Kritische en creatief denken en handelen
Vormt de kern van sterk professioneel werken. Daarbij is verwondering
(zoals beschreven door Caroline Pauwels) een essentiële basishouding,
gekenmerkt door openheid, nieuwsgierigheid en de bereidheid om tijd te
nemen.
Verwondering vraagt om:
- Oordeel uitstellen → ruimte creëren om echt te begrijpen
- Associatief denken → verbanden leggen tussen ideeën
- Creatief waarnemen
Creatief waarnemen betekent:
- Zonder oordeel kijken
- Alle zintuigen inzetten
- Actief zoeken naar het onverwachte
Voor sociaal werkers is dit belangrijk omdat het leidt tot:
- Meer empathisch luisteren en observeren
- Het opmerken van wat niet expliciet gezegd wordt
- Creatiever omgaan met complexe situaties
Pp 4.
De sociologische verbeelding (Mills) is het vermogen om persoonlijke
problemen te verbinden met bredere maatschappelijke structuren. Wat
individueel lijkt (zoals schulden of werkloosheid), heeft vaak structurele
oorzaken (zoals ongelijkheid of discriminatie). Dit vraagt om afstand
nemen van vanzelfsprekendheden, oordeel uitstellen en creatief
waarnemen.
Voor sociaal werkers betekent dit dat ze verhalen van cliënten in een
ruimer maatschappelijk kader plaatsen en niet enkel individueel
benaderen.
Verbeeldingskracht is ook volgens Freire cruciaal voor bewustwording
(conscientização): mensen worden vrijer wanneer ze zich kunnen
voorstellen dat de wereld anders kan zijn. Via dialoog en verwondering
(“Waarom is het zo?” → “Hoe kan het anders?”) ontstaat ruimte voor
verandering. Verbeelding is dus niet alleen persoonlijk, maar ook politiek:
ze helpt om ongelijkheid te zien én te herdenken.
Daarnaast benadrukt Nussbaum dat narratieve verbeelding essentieel is
voor moreel oordelen. Door ons in te leven in anderen (bijv. via verhalen