Organisatieontwikkeling
INHOUDSOPGAVE
1. De doelstellingen en inhoud van het OLOD ................................................................................................. 5
1.1. Macro: maatschappij (maatschappelijke trends en uitdagingen) ............................................................... 5
Sustainable Development Goals (SDG’s) ........................................................................................................ 5
1.2. Meso: (orthopedagogisch) werkveld............................................................................................................ 7
1.Wat zijn organisaties? .................................................................................................................................. 9
1.1. Kenmerken van een organisatie................................................................................................................... 9
1.2 Social profit versus profit organisaties .......................................................................................................... 9
oefening: Mogen VZW’s activiteiten ontwikkelen of producten verkopen waar ze winst uit kunnen halen?
...................................................................................................................................................................... 10
1.3 Organisatieontwikkeling, wat? ................................................................................................................... 10
1) Organisatie en de omgeving ..................................................................................................................... 10
2) De organisatie en structuur ...................................................................................................................... 10
3) De organisatie en het menselijke kapitaal ............................................................................................... 10
1.2. Het grote waarom: missie, visie en kernwaarden ................................................................................... 11
1.2.1. Missie............................................................................................................................................. 12
Functies van missies ..................................................................................................................................... 13
impact model................................................................................................................................................ 14
1.2.2. Visie ............................................................................................................................................... 14
Voorwaarden om tot een goede visie te komen: ........................................................................................ 15
1.2.3. Kernwaarden ................................................................................................................................. 15
2.1. inleiding ................................................................................................................................................. 16
2.2 de organisatie in een veranderende omgeving ........................................................................................ 16
2.2.1. Veranderingen in de samenleving ................................................................................................. 16
2.2.2. De organisatie binnen de samenleving.......................................................................................... 17
2.2.3. De organisatie in het werkveld ...................................................................................................... 18
Bij een analyse van het werkveld doorloop je volgende stappen: ............................................................... 18
2.2.4. De organisatie zelf ......................................................................................................................... 19
3.1 inleiding .................................................................................................................................................. 20
1) Analyse van de organisatie ....................................................................................................................... 20
2) Strategiebepaling ..................................................................................................................................... 20
3) Implementatiefase ................................................................................................................................... 20
3.2 Belang van een strategische aanpak ........................................................................................................ 21
3.3. SWOT en Confrontatiematrix ................................................................................................................. 22
3.3.1 stap 1: selectie van inzichten uit omgevingsanalyse/swot ...................................................................... 22
1
, 3.3.2 Stap 2: confronteren en combineren van inzichten/confrontatiematrix .................................................. 23
Besluit: .......................................................................................................................................................... 25
3.3.3 Stap 3: voorkeursstrategie ....................................................................................................................... 25
4.1 inleiding .................................................................................................................................................. 27
4.2 . Niveaus van doelstellingen of soorten doelstellingen ............................................................................ 27
4.3. Wat is een goede doelstelling................................................................................................................. 28
5.1. Inleiding ................................................................................................................................................. 30
5.2. Coördinatiemechanismen van Mintzberg ............................................................................................... 31
5.3 Types organisatiestructuren .................................................................................................................... 32
5.3.1 Horizontaal.............................................................................................................................................. 32
platte organisatiestructuur........................................................................................................................... 32
divisiestructuur ............................................................................................................................................. 32
5.3.2 verticaal ................................................................................................................................................... 33
lijnorganisatie ............................................................................................................................................... 33
Functionele of afdelingsstructuur ................................................................................................................ 34
Lijn-strafstructuur ......................................................................................................................................... 34
5.3.3 Horizontale en verticale dwarsbanden ................................................................................................... 35
Matrix ........................................................................................................................................................... 35
Project of taskforce ...................................................................................................................................... 36
5.3.4. Organisatiestructuur volgens Mintzberg ................................................................................................ 36
vijf basisstructuren ....................................................................................................................................... 36
zeven organisatievormen ............................................................................................................................. 37
De professionele bureaucratie ..................................................................................................................... 37
6.1 inleiding .................................................................................................................................................. 38
6.2. Algemene typering ................................................................................................................................. 39
6.2.1. Mens- of organisatiegericht .......................................................................................................... 39
6.2.2. Sterke en zwakke organisatie ........................................................................................................ 40
6.2.3. gezonde en Zieke organisatie ........................................................................................................ 41
6.3. Enkele cultuurmodellen ......................................................................................................................... 42
6.3.1. Cultuurtypologie van Charles Handy ............................................................................................. 42
6.3.2. Cultuurniveaus van Schein ............................................................................................................. 43
6.3.3. Ui-model van Sanders en Neuijen en(later) Hofstede .................................................................... 43
6.3.4. Dension cultuurmodel.................................................................................................................... 45
6.4. De maakbaarheid van een organisatiecultuur ........................................................................................ 46
7.1. Inleiding ................................................................................................................................................. 48
2
, Organisatieontwikkeling
7.2. Wat betekent kwaliteit .......................................................................................................................... 48
7.2.1. Algemeen....................................................................................................................................... 48
7.2.2. Bedrijfsleven versus hulp- en dienstverlening ................................................................................ 49
7.2.3. Specifiek voor non-profit organisaties ........................................................................................... 49
Dimensies van kwaliteit ................................................................................................................................ 49
Begrippen ..................................................................................................................................................... 51
7.3. Kwaliteitsmodellen ................................................................................................................................ 52
7.3.1. Integrale kwaliteitszorg (IKZ)......................................................................................................... 52
7.3.2. Deming PDCA-cyclus: Plan-Do-Check-At ................................................................................................. 53
7.3.3. Lerende organisaties ..................................................................................................................... 53
7.4. Kwaliteitsbewijzen ................................................................................................................................. 54
7.5. Regelgeving ............................................................................................................................................ 54
7.5.1. Kwaliteitswet ................................................................................................................................. 54
1.5.2. Kwaliteitsdecreet ........................................................................................................................... 55
doel en doelgroep ........................................................................................................................................ 55
basisprincipes nieuw decreet ....................................................................................................................... 56
het belanghebbendenoverleg ...................................................................................................................... 57
8.1. Leiderschapsmodellen............................................................................................................................ 58
8.1.1. Leiderschap in het verleden ........................................................................................................... 58
1) De charismatische figuren ........................................................................................................................ 58
2) De trekkentheorie .................................................................................................................................... 58
3) Rollen........................................................................................................................................................ 59
Situationeel leiderschap ............................................................................................................................... 59
2.1.2. Hedendaagse visie op leiderschap ................................................................................................. 59
1) Dienende leiderschap ............................................................................................................................... 59
2) Duurzaam leiderschap .............................................................................................................................. 60
3) Hybride leiderschap.................................................................................................................................. 60
4) Toxisch leiderschap .................................................................................................................................. 61
2.1.3. Wat is goed leiderschap anno 2024?............................................................................................. 61
2.2. Wat is goed leiderschap?........................................................................................................................ 62
9.1. Belang van inzicht in HRM voor studenten Ortho ................................................................................... 63
9.2. Definitie HRM ........................................................................................................................................ 63
9.2.1. Human resources (HR) ................................................................................................................... 63
9.2.2. Human resources Management .................................................................................................... 64
9.2.3. Hard en Soft HRM .......................................................................................................................... 64
Hard HRM ..................................................................................................................................................... 64
soft HRM ....................................................................................................................................................... 65
3
, opdrachten HRM .......................................................................................................................................... 65
9.2.4. Harvard en Michigan HRM model ................................................................................................. 66
Harvard-model ............................................................................................................................................. 66
Michigan-model............................................................................................................................................ 67
9.3. Actuele modellen ................................................................................................................................... 67
9.3.1. De term duurzaam HRM ................................................................................................................ 68
9.4.2 Inclusief HRM ........................................................................................................................................... 69
9.5. De shift van strategisch management naar duurzaam management ....................................................... 70
9.6. HR-cyclus in beeld .................................................................................................................................. 70
9.6.1. Werving of rekrutering en selectie ................................................................................................ 70
a) Competentieprofiel .................................................................................................................................. 71
b) De vacature .............................................................................................................................................. 71
c) Rekruteringskanalen ................................................................................................................................. 71
d) Selectie ..................................................................................................................................................... 72
e) Solicitatiegesprek ..................................................................................................................................... 72
f) Beslissing ................................................................................................................................................... 73
9.6.2. Onboarding.................................................................................................................................... 73
9.6.3. Beoordelen en evalueren ............................................................................................................... 73
9.6.4. Belonen van medewerkers ............................................................................................................ 74
9.6.5. Ontwikkelen ................................................................................................................................... 74
9.6.6. Uitstroom van medewerkers ......................................................................................................... 76
4
INHOUDSOPGAVE
1. De doelstellingen en inhoud van het OLOD ................................................................................................. 5
1.1. Macro: maatschappij (maatschappelijke trends en uitdagingen) ............................................................... 5
Sustainable Development Goals (SDG’s) ........................................................................................................ 5
1.2. Meso: (orthopedagogisch) werkveld............................................................................................................ 7
1.Wat zijn organisaties? .................................................................................................................................. 9
1.1. Kenmerken van een organisatie................................................................................................................... 9
1.2 Social profit versus profit organisaties .......................................................................................................... 9
oefening: Mogen VZW’s activiteiten ontwikkelen of producten verkopen waar ze winst uit kunnen halen?
...................................................................................................................................................................... 10
1.3 Organisatieontwikkeling, wat? ................................................................................................................... 10
1) Organisatie en de omgeving ..................................................................................................................... 10
2) De organisatie en structuur ...................................................................................................................... 10
3) De organisatie en het menselijke kapitaal ............................................................................................... 10
1.2. Het grote waarom: missie, visie en kernwaarden ................................................................................... 11
1.2.1. Missie............................................................................................................................................. 12
Functies van missies ..................................................................................................................................... 13
impact model................................................................................................................................................ 14
1.2.2. Visie ............................................................................................................................................... 14
Voorwaarden om tot een goede visie te komen: ........................................................................................ 15
1.2.3. Kernwaarden ................................................................................................................................. 15
2.1. inleiding ................................................................................................................................................. 16
2.2 de organisatie in een veranderende omgeving ........................................................................................ 16
2.2.1. Veranderingen in de samenleving ................................................................................................. 16
2.2.2. De organisatie binnen de samenleving.......................................................................................... 17
2.2.3. De organisatie in het werkveld ...................................................................................................... 18
Bij een analyse van het werkveld doorloop je volgende stappen: ............................................................... 18
2.2.4. De organisatie zelf ......................................................................................................................... 19
3.1 inleiding .................................................................................................................................................. 20
1) Analyse van de organisatie ....................................................................................................................... 20
2) Strategiebepaling ..................................................................................................................................... 20
3) Implementatiefase ................................................................................................................................... 20
3.2 Belang van een strategische aanpak ........................................................................................................ 21
3.3. SWOT en Confrontatiematrix ................................................................................................................. 22
3.3.1 stap 1: selectie van inzichten uit omgevingsanalyse/swot ...................................................................... 22
1
, 3.3.2 Stap 2: confronteren en combineren van inzichten/confrontatiematrix .................................................. 23
Besluit: .......................................................................................................................................................... 25
3.3.3 Stap 3: voorkeursstrategie ....................................................................................................................... 25
4.1 inleiding .................................................................................................................................................. 27
4.2 . Niveaus van doelstellingen of soorten doelstellingen ............................................................................ 27
4.3. Wat is een goede doelstelling................................................................................................................. 28
5.1. Inleiding ................................................................................................................................................. 30
5.2. Coördinatiemechanismen van Mintzberg ............................................................................................... 31
5.3 Types organisatiestructuren .................................................................................................................... 32
5.3.1 Horizontaal.............................................................................................................................................. 32
platte organisatiestructuur........................................................................................................................... 32
divisiestructuur ............................................................................................................................................. 32
5.3.2 verticaal ................................................................................................................................................... 33
lijnorganisatie ............................................................................................................................................... 33
Functionele of afdelingsstructuur ................................................................................................................ 34
Lijn-strafstructuur ......................................................................................................................................... 34
5.3.3 Horizontale en verticale dwarsbanden ................................................................................................... 35
Matrix ........................................................................................................................................................... 35
Project of taskforce ...................................................................................................................................... 36
5.3.4. Organisatiestructuur volgens Mintzberg ................................................................................................ 36
vijf basisstructuren ....................................................................................................................................... 36
zeven organisatievormen ............................................................................................................................. 37
De professionele bureaucratie ..................................................................................................................... 37
6.1 inleiding .................................................................................................................................................. 38
6.2. Algemene typering ................................................................................................................................. 39
6.2.1. Mens- of organisatiegericht .......................................................................................................... 39
6.2.2. Sterke en zwakke organisatie ........................................................................................................ 40
6.2.3. gezonde en Zieke organisatie ........................................................................................................ 41
6.3. Enkele cultuurmodellen ......................................................................................................................... 42
6.3.1. Cultuurtypologie van Charles Handy ............................................................................................. 42
6.3.2. Cultuurniveaus van Schein ............................................................................................................. 43
6.3.3. Ui-model van Sanders en Neuijen en(later) Hofstede .................................................................... 43
6.3.4. Dension cultuurmodel.................................................................................................................... 45
6.4. De maakbaarheid van een organisatiecultuur ........................................................................................ 46
7.1. Inleiding ................................................................................................................................................. 48
2
, Organisatieontwikkeling
7.2. Wat betekent kwaliteit .......................................................................................................................... 48
7.2.1. Algemeen....................................................................................................................................... 48
7.2.2. Bedrijfsleven versus hulp- en dienstverlening ................................................................................ 49
7.2.3. Specifiek voor non-profit organisaties ........................................................................................... 49
Dimensies van kwaliteit ................................................................................................................................ 49
Begrippen ..................................................................................................................................................... 51
7.3. Kwaliteitsmodellen ................................................................................................................................ 52
7.3.1. Integrale kwaliteitszorg (IKZ)......................................................................................................... 52
7.3.2. Deming PDCA-cyclus: Plan-Do-Check-At ................................................................................................. 53
7.3.3. Lerende organisaties ..................................................................................................................... 53
7.4. Kwaliteitsbewijzen ................................................................................................................................. 54
7.5. Regelgeving ............................................................................................................................................ 54
7.5.1. Kwaliteitswet ................................................................................................................................. 54
1.5.2. Kwaliteitsdecreet ........................................................................................................................... 55
doel en doelgroep ........................................................................................................................................ 55
basisprincipes nieuw decreet ....................................................................................................................... 56
het belanghebbendenoverleg ...................................................................................................................... 57
8.1. Leiderschapsmodellen............................................................................................................................ 58
8.1.1. Leiderschap in het verleden ........................................................................................................... 58
1) De charismatische figuren ........................................................................................................................ 58
2) De trekkentheorie .................................................................................................................................... 58
3) Rollen........................................................................................................................................................ 59
Situationeel leiderschap ............................................................................................................................... 59
2.1.2. Hedendaagse visie op leiderschap ................................................................................................. 59
1) Dienende leiderschap ............................................................................................................................... 59
2) Duurzaam leiderschap .............................................................................................................................. 60
3) Hybride leiderschap.................................................................................................................................. 60
4) Toxisch leiderschap .................................................................................................................................. 61
2.1.3. Wat is goed leiderschap anno 2024?............................................................................................. 61
2.2. Wat is goed leiderschap?........................................................................................................................ 62
9.1. Belang van inzicht in HRM voor studenten Ortho ................................................................................... 63
9.2. Definitie HRM ........................................................................................................................................ 63
9.2.1. Human resources (HR) ................................................................................................................... 63
9.2.2. Human resources Management .................................................................................................... 64
9.2.3. Hard en Soft HRM .......................................................................................................................... 64
Hard HRM ..................................................................................................................................................... 64
soft HRM ....................................................................................................................................................... 65
3
, opdrachten HRM .......................................................................................................................................... 65
9.2.4. Harvard en Michigan HRM model ................................................................................................. 66
Harvard-model ............................................................................................................................................. 66
Michigan-model............................................................................................................................................ 67
9.3. Actuele modellen ................................................................................................................................... 67
9.3.1. De term duurzaam HRM ................................................................................................................ 68
9.4.2 Inclusief HRM ........................................................................................................................................... 69
9.5. De shift van strategisch management naar duurzaam management ....................................................... 70
9.6. HR-cyclus in beeld .................................................................................................................................. 70
9.6.1. Werving of rekrutering en selectie ................................................................................................ 70
a) Competentieprofiel .................................................................................................................................. 71
b) De vacature .............................................................................................................................................. 71
c) Rekruteringskanalen ................................................................................................................................. 71
d) Selectie ..................................................................................................................................................... 72
e) Solicitatiegesprek ..................................................................................................................................... 72
f) Beslissing ................................................................................................................................................... 73
9.6.2. Onboarding.................................................................................................................................... 73
9.6.3. Beoordelen en evalueren ............................................................................................................... 73
9.6.4. Belonen van medewerkers ............................................................................................................ 74
9.6.5. Ontwikkelen ................................................................................................................................... 74
9.6.6. Uitstroom van medewerkers ......................................................................................................... 76
4