Samenvatting Kinder- en jeugdbeschermingsrecht | Kinderrechten | UA | 2025/26

Kinder- en jeugdbeschermingsrecht
Deel 1 Kinderrechten

KINDBEELDEN
Kinderbeelden zijn sociaal geconstrueerd: geven weer wat wij ons voorstellen bij
‘Wat is een kind?’
- Manier waarop volwassenen naar kinderen kijken
optelsom van je opvattingen, verwachtingen en overtuigingen over wat
een kind is, wat een kind kan en hoe een kind zich hoort te gedragen
- Kind= juridisch gezien een persoon onder de leeftijd van 18 jaar
- Redelijk eenzijdig
- Betekenisverlening wordt voornamelijk gedaan door volwassenen:
Daarbij wordt 1 kindbeeld in 1 situatie als werkelijkheid gesitueerd
(objectivering)
Kinderen zijn fundamenteel verschillend van volwassenen en zijn ‘nog
niet’. Moeten gestimuleerd worden en geholpen om tot volwassenheid te
komen
- Verschillende kindbeelden zien we in wetgeving terugkomen: bv.
euthanasie
Kindbeeld versterkt: bescherming van kinderen door toestemming van
ouders vereist
Ontkent traditioneel kindbeeld: geen minimumleeftijd om euthanasie aan
te vragen
- bv. kinderarbeid
Kinderen mogen werken maar er is toch een belemmering op het aantal
uur dat een kind mag werken
Huidig kindbeeld: 3 aspecten
1. Kind in gevaar vs. Kind als gevaar
In gevaar: voornamelijk bij kinderen van jongere leeftijd; kinderen zien als
personen die beschermd moeten worden  beschermingswetgeving
 Focus op kwetsbaarheid en onschuld van kind
Als gevaar: voornamelijk voor kinderen vanaf 15-16 jaar: maatschappij
vindt dat ze zich moeten beschermen tegen kinderen (jeugdstrafrecht,
jeugdgevangenissen...)
 Focus op kind als dreiging voor maatschappij, zichzelf
Niet rechtlijnig: in verschillende leefdomeinen kunnen we zowel als in
gevaar als gevaar beschouwen kind van 14 die steelt= gevaar; van 14 jaar
die zwanger is= beschermen
2. Ontwikkelingspsychologie: kinderen kwalitatief verschillend van volwassenen
Ontwikkelingsstadia
3. Pedagogisch: kind= onvolwassene
Volwassenheid wordt als doel gezien en kindertijd als lineair proces om
volwassenheid te bereiken
Nog niet positie: nog niet zijn, afhankelijkheid van ouders, ‘bezit van’;
ouders hebben bepaalde rechten en aanspraken op hun kinderen (bv. recht

1

, van ouders op persoonlijk contact met hun kind= recht van ouder niet van
kind)




Kinderrechtenbeweging
Problematisch: zolang we kind zien als ‘onaf’ en ‘bezit van ouder’ kunnen we niet
denken in kinderrechten termen
- Uitgangspunt= gelijkwaardigheid tussen alle mensen ongeacht hun leeftijd
Betekent niet dat ze kinderen zien als gelijke als volwassenen:
ontwikkelingspsychologie niet ontkennen kinderen kunnen zichzelf zijn
Stellen wel dat kinderen rechtssubject (drager van rechten) zijn alsook
rechtsobject
- Vanuit kinderrechten is er een extra kader nodig
Niet tegen bescherming maar tegen categoriale aanpak van leeftijd:
meer een balans zoeken
difference dilemma: keuze tussen mensen gelijk behandelen (waardoor
specifieke behoeften kunnen worden genegeerd en ongelijkheid kan
worden versterkt) en mensen verschillend behandelen (waardoor ze
kunnen worden gestigmatiseerd of gemarginaliseerd).
 Kinderen behandelen als gelijkwaardig
 Eigenheid van kinderen beklemtonen (nood aan bijkomende
bescherming)
3 soorten rechten
1. Gelijke rechten zoals volwassenen (bv. verbod op foltering)
2. Rechten die worden versterkt wanneer het over kinderen gaat (bv. recht op
leven, overleven)
3. Specifieke rechten (alleen kinderen hebben deze vanwege hun status als
kind, bv. recht van kind om niet gescheiden te worden van hun ouders)

Handelingsbekwaamheid
= Bekwaamheid om rechten die ook zelfstandig uit te oefenen
Onder het huidig systeem
- In principe is kind handelingsonbekwaam
uitzonderingen
3 stromingen
Reformistische stroming
- uitgangspunt=onbekwaamheidsargument
maar onder huidig recht word de werkelijke bekwaamheid van kinderen
vaak onderschat
- bestaande systeem niet omgooien maar aanpassen en verfijnen
- uitzondering=
onbekwaamheid bijsturen door verlagen meerderjarigheid
en geleidelijke rechtsverkrijging (art. 5 VRK)rol van ouders verschuift
naarmate het kind ouder en rijper word (kind krijgt stap voor stap meer
eigen rechten en verantwoordelijkheden)
Radicale stroming

2

, - uitgangspunt= absolute emancipatie van het kind
totale breuk met huidige opvatting
Gelijkheid onbekwaamheidsargument betwist op ethische gronden
verwerpen onbekwaamheidontzeggen van rechten op basis van leeftijd
is vorm van discriminatie
- Gelijkwaardigheid alle mensen
- Volledige handelingsbekwaamheid voor kinderen van alle leeftijden
Pragmatische stroming
- Uitgangspunt= handelingsbekwaamheid van kinderen
 erkennen rechten en recht op zelfstandige uitoefening, tenzij
maatschappij aantoont dat kind handelingsonbekwaam is voor specifieke
rechten
omgekeerde juridische benadering
- Omkering bewijslast

GwH 20 juli 2023
Recht van 16-17-jarigen om te stemmen bij Europese verkiezingen.

B.3.1.+ B.3.2.: derde middel
verzoeker stelt dat zij nog niet volwassen genoeg zijn om te stemmen+
verzoekende partij zegt dat onverantwoorde gelijke behandeling ten aanzien
van meerjarige
Hof: B.4.5: keuze valt onder beoordelingsbevoegdheid van wetgever maar
het is niet kennelijk onredelijk om 16, 17-jarigen dit recht te geven

B.7.1.: eerste middel
Ontstaat een nieuwe categorie van kiezers
B.7.2. Hof: jongeren zijn net als meerderjarigen in staat om een politieke
mening te vormen en te kiezen voor de partij of de kandidaat die hun mening
het best vertegenwoordigd

Kindbeeld: er mag geen onderscheid zijn dus we gaan het ook gelijk trekken

NORMATIEF KADER UNIVERSEEL
Korte historiek
Verklaring van Genève (1924)
- Plichten van volwassenen tegenover materiële behoeften van kind
- Verwoord vanuit de volwassenen (zie art. 2.)
- Kind wordt beschouwd als rechtsobject en volwassenen als rechtssubject
Verklaring van de rechten van het Kind (1959)
- Niet alleen meer de materiele behoeften van het kind maar ook naar
psychologische behoeften (principe 6: liefde en begrip)
- Kind als rechtssubject: heeft rechten en niet enkel het voorwerp van
rechten
Verklaring inzake de rechten van het kind (VRK, 1989)
- 3 facultatieve protocollen
1. Facultatief Protocol over kinderhandel, -prostitutie en pornografie
(2000)



3

, 2. Facultatief Protocol over de betrokkenheid van kinderen in gewapende
conflicten (2000)
3. Facultatief Protocol tot oprichting van een klachtprocedure (2011)
- 2 het protocol: betrokkenheid van kinderen in gewapende conflicten
Legt meerderjarigheidsgrens op 18 jaar behalve in gewapende conflicten
is het 15 jaar
Achtergrond: bepaalde landen gingen minderjarigen militair
opleidingpraktijken wouden ze tegenhoudenleeftijd voor kinderen op
15 gelegd
Andere VN verdragen
- Sommige hebben specifieke bepalingen voor kinderen
- Art. 24 BUPO; recht op naam en nationaliteit van een kind

Verdrag inzake de rechten van het kind
Achtergrond: koude oorlog
- 196 verdragspartijen: in BE in werking 1992
 VS heeft ondertekend maar niet geratificeerd: enige land
- Structuur
Preambule: niet-bindend
algemene bepalingen
 Art. 1 definitie kind
 Art. 2, 3, 6 en 12: algemene beginselen
rechten
Classificatie van rechten
- Klassieke categorieën
Burgerlijke en politieke rechten
Economische, sociale en culturele rechten
- Naar doelstellingen
zelfbeschikking (art. 12)
bescherming
specifieke rechten
- De 3 P’s
provision (bv. voorzien van onderwijs)
protection (bescherming)
participation
 kritiek: classificatie die enkel bestaat voor kinderen dus werkt de
difference dilemma bij de hand
toezicht: comité voor de rechten van het kind
- 18 leden verkozen voor min 4 jaar
- Komen 3 maal per jaar samen in Genève: vergaderen voor een periode van
4 weken
- Functies (art. 43-55 VRK)
 Statelijke rapporten behandelen (verplichting voor staten die lid zijn
van het verdrag om periodiek verslag uit te voeren)
eerste keer na 2 jaar vanaf dan elke 5 jaar
Ngo’s en parallelle organisatie mogen ook bijkomende rapporten
indienen

4