Eerstelijnspsychologie
HOC 1: Inleiding in de eerstelijnspsychologische zorg
Situering
Wereldwijd
- WHO service organisation pyramid for an optimal mix of services for mental health
➔ Breed en toegankelijk aanbod van basispsychologische zorg
➔ Kwantitatief kleiner maar eveneens toegankelijk aanbod v gespecialiseerde
psychologische zorg
Eerstelijnspsychologische zorg
- Gericht op:
➔ Bevordering vd mentale gezondheid
➔ Preventie v psychologische probl
➔ (vroeg)detectie v en (vroege) psychologische
interventie bij milde tot matige psychische probl
➔ Aanvullende basispsychologische zorg naast
gespecialiseerde psychologische zorg bij
ernstigere problematieken
Nationaal
- Organisatie GGZ België omgekeerd ivm WHO-piramide
- Nood aan verbreding vd basis vd piramide → vermaatschappelijking vd zorg
- Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen id geestelijke gezondheidszorg
Public mental health: uitgangspunten
Klassieke medische benadering Public mental health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke individu? Hoe hou ik de populatie zo gezond en
tevreden mogelijk?
Focus op gedeeltelijke populatie, nl zij die Focus op brede populatie. We kijken niet
ziek zijn enkel nr wie ziek is, maar ook nr wie gezond is
(om gezond te houden)
, Id klassieke medische zorg wachten we tot We wachten niet passief af tot iemand nr ons
patiënten nr ons toekomen komt, maar zoeken ook actief diegenen op
die hulp nodig hebben
Interventiespectrum geestelijke gezondheid
➔ ELP = preventie tem early treatment
Karakteristieken
- ELP is gericht op verhogen vd zelfredzaamheid en autonomie vd patiënt/cliënt binnen
zijn/haar context en dichtbij huis. Het is (vroegtijdige) klinisch psychologische begeleiding,
generalistisch én kortdurend
ELP VS tweedelijnshulp
1e lijn 2e lijn
Psychologische zorg/steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet pluis
Generalistisch en transdiagnostisch Specialistisch
In setting, netwerk (ziekenhuizen, huisarts, GGZ, zelfstandige praktijk
WGC…)
- Opdrachten eerstelijnspsycholoog: vroegdetectie, vroeginterventie, oriëntatie,
samenwerking
Finaliteiten eerstelijnspsychologische zorg
Profiel van eerstelijnspsycholoog
- Opleiding master id psychologie of pedagogische wetenschappen ih domein vd klinische
psychologie of klinische orthopedagogie
- Visum en erkenning als klinisch psycholoog/orthopedagoog
- Vertrouwd z met klinische beelden ve brede waaier aan psychologische en psychiatrische
problematieken
,- Expertise in ELP assessment en interventies
- Grondige kennis vd sociale kaart
- Vaardig in interdisciplinair communiceren en werken in geïntegreerd zorgnetwerk
- Competenties: generalist, assessment en detectie, indicatiestelling, casusconceptualisatie,
shared decision making, doelgericht, transdiagnostisch, evidence-based, zelfhulp e-health,
psycho-educatie, groepswerking/groepssessies, met context, public mental health, sociale
kaart, samenwerking andere actoren, proactief/vindplaats, werkrelatie, kennisdeling en
expertise, motivatie, zelfzorg
Proces
Assessment
- Assessment en interventie nauw verweven met elkaar
- Criteria:
➔ Bruikbaarheid vr ontw v hypothesen casusconceptualisatie
➔ Gericht op inzicht factoren die mogelijks rol spelen id problematiek of risico inhouden vr
verdere escalatie en degradatie vd mentale gezondhtoestand
➔ Gericht op identificeren v levenwkal, krachtbronnen, waarden en levensdoelen, en
veerkracht vd pers en zn omgev
➔ Gericht op vaststellen vd factoren die v belang z om gepaste zorgniveau vr patiënt en zn
problematieken te bep
➔ Bruikbaar zn op vlak v duur en modaliteiten afname
➔ Open en semigestructureerde klinische gesprekken
➔ Screeningsvragenlijsten
➔ Vragenlijsten gericht op inschatting vd aard en ernst vd problematiek
➔ Directe observatie of observatie obv audio-video-opnamen die patiënt bereid is te delen
➔ Monitoring vd aspecten vh dagelijks leven (logboek, applicaties,…)
Gezamenlijke casus-conceptualisatie
- Hypothese over de factoren die een rol spelen id problematiek vd cliënt in zn leefsituatie
- Verschillende modellen, bv KOP-model
➔ Klachten, omstandigheden, persoonskenmerken (examen!)
Gedeelde besluitvorming
- Samen met patiënt!!
- Watchful waiting, opstarten ELP zorg, verwijzen gespecialiseerde psychologische zorg,
inschakelen andere professionelen, andere
Eerstelijnspsychologische interventies
- Relatie-opbouw
- De vraag verduidelijken/uitwerken
- Een werkbare dagelijkse realiteit proberen te installeren
- Het streven nr/innemen v meta-cognitieve positie tav zijn/haar probl
- Gezamenlijke casusconceptualisatie maken
- Identificeren en mobiliseren vd veerkracht/krachten vd pers en zn omgev
- Informeren/psycho-educatie
- Keuze v werkbare doelen en v werkwijze om doelen te realiseren
- Probleem-oplossingsgerichte interventies
- Ontw v soc/relationele/emotionele vaardigheden
- Herstellen/bevorderen v communicatie tss leden vd context
- Meta-interventies gericht op proces vd basispsychologische zorg, de afsluiting en opvolging
- Shared decision making omtrent afsluiting/opvolging/verwijzing
- Lichaamsgerichte interventies
, - Consultatief werk
Eenheid vd behandeling
- Individu
- Leefcontext
- Groep
Behandelmodaliteiten
- Face-to-face
- Online
- Blended care
Conventie
- Een zorgaanbod aangepast ad noden vd bevolking
➔ Verdeling volgens realiteit: activiteitengebied, socio-econ sit vd regio, prevalentie en
leeftijd waarop aandoeningen zich voordoen
➔ Verdeling door: netwerken GGZ kdn en jongeren, netwerken GGZ volw
➔ Leeftijdsgroepen: netwerken GGZ kdn en jongeren: 0-23j, netwerken GGZ volw: vanaf 15j
➔ Volgens 2 principes: stepped care, matched care
- Doel: psychologische zorg toegankelijk maken, op niveau vh opstarten en op niveau vd prijs
- 3 verschillende types interventies (RIZIV-conventie 2024):
➔ Functie 1: gemeenschapsgerichte interventies (gratis)
➔ Functie 2: eerstelijnspsychologische ondersteuning (gratis / 4-11euro)
➔ Functie 3: eerstelijnspsychologische behandeling (gratis / 4-11euro)
- Welke zorgverleners kunnen deze zorg voorzien?
➔ Klinisch psychologen/orthopedagogen die deel uitmaken ve netwerk vr geestelijke
gezondheidszorg
- Tarieven?
➔ Hoeveel sessies w er vergoed bij kdn en jongeren (tem 23j)?
• Gemeenschapsgerichte interventies (groepssessies): geen limiet op aantal sessies
• Eerstelijnspsychologische ondersteuning: max 10 indiv sessies. Geen limiet op
aantal groepssessies
• Eerstelijnspsychologische behandeling: gemiddeld 10 indiv sessies met max van 20
sessies. Geen limiet op aantal groepssessies
➔ Hoeveel sessies worden vergoed bij volwassenen? (vanaf 15j):
➔ Gemeenschapsgerichte interventies (groepssessies): geen limiet op aantal sessies
➔ Eerstelijnspsychologische ondersteuning: max 8 indiv sessies. Geen limiet op aantal
groepssessies
➔ Eerstelijnspsychologische behandeling: beperkt tot 8 indiv sessies met max van 20
sessies. Geen limiet op aantal groepssessies
Uitdagingen werkveld
- Conceptuele onduidelijkheid
➔ ELP → vermenging 2 concepten nl de lijn (1) en soort zorg (2)
• Plaats v zorg: 0e, 1e, 2e en 3e lijn…
• Soort zorg: basispsychologische zorg VS gespecialiseerde zorg
➔ Verschillende andere termen id literatuur:
• Basispsychologische zorg
• Generalistische psychologische zorg
• Laag intensieve psychologische zorg
- Het ontbreken ve klinisch onderbouwd conceptueel kader id praktijk
HOC 1: Inleiding in de eerstelijnspsychologische zorg
Situering
Wereldwijd
- WHO service organisation pyramid for an optimal mix of services for mental health
➔ Breed en toegankelijk aanbod van basispsychologische zorg
➔ Kwantitatief kleiner maar eveneens toegankelijk aanbod v gespecialiseerde
psychologische zorg
Eerstelijnspsychologische zorg
- Gericht op:
➔ Bevordering vd mentale gezondheid
➔ Preventie v psychologische probl
➔ (vroeg)detectie v en (vroege) psychologische
interventie bij milde tot matige psychische probl
➔ Aanvullende basispsychologische zorg naast
gespecialiseerde psychologische zorg bij
ernstigere problematieken
Nationaal
- Organisatie GGZ België omgekeerd ivm WHO-piramide
- Nood aan verbreding vd basis vd piramide → vermaatschappelijking vd zorg
- Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen id geestelijke gezondheidszorg
Public mental health: uitgangspunten
Klassieke medische benadering Public mental health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke individu? Hoe hou ik de populatie zo gezond en
tevreden mogelijk?
Focus op gedeeltelijke populatie, nl zij die Focus op brede populatie. We kijken niet
ziek zijn enkel nr wie ziek is, maar ook nr wie gezond is
(om gezond te houden)
, Id klassieke medische zorg wachten we tot We wachten niet passief af tot iemand nr ons
patiënten nr ons toekomen komt, maar zoeken ook actief diegenen op
die hulp nodig hebben
Interventiespectrum geestelijke gezondheid
➔ ELP = preventie tem early treatment
Karakteristieken
- ELP is gericht op verhogen vd zelfredzaamheid en autonomie vd patiënt/cliënt binnen
zijn/haar context en dichtbij huis. Het is (vroegtijdige) klinisch psychologische begeleiding,
generalistisch én kortdurend
ELP VS tweedelijnshulp
1e lijn 2e lijn
Psychologische zorg/steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet pluis
Generalistisch en transdiagnostisch Specialistisch
In setting, netwerk (ziekenhuizen, huisarts, GGZ, zelfstandige praktijk
WGC…)
- Opdrachten eerstelijnspsycholoog: vroegdetectie, vroeginterventie, oriëntatie,
samenwerking
Finaliteiten eerstelijnspsychologische zorg
Profiel van eerstelijnspsycholoog
- Opleiding master id psychologie of pedagogische wetenschappen ih domein vd klinische
psychologie of klinische orthopedagogie
- Visum en erkenning als klinisch psycholoog/orthopedagoog
- Vertrouwd z met klinische beelden ve brede waaier aan psychologische en psychiatrische
problematieken
,- Expertise in ELP assessment en interventies
- Grondige kennis vd sociale kaart
- Vaardig in interdisciplinair communiceren en werken in geïntegreerd zorgnetwerk
- Competenties: generalist, assessment en detectie, indicatiestelling, casusconceptualisatie,
shared decision making, doelgericht, transdiagnostisch, evidence-based, zelfhulp e-health,
psycho-educatie, groepswerking/groepssessies, met context, public mental health, sociale
kaart, samenwerking andere actoren, proactief/vindplaats, werkrelatie, kennisdeling en
expertise, motivatie, zelfzorg
Proces
Assessment
- Assessment en interventie nauw verweven met elkaar
- Criteria:
➔ Bruikbaarheid vr ontw v hypothesen casusconceptualisatie
➔ Gericht op inzicht factoren die mogelijks rol spelen id problematiek of risico inhouden vr
verdere escalatie en degradatie vd mentale gezondhtoestand
➔ Gericht op identificeren v levenwkal, krachtbronnen, waarden en levensdoelen, en
veerkracht vd pers en zn omgev
➔ Gericht op vaststellen vd factoren die v belang z om gepaste zorgniveau vr patiënt en zn
problematieken te bep
➔ Bruikbaar zn op vlak v duur en modaliteiten afname
➔ Open en semigestructureerde klinische gesprekken
➔ Screeningsvragenlijsten
➔ Vragenlijsten gericht op inschatting vd aard en ernst vd problematiek
➔ Directe observatie of observatie obv audio-video-opnamen die patiënt bereid is te delen
➔ Monitoring vd aspecten vh dagelijks leven (logboek, applicaties,…)
Gezamenlijke casus-conceptualisatie
- Hypothese over de factoren die een rol spelen id problematiek vd cliënt in zn leefsituatie
- Verschillende modellen, bv KOP-model
➔ Klachten, omstandigheden, persoonskenmerken (examen!)
Gedeelde besluitvorming
- Samen met patiënt!!
- Watchful waiting, opstarten ELP zorg, verwijzen gespecialiseerde psychologische zorg,
inschakelen andere professionelen, andere
Eerstelijnspsychologische interventies
- Relatie-opbouw
- De vraag verduidelijken/uitwerken
- Een werkbare dagelijkse realiteit proberen te installeren
- Het streven nr/innemen v meta-cognitieve positie tav zijn/haar probl
- Gezamenlijke casusconceptualisatie maken
- Identificeren en mobiliseren vd veerkracht/krachten vd pers en zn omgev
- Informeren/psycho-educatie
- Keuze v werkbare doelen en v werkwijze om doelen te realiseren
- Probleem-oplossingsgerichte interventies
- Ontw v soc/relationele/emotionele vaardigheden
- Herstellen/bevorderen v communicatie tss leden vd context
- Meta-interventies gericht op proces vd basispsychologische zorg, de afsluiting en opvolging
- Shared decision making omtrent afsluiting/opvolging/verwijzing
- Lichaamsgerichte interventies
, - Consultatief werk
Eenheid vd behandeling
- Individu
- Leefcontext
- Groep
Behandelmodaliteiten
- Face-to-face
- Online
- Blended care
Conventie
- Een zorgaanbod aangepast ad noden vd bevolking
➔ Verdeling volgens realiteit: activiteitengebied, socio-econ sit vd regio, prevalentie en
leeftijd waarop aandoeningen zich voordoen
➔ Verdeling door: netwerken GGZ kdn en jongeren, netwerken GGZ volw
➔ Leeftijdsgroepen: netwerken GGZ kdn en jongeren: 0-23j, netwerken GGZ volw: vanaf 15j
➔ Volgens 2 principes: stepped care, matched care
- Doel: psychologische zorg toegankelijk maken, op niveau vh opstarten en op niveau vd prijs
- 3 verschillende types interventies (RIZIV-conventie 2024):
➔ Functie 1: gemeenschapsgerichte interventies (gratis)
➔ Functie 2: eerstelijnspsychologische ondersteuning (gratis / 4-11euro)
➔ Functie 3: eerstelijnspsychologische behandeling (gratis / 4-11euro)
- Welke zorgverleners kunnen deze zorg voorzien?
➔ Klinisch psychologen/orthopedagogen die deel uitmaken ve netwerk vr geestelijke
gezondheidszorg
- Tarieven?
➔ Hoeveel sessies w er vergoed bij kdn en jongeren (tem 23j)?
• Gemeenschapsgerichte interventies (groepssessies): geen limiet op aantal sessies
• Eerstelijnspsychologische ondersteuning: max 10 indiv sessies. Geen limiet op
aantal groepssessies
• Eerstelijnspsychologische behandeling: gemiddeld 10 indiv sessies met max van 20
sessies. Geen limiet op aantal groepssessies
➔ Hoeveel sessies worden vergoed bij volwassenen? (vanaf 15j):
➔ Gemeenschapsgerichte interventies (groepssessies): geen limiet op aantal sessies
➔ Eerstelijnspsychologische ondersteuning: max 8 indiv sessies. Geen limiet op aantal
groepssessies
➔ Eerstelijnspsychologische behandeling: beperkt tot 8 indiv sessies met max van 20
sessies. Geen limiet op aantal groepssessies
Uitdagingen werkveld
- Conceptuele onduidelijkheid
➔ ELP → vermenging 2 concepten nl de lijn (1) en soort zorg (2)
• Plaats v zorg: 0e, 1e, 2e en 3e lijn…
• Soort zorg: basispsychologische zorg VS gespecialiseerde zorg
➔ Verschillende andere termen id literatuur:
• Basispsychologische zorg
• Generalistische psychologische zorg
• Laag intensieve psychologische zorg
- Het ontbreken ve klinisch onderbouwd conceptueel kader id praktijk
