CONTEXTBEGELEIDING
CONTEXTUELE HULPVERLENING
• Gezinssystemen nader bekeken:
• Nagy kijkt naar de context van hoe mensen zich onderling verhouden, welke
betekenis ze geven aan die relaties, de onderlinge verbondenheid en het effect
ervan over de generaties heen.
DOEL VAN CONTEXTUELE HULPVERLENING
1. Mensen minder te laten leunen op destructief recht ( dingen die hun overkomen
zijn, onrecht dat ze ervaren hebben in hun leven, waardoor ze nu niet goed
functioneren).
2. Meer beroep kunnen doen op eigen hulpbronnen en het herstellen van
geschonden vertrouwen.
3. Werken naar meer vrijheid en autonomie en het maken van eigen keuze’s van de
cliënt.
CASUS
Staat in powerpoint: een jongentje liegt over zijn thuissituatie.
Hoe ga je als begeleider om met dergelijke situaties: niet oordelen, ouders betrekken.
DE GRONDLEGGER VAN DE CONTEXTUELE HULPVERLENING: IVAN
BOSZORGMENYI- NAGY
• Een Hongaars- Amerikaans psychiater. (1920-2007)
• Nagy spreek je uit als ‘ Notch’
• Vanuit onderzoek tijdens zijn werk als psychiater:
- een integratie van individuele therapie met
systeemtheorie (gezinsdynamieken)
filosofie van Buber: verbondenheid staat centraal
- vanuit onderzoek naar
therapie met psychotici
- vanuit het systeemdenken
NAGY: RICHT ZICH NAAR DE CONTEXT VAN INTERMENSELIJKE
RELATIES
• Onderlinge verhoudingen
• Betekenissen van relaties
• Onderlinge verbondenheid
En dit over de generaties heen: transgenerationeel/intergenerationeel
• 2 belangrijke begrippen: loyaliteit + de balans van geven en ontvangen
,AANDACHT VOOR ZOWEL DE INDIVIDUELE ALS DE RELATIONELE
WERKELIJKHEID.
DIT BEKEKEN VANUIT 4 DIMENSIES
De dimensie van de feiten: 1’ dimensie
De eerste dimensie heeft betrekking op de feiten in iemands leven. Het gaat dus
om gegevens zoals sekse, nationaliteit, religie, de persoonlijke en
gezinsgeschiedenis, fysieke aspecten: aan de hand van een intakegesprek.
Niet enkel de feiten uit iemands huidig leven, ook uit de voorgaande generatie
hebben een invloed. Feiten uit het leven van de ouders hebben ook een invloed
op het leven van de kinderen ( bvb werkloosheid, vroege sterfte van 1 van de
ouders, kansarmoede, …)
Wordt gebruik gemaakt van een genogram: stamboom, schematisch overzicht
met symbolen en herkenbare tekens zodat je een overzicht krijgt over iemands
context.
De dimensie van de psychologie: 2’ dimensie
Hoe hebben mensen die bovenstaande feiten verwerkt, beleefd?
Ontwikkelingspsychologie (zijn er ontwikkelingsstoornissen)
Hechtingstheorieën (hechtingsproblemen?)
Psychodynamische benaderingen
De dimensie van de interacties: 3’ dimensie
• Hoe verhouden mensen zich tegenover elkaar?
• Wat speelt zich af tussen mensen aan waarneembaar gedrag en communicatie
( rolpatronen, regels in een gezin, gedragspatronen,coalities, machtstructuren, ..)
De dimensie van de relationele ethiek: 4’ dimensie
• Deze dimensie maakt de contextuele hulpverlening uniek.
• Examen: let goed op de vraagstelling: vaak gaat deze over aspecten van de 4’
dimensie!!!!!
de 4’ dimensie kan je niet los zien van de andere 3. Het is als het ware een
overkoepeling van alle dimensies.
NAGY: DE RELATIONELE ETHIEK NADER BEKEKEN.
DIMENSIE 4:
• Relationele ethiek is kijken naar de betrouwbaarheid en de wederkerige rechten
en plichten binnen iedere relatie.
• Is kijken naar de invloed van voorgaande generaties op een mens.
• Hoe de mens omgaat met die invloeden
• En hoe hij die weergeeft in een volgende generatie.
• Basisbegrippen zijn: Loyaliteit + de Balans van geven en ontvangen
de 4’ dimensie is een overkoepeling van de overige dimensies. Men kan ze niet los van
elkaar bekijken.
,LES 2: DE CONTEXTUELE BEGRIPPEN
LOYALITEIT
- duidt op een verbondenheid tussen mensen
- ontstaat door wederzijdse betrouwbaarheid
- wordt opgebouwd door verworven diensten en
- verantwoordelijkheden die opgenomen worden in een relatie.
VERSCHILLENDE VORMEN VAN LOYALITEIT:
Existentiële loyaliteit:
- ontstaat door het verkrijgen van het leven, bij de geboorte
- is een ‘zijns’ gegeven: kan niet worden verbroken, wel ontkend
- elk kind heeft hierdoor recht op liefde, aandacht en vertrouwen
- bij ontkenning zal dit niet zonder gevolgen zijn voor de
ontwikkeling van het kind
- voor elke persoon is het belangrijk om existentieel loyaal te
kunnen zijn
Hoe we praten over hun ouders is heel belangrijk.
Verworven loyaliteit:
(Naast de bloedbanden)
- Wordt opgebouwd wanneer mensen gepaste zorg, liefde
Aandacht geven. Hoe sterker de band van vertrouwen en
Zorgzaamheid is hoe sterker de loyaliteit wordt.
- kinderen die bij hun natuurlijke ouders opgroeien zijn
zowel existentieel als verworven loyaal naar hun ouders
toe.
- Wat met kinderen in nieuw samengestelde gezinnen?
Pleeggezinnen? Adoptiekinderen? ( voorbeeld)
Vertikale/ existentiele loyaliteit:
- Tussen grootouders- ouders- kinderen
- duidt op assymmetrische relatie: kinderen ontvangen meer dan ze kunnen
geven. ( zie later balans geven en ontvangen)
- kan niet verbroken worden
Horizontale/ verworven loyaliteit:
- loyaliteit die ontstaat door relaties die gekozen worden:
vrienden, collega’s, partners.
- er is ook sprake van verantwoordelijkheid/ rechtvaardigheid/ wederkerige zorg
- is symmetrisch: beide partijen investeren evenveel
- Kan verbroken worden
Diagonale loyaliteit: Broers en zussen
- is een horizontale relatie maar owv het onverbreekbare karakter en het belang
van geven en ontvangen valt deze zowel binnen de vertikale als de horizontale,
vandaar
de diagonale loyaliteit
, LOYALITEITSCONFLICTEN
Ontstaan als mensen moeten kiezen tussen existentiële en verworven loyaliteiten: dit is
eigen aan dagelijkse keuzes.
Problematisch karakter= wanneer een kind klem komt zitten tussen deze 2 loyaliteiten.
Risico op: onzichtbare loyaliteit + gespleten loyaliteit
Als begeleider: niet dit conflict creëren.
Streven naar een samenwerking (existentiele loyaliteit
wint altijd)
GESPLETEN LOYALITEIT
• Kind wordt gedwongen te kiezen voor de ene ouder, tegen de andere (vaak door
echtscheiding)
Ø Kind voelt zich verscheurd: stort in de afgrond tussen beiden
Ø Kind zal om te kunnen overleven kiezen voor de loyaliteit tav 1 ouder
Ø Meestal kiezen ze voor de meest gekwetste/kwetsbare ouder
Ø Is een onmogelijke keuze: van nature is het existentieel loyaal aan beide ouders
Ø Gevolg: intrapsychische problemen, effecten op andere relaties, roulerende
rekening ( zie verder)
Ø Taak voor de hulpverlener: meerzijdig partijdig blijven, psycho educatie geven.
Splitsing duiden tussen relatie ouderniveau en partnerniveau
Voorbeeld: 2 verfpotten die je gaat mengen: alles zit in elkaar verwikkeld: splits je het
toch dan gaat het kind scheuren door psychosmatische klachten.
ONZICHTBARE LOYALITEIT
• Niet openlijk loyaal kunnen zijn:
= Onzichtbare loyaliteit ontstaat wanneer een kind niet zichtbaar loyaal kan zijn aan
de biologische vader/moeder, maar toch (existentiële) loyaliteit blijft voelen.
Ø Loyaliteit gaat ondergronds
Ø Brengt onvrijheid met zich mee: kind voelt zich innerlijk verplicht om loyaal te
blijven aan beide ouders, ook als dat pijn doet of niet zichtbaar mag zijn.
Ø Werkt door op andere relaties op een destructieve manier
Ø Voorbeelden: kind heeft gevoel verraad te plegen aan eigen papa als hij het goed
heeft met plus papa, gedraagt zich daarom vervelend tav pluspapa, kleed zich als
zijn papa.
DE BALANS VAN GEVEN ONTVANGEN
De Balans in evenwicht = een betrouwbare relatie= rekening houden met belangen en
rechten van alle betrokkenen.
CONTEXTUELE HULPVERLENING
• Gezinssystemen nader bekeken:
• Nagy kijkt naar de context van hoe mensen zich onderling verhouden, welke
betekenis ze geven aan die relaties, de onderlinge verbondenheid en het effect
ervan over de generaties heen.
DOEL VAN CONTEXTUELE HULPVERLENING
1. Mensen minder te laten leunen op destructief recht ( dingen die hun overkomen
zijn, onrecht dat ze ervaren hebben in hun leven, waardoor ze nu niet goed
functioneren).
2. Meer beroep kunnen doen op eigen hulpbronnen en het herstellen van
geschonden vertrouwen.
3. Werken naar meer vrijheid en autonomie en het maken van eigen keuze’s van de
cliënt.
CASUS
Staat in powerpoint: een jongentje liegt over zijn thuissituatie.
Hoe ga je als begeleider om met dergelijke situaties: niet oordelen, ouders betrekken.
DE GRONDLEGGER VAN DE CONTEXTUELE HULPVERLENING: IVAN
BOSZORGMENYI- NAGY
• Een Hongaars- Amerikaans psychiater. (1920-2007)
• Nagy spreek je uit als ‘ Notch’
• Vanuit onderzoek tijdens zijn werk als psychiater:
- een integratie van individuele therapie met
systeemtheorie (gezinsdynamieken)
filosofie van Buber: verbondenheid staat centraal
- vanuit onderzoek naar
therapie met psychotici
- vanuit het systeemdenken
NAGY: RICHT ZICH NAAR DE CONTEXT VAN INTERMENSELIJKE
RELATIES
• Onderlinge verhoudingen
• Betekenissen van relaties
• Onderlinge verbondenheid
En dit over de generaties heen: transgenerationeel/intergenerationeel
• 2 belangrijke begrippen: loyaliteit + de balans van geven en ontvangen
,AANDACHT VOOR ZOWEL DE INDIVIDUELE ALS DE RELATIONELE
WERKELIJKHEID.
DIT BEKEKEN VANUIT 4 DIMENSIES
De dimensie van de feiten: 1’ dimensie
De eerste dimensie heeft betrekking op de feiten in iemands leven. Het gaat dus
om gegevens zoals sekse, nationaliteit, religie, de persoonlijke en
gezinsgeschiedenis, fysieke aspecten: aan de hand van een intakegesprek.
Niet enkel de feiten uit iemands huidig leven, ook uit de voorgaande generatie
hebben een invloed. Feiten uit het leven van de ouders hebben ook een invloed
op het leven van de kinderen ( bvb werkloosheid, vroege sterfte van 1 van de
ouders, kansarmoede, …)
Wordt gebruik gemaakt van een genogram: stamboom, schematisch overzicht
met symbolen en herkenbare tekens zodat je een overzicht krijgt over iemands
context.
De dimensie van de psychologie: 2’ dimensie
Hoe hebben mensen die bovenstaande feiten verwerkt, beleefd?
Ontwikkelingspsychologie (zijn er ontwikkelingsstoornissen)
Hechtingstheorieën (hechtingsproblemen?)
Psychodynamische benaderingen
De dimensie van de interacties: 3’ dimensie
• Hoe verhouden mensen zich tegenover elkaar?
• Wat speelt zich af tussen mensen aan waarneembaar gedrag en communicatie
( rolpatronen, regels in een gezin, gedragspatronen,coalities, machtstructuren, ..)
De dimensie van de relationele ethiek: 4’ dimensie
• Deze dimensie maakt de contextuele hulpverlening uniek.
• Examen: let goed op de vraagstelling: vaak gaat deze over aspecten van de 4’
dimensie!!!!!
de 4’ dimensie kan je niet los zien van de andere 3. Het is als het ware een
overkoepeling van alle dimensies.
NAGY: DE RELATIONELE ETHIEK NADER BEKEKEN.
DIMENSIE 4:
• Relationele ethiek is kijken naar de betrouwbaarheid en de wederkerige rechten
en plichten binnen iedere relatie.
• Is kijken naar de invloed van voorgaande generaties op een mens.
• Hoe de mens omgaat met die invloeden
• En hoe hij die weergeeft in een volgende generatie.
• Basisbegrippen zijn: Loyaliteit + de Balans van geven en ontvangen
de 4’ dimensie is een overkoepeling van de overige dimensies. Men kan ze niet los van
elkaar bekijken.
,LES 2: DE CONTEXTUELE BEGRIPPEN
LOYALITEIT
- duidt op een verbondenheid tussen mensen
- ontstaat door wederzijdse betrouwbaarheid
- wordt opgebouwd door verworven diensten en
- verantwoordelijkheden die opgenomen worden in een relatie.
VERSCHILLENDE VORMEN VAN LOYALITEIT:
Existentiële loyaliteit:
- ontstaat door het verkrijgen van het leven, bij de geboorte
- is een ‘zijns’ gegeven: kan niet worden verbroken, wel ontkend
- elk kind heeft hierdoor recht op liefde, aandacht en vertrouwen
- bij ontkenning zal dit niet zonder gevolgen zijn voor de
ontwikkeling van het kind
- voor elke persoon is het belangrijk om existentieel loyaal te
kunnen zijn
Hoe we praten over hun ouders is heel belangrijk.
Verworven loyaliteit:
(Naast de bloedbanden)
- Wordt opgebouwd wanneer mensen gepaste zorg, liefde
Aandacht geven. Hoe sterker de band van vertrouwen en
Zorgzaamheid is hoe sterker de loyaliteit wordt.
- kinderen die bij hun natuurlijke ouders opgroeien zijn
zowel existentieel als verworven loyaal naar hun ouders
toe.
- Wat met kinderen in nieuw samengestelde gezinnen?
Pleeggezinnen? Adoptiekinderen? ( voorbeeld)
Vertikale/ existentiele loyaliteit:
- Tussen grootouders- ouders- kinderen
- duidt op assymmetrische relatie: kinderen ontvangen meer dan ze kunnen
geven. ( zie later balans geven en ontvangen)
- kan niet verbroken worden
Horizontale/ verworven loyaliteit:
- loyaliteit die ontstaat door relaties die gekozen worden:
vrienden, collega’s, partners.
- er is ook sprake van verantwoordelijkheid/ rechtvaardigheid/ wederkerige zorg
- is symmetrisch: beide partijen investeren evenveel
- Kan verbroken worden
Diagonale loyaliteit: Broers en zussen
- is een horizontale relatie maar owv het onverbreekbare karakter en het belang
van geven en ontvangen valt deze zowel binnen de vertikale als de horizontale,
vandaar
de diagonale loyaliteit
, LOYALITEITSCONFLICTEN
Ontstaan als mensen moeten kiezen tussen existentiële en verworven loyaliteiten: dit is
eigen aan dagelijkse keuzes.
Problematisch karakter= wanneer een kind klem komt zitten tussen deze 2 loyaliteiten.
Risico op: onzichtbare loyaliteit + gespleten loyaliteit
Als begeleider: niet dit conflict creëren.
Streven naar een samenwerking (existentiele loyaliteit
wint altijd)
GESPLETEN LOYALITEIT
• Kind wordt gedwongen te kiezen voor de ene ouder, tegen de andere (vaak door
echtscheiding)
Ø Kind voelt zich verscheurd: stort in de afgrond tussen beiden
Ø Kind zal om te kunnen overleven kiezen voor de loyaliteit tav 1 ouder
Ø Meestal kiezen ze voor de meest gekwetste/kwetsbare ouder
Ø Is een onmogelijke keuze: van nature is het existentieel loyaal aan beide ouders
Ø Gevolg: intrapsychische problemen, effecten op andere relaties, roulerende
rekening ( zie verder)
Ø Taak voor de hulpverlener: meerzijdig partijdig blijven, psycho educatie geven.
Splitsing duiden tussen relatie ouderniveau en partnerniveau
Voorbeeld: 2 verfpotten die je gaat mengen: alles zit in elkaar verwikkeld: splits je het
toch dan gaat het kind scheuren door psychosmatische klachten.
ONZICHTBARE LOYALITEIT
• Niet openlijk loyaal kunnen zijn:
= Onzichtbare loyaliteit ontstaat wanneer een kind niet zichtbaar loyaal kan zijn aan
de biologische vader/moeder, maar toch (existentiële) loyaliteit blijft voelen.
Ø Loyaliteit gaat ondergronds
Ø Brengt onvrijheid met zich mee: kind voelt zich innerlijk verplicht om loyaal te
blijven aan beide ouders, ook als dat pijn doet of niet zichtbaar mag zijn.
Ø Werkt door op andere relaties op een destructieve manier
Ø Voorbeelden: kind heeft gevoel verraad te plegen aan eigen papa als hij het goed
heeft met plus papa, gedraagt zich daarom vervelend tav pluspapa, kleed zich als
zijn papa.
DE BALANS VAN GEVEN ONTVANGEN
De Balans in evenwicht = een betrouwbare relatie= rekening houden met belangen en
rechten van alle betrokkenen.
