Godsdienst
1. De bijbel, een bron om van te leven?
1.1 Inleiding
1.2 Taal
1.2.1 Beeldtaal of wetenschappelijke taal?
De bijbel is geschreven door en voor mensen.
Mensen gebruiken beeldtaal of de tweede taal als ze het gevoel hebben dat woorden tekortschieten.
Mensen vertellen in de Bijbel hoe ze God op het spoor zijn gekomen.
➔ Ook hier is er sprake van beeldtaal of de tweede taal. (gewoon lezen wat er staat is niet mogelijk)
➔ We moeten de Bijbel figuurlijk lezen, anders ontstaan misverstanden.
➔ We mogen de Bijbel niet lezen in de eerste taal/wetenschappelijke taal. Het is geen historisch verslag.
1.2.2 Welke taal geeft de waarheid weer?
Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen ‘waar’ en ‘echt gebeurd’.
➔ Het is niet omdat iets niet echt gebeurd is, dat er geen waarheid in zit.
Vb. Dichter, wetenschapper en schilder kijken naar de zonsopgang.
Dichter: schrijft poëtische zinnen neer over dit gebeuren.
Wetenschapper: geeft een juiste, wetenschappelijke verklaring van het gebeuren.
Schilder zet wat hij ervaart op doek.
➔ Drie mensen vertellen vanuit hun perspectief iets over de waarheid. Het is niet enkel het wetenschappelijke
dat waar is. Het begrip ‘waarheid’ is breder dan ‘juistheid’. Ook de dichter en schilder vertellen een stuk de
waarheid.
Vb. Boek over kindsoldaten met fictieve figuren.
➔ Het is niet juist (= wetenschappelijk correct) maar er zit veel waarheid in over kindsoldaten. Ook al zijn de
personages fictief. Voor vele kindsoldaten is het verhaal dat wordt beschreven dagelijkse realiteit.
Zo is het ook in de bijbel. Het is niet omdat de verhalen in de Bijbel niet echt gebeurd zijn, dat er geen waarheid in
schuilt. Bovendien betekent ‘de Bijbel lezen’: ‘de Bijbel laten spreken’. Dit wil zeggen dat je jezelf afvraagt of die oude
Bijbeltekst ook voor jou vandaag nog iets kan betekenen.
1.3 Ruimte
We moeten stilstaan bij: “Waar is deze tekst geschreven?”, “Waarom is de ruimte of plaats zo belangrijk?”
Vb. Je bent op kamp in een ander land en het valt echt tegen. Je stuurt een brief over jouw ervaringen naar jouw
vrienden die weten dat je op buitenlands kamp bent. Jouw vriend verliest jouw briefje in Gent: “Ik haat het hier. Het is
verschrikkelijk. Je kunt echt niet weten hoe ik me voel. Ik ben het beu en ik wil hier weg!!”
➔ Hoe zal de persoon die dit briefje vindt dit interpreteren? Om die tekst op een correcte manier te
interpreteren heb je informatie nodig over waar die tekst is ontstaan. Het is noodzakelijk om een tekst te
situeren in de ruimte/de plaats waar het is ontstaan.
In de Bijbel is dit ook zo: Willen we de tekst op een correcte manier interpreteren, willen we de beelden die gebruikt
worden goed verstaan, dan hebben we nood aan informatie over de achtergrond waar en waarom de tekst is ontstaan.
,1.4 Tijd
Ook tijd heeft een grote invloed op mensen hun denken en schrijven.
100 jaar geleden zouden we niet hetzelfde denken en leven in vergelijking met het nu.
➔ De tijd heeft invloed op hoe de mens leeft en denkt over de wereld, over God en de mens.
Het is belangrijk dat we teksten situeren in de omstandigheden waarin ze zijn ontstaan en dat we rekening houden
met de tijd en de daarbij horende opvattingen.
Vb. Ik zal andere opvattingen hebben over God dan mijn oma.
1.5 Besluit
Wanneer we een Bijbeltekst op een goede manier willen benaderen moeten we rekening houden met:
• De taal
• De ruimte
• De tijd
Op deze manier ontdekken we dat deze teksten vandaag nog steeds iets voor ons kunnen betekenen.
Vb. Actueel zijn gesprekken over vreemdelingen of oorlog. Ook in de Bijbel vinden we tal van teksten die over deze
thema’s handelen.
Een beeld om dit te verduidelijken:
Venster: als we een Bijbeltekst lezen als verhaal uit het verleden, is het alsof de tekst een venster is waardoor we de
wereld van 2000 jaar geleden kunnen bekijken.
Spiegel: De tekst houdt ons ook een spiegel voor waarin we onszelf herkennen. Mensen van toen en van vandaag
hebben immers veel gemeenschappelijke kenmerken en gedragingen.
Icoon: De tekst schept een wereld waar we mogen binnentreden om er deel van te gaan uitmaken. Hij is als een icoon
die de kijker binnenvoert in een wereld waarin God aanwezig is.
2. Het Oude Testament
2.1 Samenstelling van het Oude Testament
2.1.1 Het ‘oude’ of het ‘eerste’?
Het Oude Testament = een verzameling overgebleven joodse literatuur, die de hele joodse bijbel vormen.
Oorspronkelijk werden de teksten op perkamenten rollen geschreven, maar later op vellen die samengebonden
werden en die men kon bladeren als een boek. Het boek heette in het Grieks bublos of biblion.
De Joodse bijbel bestaat uit drie delen:
1. De Tora = de boeken: Genesis, Exodus, Numeri, Leviticus en Deuteronomium
2. De Nebïïm = boeken over of van de profeten
3. De Ketoebim = overige geschriften vb. Psalmen, Kronieken, Prediker, Job.
T-N-K vormen het woord TENAK of TENACH
Wanneer de christenen hun eigen geschriften aan de joodse bijbel toevoegen, noemen zij het joodse deel (Tenak) het
Oude testament, en het christelijke deel: het Nieuwe Testament.
,Omdat “oud” kan geïnterpreteerd worden als “voorbij”, verkiezen velen te spreken over het Eerste Testament en het
Tweede Testament.
Een andere benaming voor het Eerste Testament = de Hebreeuwse of joodse Bijbel
Een andere benaming voor de christelijke Bijbel = Tweede Testament.
Wanneer christenen over “de Bijbel” of “de Heilige Schrift” spreken, bedoelen zij het Oude Testament en het Nieuwe
Testament samen. Wanneer Jezus in zijn tijd zegt: “Er staat geschreven in de Schrift…”, kan hij enkel de joodse Bijbel
bedoelen.
2.1.2 Aard van het Oude Testament
Het OT is geen boek dat door één auteur op één moment werd geschreven. Het is een verzameling van teksten die
over een lange periode zijn ontstaan.
Geschiedenis en godsdienst zijn in het jodendom erg met elkaar verstrengeld. Boeken van het OT komen vaak als
geschiedenisboeken over. Dit is niet zo! Heel veel oude, mondelinge verhalen werden erin opgenomen en de schrijvers
maakten veel gebruik van symbolische taal. Het werd een heilsgeschiedenis.
➔ Dat betekent dat de Bijbel gebeurtenissen beschrijft vanuit het geloof: men probeert te tonen hoe God
(JHWH) aanwezig was in de geschiedenis van zijn volk
Het verschil tussen een Hebreeër, een Jood en een Israëliet?
• Hebreeër = een afstammeling van Abraham.
• Israëliet = iemand uit het volk Israël.
• Jood = iemand die tot het volk Israël behoort en daarom de wet van Mozes te eerbiedigen.
2.2 Geschiedenis van Israël en ontstaan van het Oude Testament.
, 2.2.1 De eerste fase: de wording van Israël (1800-1000 v. Chr.)
Vanuit Mesopotamië migreren een aantal families op zoek naar een vaste woonplaats. Zij vestigen zich tijdelijk in de
buurt van plaatselijke stadstaatjes, en nemen deel aan de plaatselijke religieuze gebruiken. Uiteindelijk bereiken zij het
kleine Kanaän, waar zij zich vestigen. Deze Hebreeën worden geleid door stamvaders = aartsvaders = Abraham, Isaac,
Jakob, …
Genesis = eerste boek van de bijbel (heeft een lange ontstaansgeschiedenis)
➔ Het boek maakt duidelijk dat de God die meegaat met het volk van Israël de God is van alle mensen, te
beginnen met Abraham, Isaak en Jakob.
Na de scheppingsverhalen in het Bijbelboek Genesis verschuift de aandacht naar de voorgeschiedenis van het volk
Israël. Die wordt verteld als een familiegeschiedenis die drie generaties omvat:
• Abraham en Sara
• Isaak en Rebekka
• Jakob, Lea, Rachel
Doorheen al deze verhalen loopt steeds dezelfde belofte van God:
• nakomelingen → de familie zal uitgroeien tot een groot volk;
• een eigen land → het land Kanaän zal hun thuis worden.
Deze belofte wordt telkens opnieuw herhaald aan Abraham, Isaak en Jakob. Dit vormt de kern van deze verhalen.
1. De bijbel, een bron om van te leven?
1.1 Inleiding
1.2 Taal
1.2.1 Beeldtaal of wetenschappelijke taal?
De bijbel is geschreven door en voor mensen.
Mensen gebruiken beeldtaal of de tweede taal als ze het gevoel hebben dat woorden tekortschieten.
Mensen vertellen in de Bijbel hoe ze God op het spoor zijn gekomen.
➔ Ook hier is er sprake van beeldtaal of de tweede taal. (gewoon lezen wat er staat is niet mogelijk)
➔ We moeten de Bijbel figuurlijk lezen, anders ontstaan misverstanden.
➔ We mogen de Bijbel niet lezen in de eerste taal/wetenschappelijke taal. Het is geen historisch verslag.
1.2.2 Welke taal geeft de waarheid weer?
Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen ‘waar’ en ‘echt gebeurd’.
➔ Het is niet omdat iets niet echt gebeurd is, dat er geen waarheid in zit.
Vb. Dichter, wetenschapper en schilder kijken naar de zonsopgang.
Dichter: schrijft poëtische zinnen neer over dit gebeuren.
Wetenschapper: geeft een juiste, wetenschappelijke verklaring van het gebeuren.
Schilder zet wat hij ervaart op doek.
➔ Drie mensen vertellen vanuit hun perspectief iets over de waarheid. Het is niet enkel het wetenschappelijke
dat waar is. Het begrip ‘waarheid’ is breder dan ‘juistheid’. Ook de dichter en schilder vertellen een stuk de
waarheid.
Vb. Boek over kindsoldaten met fictieve figuren.
➔ Het is niet juist (= wetenschappelijk correct) maar er zit veel waarheid in over kindsoldaten. Ook al zijn de
personages fictief. Voor vele kindsoldaten is het verhaal dat wordt beschreven dagelijkse realiteit.
Zo is het ook in de bijbel. Het is niet omdat de verhalen in de Bijbel niet echt gebeurd zijn, dat er geen waarheid in
schuilt. Bovendien betekent ‘de Bijbel lezen’: ‘de Bijbel laten spreken’. Dit wil zeggen dat je jezelf afvraagt of die oude
Bijbeltekst ook voor jou vandaag nog iets kan betekenen.
1.3 Ruimte
We moeten stilstaan bij: “Waar is deze tekst geschreven?”, “Waarom is de ruimte of plaats zo belangrijk?”
Vb. Je bent op kamp in een ander land en het valt echt tegen. Je stuurt een brief over jouw ervaringen naar jouw
vrienden die weten dat je op buitenlands kamp bent. Jouw vriend verliest jouw briefje in Gent: “Ik haat het hier. Het is
verschrikkelijk. Je kunt echt niet weten hoe ik me voel. Ik ben het beu en ik wil hier weg!!”
➔ Hoe zal de persoon die dit briefje vindt dit interpreteren? Om die tekst op een correcte manier te
interpreteren heb je informatie nodig over waar die tekst is ontstaan. Het is noodzakelijk om een tekst te
situeren in de ruimte/de plaats waar het is ontstaan.
In de Bijbel is dit ook zo: Willen we de tekst op een correcte manier interpreteren, willen we de beelden die gebruikt
worden goed verstaan, dan hebben we nood aan informatie over de achtergrond waar en waarom de tekst is ontstaan.
,1.4 Tijd
Ook tijd heeft een grote invloed op mensen hun denken en schrijven.
100 jaar geleden zouden we niet hetzelfde denken en leven in vergelijking met het nu.
➔ De tijd heeft invloed op hoe de mens leeft en denkt over de wereld, over God en de mens.
Het is belangrijk dat we teksten situeren in de omstandigheden waarin ze zijn ontstaan en dat we rekening houden
met de tijd en de daarbij horende opvattingen.
Vb. Ik zal andere opvattingen hebben over God dan mijn oma.
1.5 Besluit
Wanneer we een Bijbeltekst op een goede manier willen benaderen moeten we rekening houden met:
• De taal
• De ruimte
• De tijd
Op deze manier ontdekken we dat deze teksten vandaag nog steeds iets voor ons kunnen betekenen.
Vb. Actueel zijn gesprekken over vreemdelingen of oorlog. Ook in de Bijbel vinden we tal van teksten die over deze
thema’s handelen.
Een beeld om dit te verduidelijken:
Venster: als we een Bijbeltekst lezen als verhaal uit het verleden, is het alsof de tekst een venster is waardoor we de
wereld van 2000 jaar geleden kunnen bekijken.
Spiegel: De tekst houdt ons ook een spiegel voor waarin we onszelf herkennen. Mensen van toen en van vandaag
hebben immers veel gemeenschappelijke kenmerken en gedragingen.
Icoon: De tekst schept een wereld waar we mogen binnentreden om er deel van te gaan uitmaken. Hij is als een icoon
die de kijker binnenvoert in een wereld waarin God aanwezig is.
2. Het Oude Testament
2.1 Samenstelling van het Oude Testament
2.1.1 Het ‘oude’ of het ‘eerste’?
Het Oude Testament = een verzameling overgebleven joodse literatuur, die de hele joodse bijbel vormen.
Oorspronkelijk werden de teksten op perkamenten rollen geschreven, maar later op vellen die samengebonden
werden en die men kon bladeren als een boek. Het boek heette in het Grieks bublos of biblion.
De Joodse bijbel bestaat uit drie delen:
1. De Tora = de boeken: Genesis, Exodus, Numeri, Leviticus en Deuteronomium
2. De Nebïïm = boeken over of van de profeten
3. De Ketoebim = overige geschriften vb. Psalmen, Kronieken, Prediker, Job.
T-N-K vormen het woord TENAK of TENACH
Wanneer de christenen hun eigen geschriften aan de joodse bijbel toevoegen, noemen zij het joodse deel (Tenak) het
Oude testament, en het christelijke deel: het Nieuwe Testament.
,Omdat “oud” kan geïnterpreteerd worden als “voorbij”, verkiezen velen te spreken over het Eerste Testament en het
Tweede Testament.
Een andere benaming voor het Eerste Testament = de Hebreeuwse of joodse Bijbel
Een andere benaming voor de christelijke Bijbel = Tweede Testament.
Wanneer christenen over “de Bijbel” of “de Heilige Schrift” spreken, bedoelen zij het Oude Testament en het Nieuwe
Testament samen. Wanneer Jezus in zijn tijd zegt: “Er staat geschreven in de Schrift…”, kan hij enkel de joodse Bijbel
bedoelen.
2.1.2 Aard van het Oude Testament
Het OT is geen boek dat door één auteur op één moment werd geschreven. Het is een verzameling van teksten die
over een lange periode zijn ontstaan.
Geschiedenis en godsdienst zijn in het jodendom erg met elkaar verstrengeld. Boeken van het OT komen vaak als
geschiedenisboeken over. Dit is niet zo! Heel veel oude, mondelinge verhalen werden erin opgenomen en de schrijvers
maakten veel gebruik van symbolische taal. Het werd een heilsgeschiedenis.
➔ Dat betekent dat de Bijbel gebeurtenissen beschrijft vanuit het geloof: men probeert te tonen hoe God
(JHWH) aanwezig was in de geschiedenis van zijn volk
Het verschil tussen een Hebreeër, een Jood en een Israëliet?
• Hebreeër = een afstammeling van Abraham.
• Israëliet = iemand uit het volk Israël.
• Jood = iemand die tot het volk Israël behoort en daarom de wet van Mozes te eerbiedigen.
2.2 Geschiedenis van Israël en ontstaan van het Oude Testament.
, 2.2.1 De eerste fase: de wording van Israël (1800-1000 v. Chr.)
Vanuit Mesopotamië migreren een aantal families op zoek naar een vaste woonplaats. Zij vestigen zich tijdelijk in de
buurt van plaatselijke stadstaatjes, en nemen deel aan de plaatselijke religieuze gebruiken. Uiteindelijk bereiken zij het
kleine Kanaän, waar zij zich vestigen. Deze Hebreeën worden geleid door stamvaders = aartsvaders = Abraham, Isaac,
Jakob, …
Genesis = eerste boek van de bijbel (heeft een lange ontstaansgeschiedenis)
➔ Het boek maakt duidelijk dat de God die meegaat met het volk van Israël de God is van alle mensen, te
beginnen met Abraham, Isaak en Jakob.
Na de scheppingsverhalen in het Bijbelboek Genesis verschuift de aandacht naar de voorgeschiedenis van het volk
Israël. Die wordt verteld als een familiegeschiedenis die drie generaties omvat:
• Abraham en Sara
• Isaak en Rebekka
• Jakob, Lea, Rachel
Doorheen al deze verhalen loopt steeds dezelfde belofte van God:
• nakomelingen → de familie zal uitgroeien tot een groot volk;
• een eigen land → het land Kanaän zal hun thuis worden.
Deze belofte wordt telkens opnieuw herhaald aan Abraham, Isaak en Jakob. Dit vormt de kern van deze verhalen.
