BELEIDSINFORMATIESYSTEMEN
HOOFDSTUK 1
1.1 WAT IS EEN INFORMATIESYSTEEM (IS)?
De kern: IS als spiegel van de werkelijkheid
Een IS spiegelt de echte wereld ("Real World") om e?iciënte en handige toegang tot
informatie te bieden. Het heeft twee componenten:
• Input: hoe vang je de relevante verschijnselen uit de werkelijkheid op?
• Output: hoe verwerk, organiseer en visualiseer je die informatie?
Niet alle verschijnselen uit de werkelijkheid worden weergegeven in het IS — enkel de
gedeelde verschijnselen (shared phenomena) overlappen.
Zo wordt "student schrijft in voor een vak" wél geregistreerd, maar "student niest in de
klas" niet.
Fenomeen in echte Gedeeld fenomeen Fenomeen in IS
wereld
Het "mirroring" vereist engineering/design: je moet zowel de werkelijkheid goed
begrijpen als de mogelijkheden van technologie, om ze op elkaar af te stemmen.
Voorbeeld: wanneer begint/eindigt een studiesessie in Toledo?
Data → Informatie → Kennis
Concept Definitie Voorbeeld
Data Ruwe feiten zonder context €122,97
Informatie Data met betekenis (wie, wat, waar, €122,97 is de prijs van een
wanneer) paar AirMax
Kennis Toepassen van informatie (hoe, waarom) AirMax aan die prijs verkoopt
beter → meer bestellen
1.2 SOORTEN IS
1. Operationele IS
• Processen: gestructureerd, routinematig, eenduidig
• Beslissingen: kortetermijn, frequent, weinig onzekerheid
• Gebruikers: baliemedewerkers, kassiers, verkopers
• Benodigde informatie: goed bepaalbaar, gestructureerd, onafhankelijk of
individueel, intern (vanuit een organisatie)
, • Voorbeeld: Enterprise Resource Planning (ERP) (bv. KU Loket)
2. Management & Decision Support IS
• Gericht op het verwerken, analyseren en visualiseren van gegevens voor
besluitvorming op managementniveau
• Processen: minder routinematig
• Beslissingen: middellange/lange termijn, minder vaak, meer onzekerheid/risico
• Gebruikers: middle/top management
• Benodigde informatie: operationeel niveau + datawarehouse + externe informatie
(moeilijker vast te stellen, afhankelijk van het individu en het moment, minder
goed gestructureerd, behoefte aan externe informatie neemt toe)
• Voorbeelden:
o Power BI (een geharmoniseerd, schaalbaar platform voor selfservice en
business intelligence / een interactieve tool voor het visualiseren van data)
o Berekeningen op strategisch niveau
o Web of Science Dashboards: wetenschappelijke databank die informatie
bijhoudt over academische tijdschriften en publicaties — zoals hoeveel
keer een artikel geciteerd wordt, wat de impact factor van een tijdschrift
is, om te beslissen in welk tijdschrift een onderzoeker zijn artikel
publiceert enz
,Opm.: Web of Science dashboards zijn een voorbeeld van een Management & Decision
Support IS:
• De beslissing (waar publiceren?) is niet routinematig — het hangt af van het
onderwerp, het moment, de strategie van de onderzoeker
• De gebruiker is een kenniswerker (onderzoeker, professor)
• Er is externe data nodig — citaties komen van buiten de eigen organisatie
• De informatie is minder gestructureerd dan bij operationele systemen
Het raakt ook aan KWS (Knowledge Work Systems) omdat het wetenschappers
ondersteunt in hun kenniswerk.
Web of Science zet grote hoeveelheden ruwe citatiedata om in begrijpelijke dashboards,
zodat onderzoekers een strategische beslissing kunnen nemen over waar ze
publiceren — een typisch voorbeeld van hoe een IS de werkelijkheid spiegelt om zinvolle
informatie te leveren.
3. AI-gebaseerde Decision Support
• Processen: routinematig
• Beslissingen: operationeel
• Gebruikers: operationeel niveau + middle management
• Benodigde informatie: operationeel niveau + data warehouse (historische data)
• Voorbeelden:
o Credit scoring: beslissen of een klant al dan niet krediet krijgt op basis van
klantkenmerken, kenmerken van de lening, macro-economische factoren
o Aanbevelingssystemen: beslissen welke andere producten moeten
worden gepromoot op basis van eerder gekochte producten,
beoordelingen, tijd van het jaar (Amazon)
Additionele types van IS:
4. O?ice Automation Systems (OAS)
• Kantoorautomatisering: e-mail, videoconferenties, tekstverwerking,
planningssystemen
• Bv. Microsoft 365
5. Knowledge Work Systems (KWS)
• Gespecialiseerde systemen voor wetenschappers, ingenieurs, financiële
analisten en andere kenniswerkers -> om nieuwe kennis te verwerven
• Doel: nieuwe kennis creëren of producten verbeteren
• Bv. CAD-systemen (computer aided design), virtual reality,
stabiliteitsberekeningen,…
Relaties tussen systemen
, Operationele IS ↔ operationele data → datawarehouse → Management IS + AI Decision
Support, aangevuld met externe data.
1.3 KORTOM:
Een informatiesysteem (IS) weerspiegelt de werkelijkheid door gegevens vast te leggen,
te verwerken en te presenteren ter ondersteuning van de besluitvorming.
Een IS verwerkt ruwe gegevens en zet deze om in zinvolle informatie en bruikbare kennis.
Voor het ontwerpen van een goed IS is inzicht nodig in zowel verschijnselen uit de
werkelijkheid als de technologische middelen om deze nauwkeurig weer te geven.
Verschillende soorten IS’en zijn bedoeld voor verschillende organisatieniveaus en
doeleinden.
IS’en op operationeel niveau voeren routinetaken uit voor gebruikers op operationeel
niveau.
Management-IS ondersteunen complexere, minder routinematige, strategische
beslissingen die worden genomen door het midden- en topmanagement.
Op AI gebaseerde beslissingsondersteunende systemen ondersteunen routinematige
processen voor gebruikers op operationeel niveau en het middenkader.
OAS worden gebruikt voor tekstverwerking, voicemail, e-mail, videoconferenties en
planningssystemen.
KWS zijn gespecialiseerde systemen voor kenniswerkers.
1.4 IS Strategie (Digital Strategy)
Wat is strategie?
Een gedetailleerd plan om digitale technologieën succesvol in te zetten ten voordele van
de organisatie.
De drie ingrediënten zijn steeds: Business – Informatie – Technologie, elk met een
strategie, een design (die de strategie operationaliseert) en een uitvoering — en ze
moeten onderling aligned zijn.
HOOFDSTUK 1
1.1 WAT IS EEN INFORMATIESYSTEEM (IS)?
De kern: IS als spiegel van de werkelijkheid
Een IS spiegelt de echte wereld ("Real World") om e?iciënte en handige toegang tot
informatie te bieden. Het heeft twee componenten:
• Input: hoe vang je de relevante verschijnselen uit de werkelijkheid op?
• Output: hoe verwerk, organiseer en visualiseer je die informatie?
Niet alle verschijnselen uit de werkelijkheid worden weergegeven in het IS — enkel de
gedeelde verschijnselen (shared phenomena) overlappen.
Zo wordt "student schrijft in voor een vak" wél geregistreerd, maar "student niest in de
klas" niet.
Fenomeen in echte Gedeeld fenomeen Fenomeen in IS
wereld
Het "mirroring" vereist engineering/design: je moet zowel de werkelijkheid goed
begrijpen als de mogelijkheden van technologie, om ze op elkaar af te stemmen.
Voorbeeld: wanneer begint/eindigt een studiesessie in Toledo?
Data → Informatie → Kennis
Concept Definitie Voorbeeld
Data Ruwe feiten zonder context €122,97
Informatie Data met betekenis (wie, wat, waar, €122,97 is de prijs van een
wanneer) paar AirMax
Kennis Toepassen van informatie (hoe, waarom) AirMax aan die prijs verkoopt
beter → meer bestellen
1.2 SOORTEN IS
1. Operationele IS
• Processen: gestructureerd, routinematig, eenduidig
• Beslissingen: kortetermijn, frequent, weinig onzekerheid
• Gebruikers: baliemedewerkers, kassiers, verkopers
• Benodigde informatie: goed bepaalbaar, gestructureerd, onafhankelijk of
individueel, intern (vanuit een organisatie)
, • Voorbeeld: Enterprise Resource Planning (ERP) (bv. KU Loket)
2. Management & Decision Support IS
• Gericht op het verwerken, analyseren en visualiseren van gegevens voor
besluitvorming op managementniveau
• Processen: minder routinematig
• Beslissingen: middellange/lange termijn, minder vaak, meer onzekerheid/risico
• Gebruikers: middle/top management
• Benodigde informatie: operationeel niveau + datawarehouse + externe informatie
(moeilijker vast te stellen, afhankelijk van het individu en het moment, minder
goed gestructureerd, behoefte aan externe informatie neemt toe)
• Voorbeelden:
o Power BI (een geharmoniseerd, schaalbaar platform voor selfservice en
business intelligence / een interactieve tool voor het visualiseren van data)
o Berekeningen op strategisch niveau
o Web of Science Dashboards: wetenschappelijke databank die informatie
bijhoudt over academische tijdschriften en publicaties — zoals hoeveel
keer een artikel geciteerd wordt, wat de impact factor van een tijdschrift
is, om te beslissen in welk tijdschrift een onderzoeker zijn artikel
publiceert enz
,Opm.: Web of Science dashboards zijn een voorbeeld van een Management & Decision
Support IS:
• De beslissing (waar publiceren?) is niet routinematig — het hangt af van het
onderwerp, het moment, de strategie van de onderzoeker
• De gebruiker is een kenniswerker (onderzoeker, professor)
• Er is externe data nodig — citaties komen van buiten de eigen organisatie
• De informatie is minder gestructureerd dan bij operationele systemen
Het raakt ook aan KWS (Knowledge Work Systems) omdat het wetenschappers
ondersteunt in hun kenniswerk.
Web of Science zet grote hoeveelheden ruwe citatiedata om in begrijpelijke dashboards,
zodat onderzoekers een strategische beslissing kunnen nemen over waar ze
publiceren — een typisch voorbeeld van hoe een IS de werkelijkheid spiegelt om zinvolle
informatie te leveren.
3. AI-gebaseerde Decision Support
• Processen: routinematig
• Beslissingen: operationeel
• Gebruikers: operationeel niveau + middle management
• Benodigde informatie: operationeel niveau + data warehouse (historische data)
• Voorbeelden:
o Credit scoring: beslissen of een klant al dan niet krediet krijgt op basis van
klantkenmerken, kenmerken van de lening, macro-economische factoren
o Aanbevelingssystemen: beslissen welke andere producten moeten
worden gepromoot op basis van eerder gekochte producten,
beoordelingen, tijd van het jaar (Amazon)
Additionele types van IS:
4. O?ice Automation Systems (OAS)
• Kantoorautomatisering: e-mail, videoconferenties, tekstverwerking,
planningssystemen
• Bv. Microsoft 365
5. Knowledge Work Systems (KWS)
• Gespecialiseerde systemen voor wetenschappers, ingenieurs, financiële
analisten en andere kenniswerkers -> om nieuwe kennis te verwerven
• Doel: nieuwe kennis creëren of producten verbeteren
• Bv. CAD-systemen (computer aided design), virtual reality,
stabiliteitsberekeningen,…
Relaties tussen systemen
, Operationele IS ↔ operationele data → datawarehouse → Management IS + AI Decision
Support, aangevuld met externe data.
1.3 KORTOM:
Een informatiesysteem (IS) weerspiegelt de werkelijkheid door gegevens vast te leggen,
te verwerken en te presenteren ter ondersteuning van de besluitvorming.
Een IS verwerkt ruwe gegevens en zet deze om in zinvolle informatie en bruikbare kennis.
Voor het ontwerpen van een goed IS is inzicht nodig in zowel verschijnselen uit de
werkelijkheid als de technologische middelen om deze nauwkeurig weer te geven.
Verschillende soorten IS’en zijn bedoeld voor verschillende organisatieniveaus en
doeleinden.
IS’en op operationeel niveau voeren routinetaken uit voor gebruikers op operationeel
niveau.
Management-IS ondersteunen complexere, minder routinematige, strategische
beslissingen die worden genomen door het midden- en topmanagement.
Op AI gebaseerde beslissingsondersteunende systemen ondersteunen routinematige
processen voor gebruikers op operationeel niveau en het middenkader.
OAS worden gebruikt voor tekstverwerking, voicemail, e-mail, videoconferenties en
planningssystemen.
KWS zijn gespecialiseerde systemen voor kenniswerkers.
1.4 IS Strategie (Digital Strategy)
Wat is strategie?
Een gedetailleerd plan om digitale technologieën succesvol in te zetten ten voordele van
de organisatie.
De drie ingrediënten zijn steeds: Business – Informatie – Technologie, elk met een
strategie, een design (die de strategie operationaliseert) en een uitvoering — en ze
moeten onderling aligned zijn.
