Samenvatting Methoden van het wetenschappelijk onderzoek deel 1 H3 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

Hoofdstuk 3: Variabelen definiëren en meten
Terugkoppeling opdrachten

Kijk eerste 15 minuten van les 3!!



Stap 3 van de empirische cyclus: Van algemene hypothese naar
specifieke predicties



Wat is een hypothese?

 Een hypothese is een algemene veronderstelling of uitspraak over een
onderzoeksvraag.
 Voorbeeld: “Therapie vermindert depressieve symptomen.”
 Hypothesen bevatten vaak variabelen zoals stress, empathie, motivatie,
enz.


Wat is een predictie?

 Een predictie vertaalt de algemene hypothese naar een concrete,
toetsbare uitspraak.
 Dit betekent dat je kunt observeren of meten of de voorspelling klopt.

Bijvoorbeeld: Als de hypothese zegt dat therapie depressie vermindert, kan een
predictie zijn: “Studenten die 8 weken therapie volgen, scoren lager op de
depressieschaal dan studenten die geen therapie volgen.”



Belangrijke punten bij predicties:

 Concrete toepassing: Je past de hypothese toe op een specifieke situatie.
 Directe observatie: Predicties kunnen worden ondersteund of weerlegd
door echte observaties.
 Meerdere predicties: Eén hypothese kan leiden tot verschillende predicties
en dus verschillende onderzoeksopzetten.




1

, 3.1: Variabelen definiëren en meten
Wat is een variabele?

 Een variabele is een kenmerk of conditie die kan veranderen tussen
individuen of situaties.
 Voorbeelden: empathie, leeftijd, werktevredenheid, aantal uren wiskunde
gevolgd, depressieve symptomen, slaapkwaliteit.



Waarom variabelen meten?

Om te zien hoe variabelen samenhangen of verschillen tussen groepen.

Voorbeelden:

 Impact van therapie op depressie
 Verschil in jobtevredenheid tussen arbeiders en bedienden
 Effect van onderwijsstijl op schoolprestaties



Soorten variabelen in onderzoek

Onafhankelijke variabele (OV/X):

 De veronderstelde oorzaak of predictor
 Wordt vaak gemanipuleerd in experimenten
 Voorbeeld: “Therapie” in het voorbeeld van depressie



Afhankelijke variabele (AV/Y):

 Het effect of uitkomst dat wordt gemeten
 Wordt niet gemanipuleerd, enkel geobserveerd
 Voorbeeld: “Depressieve symptomen” na therapie



Voorbeeld van OV en AV:

Hypothese: Meer uren wiskunde gevolgd in het secundair onderwijs voorspelt
hogere scores op Statistiek I bij studenten.

 OV = Aantal uren wiskunde gevolgd
 AV = Score op Statistiek I




2

, Datastructuur:

Voor een steekproef van 10 studenten meet je voor elke student:

 X = aantal uren wiskunde
 Y = score op Statistiek I

Deze gegevens kun je invoeren in software zoals SPSS om analyses te doen.



Oefening: bepaal OV en AV

1. Mannen hebben meer werkzekerheid dan vrouwen → OV = geslacht, AV =
werkzekerheid

2. Quality of life neemt toe met leeftijd → OV = leeftijd, AV = QoL

3. Piekeren en catastroferen leiden tot verminderde slaapkwaliteit → OV =
piekeren/catastroferen, AV = slaapkwaliteit

4. Deelnemers die twee taken tegelijk uitvoeren maken meer fouten dan bij
één taak → OV = taakconditie (dual task/één taak), AV = fouten

5. Meer uren wiskunde voorspelt hogere scores op Statistiek I → OV = aantal
uren wiskunde, AV = score Statistiek I



Kort gezegd:

 Stap 3 van de empirische cyclus vertaalt je hypothese naar concrete
voorspellingen, en variabelen zijn de meetbare elementen van die
voorspellingen.
 Door deze variabelen goed te definiëren en te meten, kun je
wetenschappelijk onderzoeken of je hypothese klopt of niet.




3