken dat het indrukken van de knop de schokken
stopt.
 Resultaat: deelnemers leerden snel de relatie tussen knop en schok; in de
mediane tijd lukte dit in ongeveer 11 minuten en 35 seconden.

Sociale conditie:

 Twee deelnemers zitten aan tegenovergestelde hoeken van de tafel.
 De tweede deelnemer kan de knop niet bedienen en mag niet
communiceren.
 Resultaat: het leerproces verliep veel trager.
 Slechts twee van de negen deelnemers leerden de juiste handeling
volledig.
 De mediane tijd was veel langer en sommigen drukten soms verkeerd of
onregelmatig.



3