BIJZONDERE OVEREENKOMSTEN (module 4)
Hoofdstuk 1. Inleiding
Deel 1. Inleiding
Een overeenkomst sluiten:
Uitgangspunt: contractsvrijheid van partijen (art. 5.14 BW)
Welke overeenkomst werd gesloten?
Partijen kiezen zelf welke overeenkomst zij sluiten, bijv. een
koopovereenkomst, huurovereenkomst, enz. Ingeval van twijfel, dient in
eerste instantie de gemeenschappelijke bedoeling van de partijen te
worden achterhaald om de overeenkomst juist te interpreteren (art. 5.69
BW). Interpretatie van duidelijke contracten is uiteraard niet mogelijk.
Een contract strekt partijen tot wet (art. 5.69 BW) en de rechter is
gebonden door de door partijen gekozen rechtsfiguur, tenzij de
contractuele bepalingen niet verenigbaar zijn met de wettelijke
toepassingsvoorwaarden van de gekozen rechtsfiguur (art. 5.64 BW). In
dat geval kan de rechter de overeenkomst herkwalificeren.
Indien het contract valt onder één bijzondere overeenkomst
(zoals geregeld in BW), dan worden de rechten en verplichtingen van
partijen als volgt beoordeeld:
o 1° toepassing van regels van openbare orde en/of dwingend
recht.
o 2° toepassing van alle contractuele bepalingen (aanvullend
recht) mits deze niet strijdig zijn met regels van openbare orde
of van dwingend recht.
o 3° indien een aspect niet is geregeld in het contract:
3a) Toepassing van de (aanvullende) bijzondere
rechtsregels (lex
specialis) van de betrokken rechtsfiguur in het BW.
3b) En wanneer over dit aspect geen eigen bijzondere
rechtsregels
bestaan: terugvallen op de (aanvullende) algemene
rechtsregels (lex
generalis) van het verbintenissenrecht.
Als er meerdere rechtsfiguren vervat zijn in de contractuele
bepalingen, dan kan:
o Ofwel gezamenlijke toepassing rechtsregels van meerdere
rechtsfiguren.
Bijv. een contract voor software + onderhoud regels
van koop (software) én dienstverlening (onderhoud).
1
, o Ofwel voorrang van 1 rechtsfiguur (cf. regels van openbare
orde/ dwingend recht/ belangrijkste karakteristieken van de
overeenkomst).
Bijv. een arbeidsovereenkomst met extra clausules
arbeidsrecht primeert (dwingend recht).
o Ofwel een overeenkomst sui generis (met eigen rechtsregels).
Hoofdstuk 2. Koop
Deel 1. Definitie en constitutieve bestanddelen
1.1. Definitie en kenmerken
Wettelijke definitie (art. 1582 OBW)
Koop = een overeenkomst waarbij de ene partij zich ertoe verbindt om een
zaak te leveren (verkoper) en de andere om daarvoor een prijs te betalen
(koper). Dit kan bij authentieke akte of onderhandse akte aangegaan
worden.
Volledige definitie
Koop is een wilsovereenstemming tussen partijen over:
De eigendomsoverdracht van een zaak 2 wezenlijke bestanddelen,
want zonder geen sprake van
De betaling van een geldprijs&
koop.
Voorbeeld 1: als iemand gratis een goed “weggeeft”, kan er geen sprake
zijn van een koop. Men betaalt dan geen prijs. Er kan dan wel sprake zijn
van een schenking of een handgift.
Voorbeeld 2: als men alleen het gebruiks- en genotsrecht van een zaak
overdraagt tegen een geldprijs is er ook geen sprake van een
koopovereenkomst. Het eigendomsrecht wordt dan niet overgedragen. In
dat geval kan er sprake zijn van een huurovereenkomst.
Een koopovereenkomst heeft volgende kenmerken:
De overeenkomst wordt aangegaan onder bezwarende titel: het
contract levert voor elke partij een voordeel op (art. 5.7, 1 e lid BW).
De ene partij ontvangt de eigendom van een zaak, de andere partij
ontvangt een prijs.
De overeenkomst is wedekerig: de partijen zijn verbonden tov
elkaar (art. 5.6, 1e lid BW). Er zijn dus wederzijdse verbintenissen
van de koper en verkoper. Betalen (koper) – leveren (verkoper).
De overeenkomst is consensueel (≠ zakelijk ≠ vormelijk): de koop
komt in principe rechtsgeldig tot stand door wilsovereenstemming
(“solo consensus”) van de koper en verkoper. Er zijn geen
Aanvullend recht = partijen stellen zelf hun regels op, de zaken die ze niet hebben geregeld
worden ‘aangevuld’ door de wet. Als ervan afgeweken wordt/ in strijd is met regels van DR, dan
kan de relatieve nietigheid ingeroepen worden.
2
Dwingend recht = beschermt de zwakkere partij, regels waarvan niet mag afgeweken worden.
Wijkt men er toch van af, dan kan de absolute nietigheid ingeroepen worden.
, vormvereisten noodzakelijk voor de geldigheid van het contract (art.
5.5, 1e lid BW). Dat geldt zelfs bij de verkoop van een onroerend
goed waar de koop tot stand komt zodra een wederzijds akkoord
tussen partijen bestaat over de eigendomsoverdracht van de zaak
(wel ook nog schriftelijke bewijs nodig).
De koopovereenkomst gaat over een goed (zaak), niet over een
dienst. Een overeenkomst over een dienst kan bijv. een
aannemingsovereenkomst zijn zoals overeenkomst om het gras af
te doen.
1.2 Constitutieve bestanddelen
Er zijn 2 essentiële bestanddelen die nodig zijn voor het bestaan van een
koopovereenkomst: er moet een eigendomsoverdracht zijn van de
verkochte zaak en de koper moet een prijs betalen.
Art. 1582 OBW = van AR, dus partijen kunnen als ze willen, overeenkomen
om een/ meer bijkomende bestanddelen te selecteren die zij essentieel
achten om de koop tot stand te brengen. Bijv. levering binnen een
bepaalde termijn, vereiste van een authentieke akte,…
1. Eigendomsoverdracht
Principe: bij koop is er sprake van een eigendomsoverdracht zodra
de koopovereenkomst tot stand komt, ongeacht of er al een
levering/ betaling heeft plaatsgevonden (art. 1583 OBW).
o De betalings- en leveringsplichten zijn slechts GEVOLGEN!!
Op die regel bestaan een aantal uitzonderingen:
o Een contractueel overeengekomen afwijking: de partijen
kunnen onderling overeenkomen om de eigendomsoverdracht
uit te stellen enz.
Bijv. bij de verkoop van roerende goederen door een
onderneming komt men vaak overeen dat de eigendom
pas overgaat wanneer de koper de prijs volledig betaalt
aan de verkoper. In dat geval wordt m.a.w. een clausule
van eigendomsvoorbehoud overeengekomen.
o Daarnaast stelt men de eigendomsoverdracht soms uit
o.w.v. de aard van het goed (zaak)
Bijv. bij de verkoop van soortgoederen (= goederen die
volgens hun aard alleen naar maat, getal of gewicht
kunnen worden bepaald) gaat de eigendom pas over op
3
Art. 1585 en 1587
OBW zijn van AR en
kan van afgeweken
worden!!
, het moment van hun individualisatie (art. 1585 OBW: de
koop komt pas tot stand als de koopwaren zijn gewogen,
geteld of gemeten).
Bijv. bij vervangbare goederen (= goederen die bij de
nakoming van een verbintenis onderling verwisselbaar
zijn) zal eerst een keuze gemaakt moeten worden tussen
het ene of het andere goed.
- Bijv. als de koper 20m³ brandhout koopt, gaat de
eigendom pas over op het moment dat de
verkoper die 20m³ aan brandhout uit zijn stock
haalt.
Een ‘oudere’ bepaling in art. 1587 OBW stelt dat er bij
wijn, olie, en andere zaken die men gewoon is te
proeven voor ze te kopen, geen koop bestaat zolang de
koper die niet heeft geproefd + aanvaard.
o Een alternatieve koop: de eigendom gaat pas over wanneer
dat de koper/ verkoper de keuze maakt welk goed verkocht
wordt.
o Een toekomstige zaak wordt gekocht: de eigendom gaat
pas over op het moment dat dit goed bestaat, dus vanaf het
bestaan.
Uitvoering van de koopovereenkomst: om de eigendom te laten
overgaan, moeten de koper en verkoper geen specifieke vw’en
vervullen. Eigendom gaat in principe over zodra koopovereenkomst
tot stand komt MAAR:
Als de koop plaatsvindt onder een opschortende voorwaarde
betekent dit dat de koop al tot stand komt, maar de uitvoering/
opeisbaarheid ervan pas plaatsvindt zodra de opschortende
voorwaarde (= een toekomstige, onzekere gebeurtenis) vervuld
wordt (art. 5.139 BW).
o Bijv. iemand wil een 2dehands auto kopen, maar alleen als de
bank een lening geeft. Krijgt hij de lening, dan gaat de koop
door. Krijgt hij de lening niet, dan gaat de koop niet door, en
niemand moet nog iets doen. Dus de overeenkomst hangt af
van een voorwaarde (de lening). Als die niet gebeurt, vervalt
alles automatisch voor de toekomst (art. 5.148, 1° BW).
DAARNAAST: kan men ook een ontbindende voorwaarde in
de koopovereenkomst toevoegen (art. 5.139 BW). Zodra die
voorwaarde vervuld is, brengt deze het tenietgaan van de
verbintenis weer.
o Bijv. een wettelijke ontbindende voorwaarde is voorzien in art.
1658 OBW (recht van wederinkoop).
Het belang van het moment van de eigendomsoverdracht:
4
Hoofdstuk 1. Inleiding
Deel 1. Inleiding
Een overeenkomst sluiten:
Uitgangspunt: contractsvrijheid van partijen (art. 5.14 BW)
Welke overeenkomst werd gesloten?
Partijen kiezen zelf welke overeenkomst zij sluiten, bijv. een
koopovereenkomst, huurovereenkomst, enz. Ingeval van twijfel, dient in
eerste instantie de gemeenschappelijke bedoeling van de partijen te
worden achterhaald om de overeenkomst juist te interpreteren (art. 5.69
BW). Interpretatie van duidelijke contracten is uiteraard niet mogelijk.
Een contract strekt partijen tot wet (art. 5.69 BW) en de rechter is
gebonden door de door partijen gekozen rechtsfiguur, tenzij de
contractuele bepalingen niet verenigbaar zijn met de wettelijke
toepassingsvoorwaarden van de gekozen rechtsfiguur (art. 5.64 BW). In
dat geval kan de rechter de overeenkomst herkwalificeren.
Indien het contract valt onder één bijzondere overeenkomst
(zoals geregeld in BW), dan worden de rechten en verplichtingen van
partijen als volgt beoordeeld:
o 1° toepassing van regels van openbare orde en/of dwingend
recht.
o 2° toepassing van alle contractuele bepalingen (aanvullend
recht) mits deze niet strijdig zijn met regels van openbare orde
of van dwingend recht.
o 3° indien een aspect niet is geregeld in het contract:
3a) Toepassing van de (aanvullende) bijzondere
rechtsregels (lex
specialis) van de betrokken rechtsfiguur in het BW.
3b) En wanneer over dit aspect geen eigen bijzondere
rechtsregels
bestaan: terugvallen op de (aanvullende) algemene
rechtsregels (lex
generalis) van het verbintenissenrecht.
Als er meerdere rechtsfiguren vervat zijn in de contractuele
bepalingen, dan kan:
o Ofwel gezamenlijke toepassing rechtsregels van meerdere
rechtsfiguren.
Bijv. een contract voor software + onderhoud regels
van koop (software) én dienstverlening (onderhoud).
1
, o Ofwel voorrang van 1 rechtsfiguur (cf. regels van openbare
orde/ dwingend recht/ belangrijkste karakteristieken van de
overeenkomst).
Bijv. een arbeidsovereenkomst met extra clausules
arbeidsrecht primeert (dwingend recht).
o Ofwel een overeenkomst sui generis (met eigen rechtsregels).
Hoofdstuk 2. Koop
Deel 1. Definitie en constitutieve bestanddelen
1.1. Definitie en kenmerken
Wettelijke definitie (art. 1582 OBW)
Koop = een overeenkomst waarbij de ene partij zich ertoe verbindt om een
zaak te leveren (verkoper) en de andere om daarvoor een prijs te betalen
(koper). Dit kan bij authentieke akte of onderhandse akte aangegaan
worden.
Volledige definitie
Koop is een wilsovereenstemming tussen partijen over:
De eigendomsoverdracht van een zaak 2 wezenlijke bestanddelen,
want zonder geen sprake van
De betaling van een geldprijs&
koop.
Voorbeeld 1: als iemand gratis een goed “weggeeft”, kan er geen sprake
zijn van een koop. Men betaalt dan geen prijs. Er kan dan wel sprake zijn
van een schenking of een handgift.
Voorbeeld 2: als men alleen het gebruiks- en genotsrecht van een zaak
overdraagt tegen een geldprijs is er ook geen sprake van een
koopovereenkomst. Het eigendomsrecht wordt dan niet overgedragen. In
dat geval kan er sprake zijn van een huurovereenkomst.
Een koopovereenkomst heeft volgende kenmerken:
De overeenkomst wordt aangegaan onder bezwarende titel: het
contract levert voor elke partij een voordeel op (art. 5.7, 1 e lid BW).
De ene partij ontvangt de eigendom van een zaak, de andere partij
ontvangt een prijs.
De overeenkomst is wedekerig: de partijen zijn verbonden tov
elkaar (art. 5.6, 1e lid BW). Er zijn dus wederzijdse verbintenissen
van de koper en verkoper. Betalen (koper) – leveren (verkoper).
De overeenkomst is consensueel (≠ zakelijk ≠ vormelijk): de koop
komt in principe rechtsgeldig tot stand door wilsovereenstemming
(“solo consensus”) van de koper en verkoper. Er zijn geen
Aanvullend recht = partijen stellen zelf hun regels op, de zaken die ze niet hebben geregeld
worden ‘aangevuld’ door de wet. Als ervan afgeweken wordt/ in strijd is met regels van DR, dan
kan de relatieve nietigheid ingeroepen worden.
2
Dwingend recht = beschermt de zwakkere partij, regels waarvan niet mag afgeweken worden.
Wijkt men er toch van af, dan kan de absolute nietigheid ingeroepen worden.
, vormvereisten noodzakelijk voor de geldigheid van het contract (art.
5.5, 1e lid BW). Dat geldt zelfs bij de verkoop van een onroerend
goed waar de koop tot stand komt zodra een wederzijds akkoord
tussen partijen bestaat over de eigendomsoverdracht van de zaak
(wel ook nog schriftelijke bewijs nodig).
De koopovereenkomst gaat over een goed (zaak), niet over een
dienst. Een overeenkomst over een dienst kan bijv. een
aannemingsovereenkomst zijn zoals overeenkomst om het gras af
te doen.
1.2 Constitutieve bestanddelen
Er zijn 2 essentiële bestanddelen die nodig zijn voor het bestaan van een
koopovereenkomst: er moet een eigendomsoverdracht zijn van de
verkochte zaak en de koper moet een prijs betalen.
Art. 1582 OBW = van AR, dus partijen kunnen als ze willen, overeenkomen
om een/ meer bijkomende bestanddelen te selecteren die zij essentieel
achten om de koop tot stand te brengen. Bijv. levering binnen een
bepaalde termijn, vereiste van een authentieke akte,…
1. Eigendomsoverdracht
Principe: bij koop is er sprake van een eigendomsoverdracht zodra
de koopovereenkomst tot stand komt, ongeacht of er al een
levering/ betaling heeft plaatsgevonden (art. 1583 OBW).
o De betalings- en leveringsplichten zijn slechts GEVOLGEN!!
Op die regel bestaan een aantal uitzonderingen:
o Een contractueel overeengekomen afwijking: de partijen
kunnen onderling overeenkomen om de eigendomsoverdracht
uit te stellen enz.
Bijv. bij de verkoop van roerende goederen door een
onderneming komt men vaak overeen dat de eigendom
pas overgaat wanneer de koper de prijs volledig betaalt
aan de verkoper. In dat geval wordt m.a.w. een clausule
van eigendomsvoorbehoud overeengekomen.
o Daarnaast stelt men de eigendomsoverdracht soms uit
o.w.v. de aard van het goed (zaak)
Bijv. bij de verkoop van soortgoederen (= goederen die
volgens hun aard alleen naar maat, getal of gewicht
kunnen worden bepaald) gaat de eigendom pas over op
3
Art. 1585 en 1587
OBW zijn van AR en
kan van afgeweken
worden!!
, het moment van hun individualisatie (art. 1585 OBW: de
koop komt pas tot stand als de koopwaren zijn gewogen,
geteld of gemeten).
Bijv. bij vervangbare goederen (= goederen die bij de
nakoming van een verbintenis onderling verwisselbaar
zijn) zal eerst een keuze gemaakt moeten worden tussen
het ene of het andere goed.
- Bijv. als de koper 20m³ brandhout koopt, gaat de
eigendom pas over op het moment dat de
verkoper die 20m³ aan brandhout uit zijn stock
haalt.
Een ‘oudere’ bepaling in art. 1587 OBW stelt dat er bij
wijn, olie, en andere zaken die men gewoon is te
proeven voor ze te kopen, geen koop bestaat zolang de
koper die niet heeft geproefd + aanvaard.
o Een alternatieve koop: de eigendom gaat pas over wanneer
dat de koper/ verkoper de keuze maakt welk goed verkocht
wordt.
o Een toekomstige zaak wordt gekocht: de eigendom gaat
pas over op het moment dat dit goed bestaat, dus vanaf het
bestaan.
Uitvoering van de koopovereenkomst: om de eigendom te laten
overgaan, moeten de koper en verkoper geen specifieke vw’en
vervullen. Eigendom gaat in principe over zodra koopovereenkomst
tot stand komt MAAR:
Als de koop plaatsvindt onder een opschortende voorwaarde
betekent dit dat de koop al tot stand komt, maar de uitvoering/
opeisbaarheid ervan pas plaatsvindt zodra de opschortende
voorwaarde (= een toekomstige, onzekere gebeurtenis) vervuld
wordt (art. 5.139 BW).
o Bijv. iemand wil een 2dehands auto kopen, maar alleen als de
bank een lening geeft. Krijgt hij de lening, dan gaat de koop
door. Krijgt hij de lening niet, dan gaat de koop niet door, en
niemand moet nog iets doen. Dus de overeenkomst hangt af
van een voorwaarde (de lening). Als die niet gebeurt, vervalt
alles automatisch voor de toekomst (art. 5.148, 1° BW).
DAARNAAST: kan men ook een ontbindende voorwaarde in
de koopovereenkomst toevoegen (art. 5.139 BW). Zodra die
voorwaarde vervuld is, brengt deze het tenietgaan van de
verbintenis weer.
o Bijv. een wettelijke ontbindende voorwaarde is voorzien in art.
1658 OBW (recht van wederinkoop).
Het belang van het moment van de eigendomsoverdracht:
4
