SAMENVATTING MEDIAGEBRUIK
Inhoud
Les 1: Een korte geschiedenis en conceptualisering van ‘het publiek’................................7
Kernidee Hoofdstuk 1: het mediapubliek als theoretische abstractie..............................7
Wat is een mediapubliek?................................................................................................8
Verschillende vormen van publiek...................................................................................8
Publiek als ontvanger (passief model).............................................................................9
Publiek als betekenisgever (actief model).....................................................................10
Feedback in communicatie............................................................................................ 11
The Media Gap (Neuman, 1991)....................................................................................12
Publiek als gebruiker van technologie...........................................................................13
Constructivisme en het publiek.....................................................................................14
Imagined audience........................................................................................................ 15
Drie theoretische modellen van het mediapubliek.........................................................15
Historische evolutie van het publiek..............................................................................16
Publiek en machtsstructuren......................................................................................... 19
Structuur en agency (Giddens, 1987)............................................................................19
Power (macht)............................................................................................................... 19
Media als structuur........................................................................................................ 20
Conclusie....................................................................................................................... 21
Les 2: recap les 1 + hoofdstuk 2 (zie verder)....................................................................21
Algemene situering van het vak Mediagebruik..............................................................22
Recap les 1 → overgang naar les 2................................................................................23
Van de “menigte” naar het “massapubliek”...............................................................23
Verschillende vormen van publiek..............................................................................24
Structuur van de cursus.............................................................................................. 25
Deel 1 van de cursus: het publiek als object..............................................................25
Het publiek als “massa”............................................................................................. 26
Een publiek = een ontvanger........................................................................................26
Hoofdstuk 2: Effecten van mediaberichten.......................................................................27
Media-effecten als maatschappelijk thema....................................................................28
Media-effecttheorieën (begin 20ste eeuw)....................................................................30
Massamaatschappijtheorie (MMT).................................................................................32
Het paradigma van directe effecten: War of the Worlds................................................34
Mediapropaganda en WO II............................................................................................ 36
Het paradigma van beperkte effecten...........................................................................38
1
, Historische verschuiving............................................................................................. 38
Basisinzicht................................................................................................................. 38
Publiek als betekenisgever......................................................................................... 39
Hoe komt betekenisgeving tot stand?........................................................................40
Cognitieve dissonantie in mediagebruik.....................................................................41
The People’s Choice (Lazarsfeld et al., 1940).............................................................42
Opinion leaders en two-step flow................................................................................42
Effecten van mediageweld............................................................................................. 43
Televisie in de jaren ’60 en ’70...................................................................................43
Social learning theory................................................................................................. 44
Herhaling van oudere paniek......................................................................................44
Langetermijneffecten van media................................................................................44
Cultivation Theory (Gerbner)......................................................................................45
Link met hedendaagse media.....................................................................................45
Conclusie van les 2........................................................................................................ 46
Les 3: Hoofdstuk 3 & 4...................................................................................................... 47
INTRODUCTIE + EXAMENINFO.......................................................................................47
Deel 2 cursus: Publiek als institutioneel construct.........................................................48
VOORBEELDEN van institutionele feedback................................................................50
Hoofdstuk 3: Publieke opinie en burgerschap...................................................................50
Publieke opinie: algemene kenmerken..........................................................................50
Publieke sfeer (Habermas)............................................................................................. 51
Geschiedenis van publieke opinie..................................................................................51
Oude Grieken & Romeinen (700 v.C. – 1400).............................................................51
Feodaal Europa (800–1500)........................................................................................52
Verlichting (18e eeuw)................................................................................................ 53
19e eeuw: kwantificatie.............................................................................................. 54
20e eeuw: surveyonderzoek.......................................................................................55
Kritieken op opiniepeilingen.......................................................................................... 57
Twee hoofdproblemen................................................................................................ 57
Kritieken van belangrijke denkers..............................................................................57
Hoe vormt nieuws publieke opinie?...............................................................................58
Agenda-setting theorie............................................................................................... 58
Framing...................................................................................................................... 59
Invloed van publieke opinie op zichzelf......................................................................59
Interactie: media – publiek – politiek..........................................................................60
Rol van sociale media.................................................................................................... 60
Conclusie les 3............................................................................................................... 60
2
,Les 4: Hoofdstuk 4: Kijk-en luistercijfers: de politieke economie van het publiek.............61
Politiek-economische benadering..................................................................................61
Definitie politieke economie.......................................................................................61
Kenmerken PEC.......................................................................................................... 61
Centrale vragen.......................................................................................................... 62
Marxistische traditie................................................................................................... 62
Politieke economie in de mediasector........................................................................62
Case: DAZN en Belgische voetbalrechten...................................................................63
Mediaconcentratie in Vlaanderen...............................................................................64
Commodificatie van het publiek....................................................................................65
Definitie...................................................................................................................... 65
Scheiding productie en consumptie (Streeter, 1996)..................................................65
Mobile Privatisation (Williams, 1975)..........................................................................65
Mediagebruik in privécontext.....................................................................................66
Duale transactie (Smythe, 1977)................................................................................66
Het publiek als handelswaar (Smythe, 1977).............................................................66
Meerwaarde en dubbele arbeid (Jhally, 1987)............................................................67
Kijkcijfers en publiek als product...................................................................................67
Eileen Meehan (1984)................................................................................................. 67
Publiek als construct................................................................................................... 67
Collectief maar gefragmenteerd publiek....................................................................68
Publiek als taxonomisch collectief (Ien Ang, 1991).....................................................68
Het publiek meten: kijkcijfersystemen...........................................................................68
CIM (België)................................................................................................................ 68
Kijkcijfermetingen....................................................................................................... 69
Kijken vs. écht kijken.................................................................................................. 70
Marktwaarde van het publiek........................................................................................70
Shift naar psychographics.......................................................................................... 71
Audience engagement................................................................................................ 71
Kritische discussiepunten........................................................................................... 72
Conclusie Hoofdstuk 4................................................................................................... 72
Hoofdstuk 5: Het publiek als actieve mediagebruiker (Uses & Gratification)....................73
Inleiding: Van passief naar actief publiek......................................................................73
Het publiek als mediagebruiker.....................................................................................74
Agency & Structure........................................................................................................ 75
Uses & Gratification (U&G)............................................................................................ 75
Kernideeën U&G......................................................................................................... 75
Vijf uitgangspunten (Katz, Blumler & Gurevitch, 1974)..............................................75
3
, Typen behoeften........................................................................................................ 76
Mediagebruik in praktijk (Rubin, jaren ’80).................................................................77
Vroege Uses & Gratification studies...........................................................................77
Expectancy-Value theorie........................................................................................... 78
Kritiek op Uses & Gratification – het sociale gebruik van media....................................80
Elliot (1974)................................................................................................................ 80
Het sociaal gebruik van media (Elliot)...........................................................................80
Studie: “The Social Uses of Television” (James Lull, 1980)............................................81
Uses & Dependency theorie (nieuw paradigma)............................................................81
Belangrijk debat............................................................................................................ 82
Les 6: Interpreteren en decoderen van massamedia ‘texts’.............................................83
Situering van deze les binnen de cursus........................................................................83
Algemeen vertrekpunt van Deel 3..............................................................................83
Voorbeeld uit de les.................................................................................................... 84
Het publiek als gebruiker van technologie.....................................................................84
Deel 3: Het publiek als actieve mediagebruikers........................................................85
Start Hoofdstuk 6: Het interpreteren en decoderen van media-inhouden......................86
Kern van het hoofdstuk.............................................................................................. 86
Overzicht van de onderdelen van hoofdstuk 6...........................................................86
Semiotiek en interpretatie............................................................................................. 87
Kritische Cultural Studies............................................................................................ 87
Semiotiek: basisbegrippen............................................................................................. 88
Definitie van semiotiek............................................................................................... 88
Ferdinand de Saussure............................................................................................... 89
Twee belangrijke ideeën uit de semiotiek......................................................................90
De relatie tussen betekenaar en betekende is niet natuurlijk.....................................90
Tekens zijn niet neutraal, maar onderhevig aan machtsrelaties.................................90
Ideologie – Louis Althusser (1970).................................................................................91
Encoderen / Decoderen – Stuart Hall en de Birmingham School....................................93
Encoderen van media-inhoud........................................................................................93
Asymmetrie, denotatie en connotatie............................................................................95
Voorbeeld: Pepe the Frog.............................................................................................. 96
Polysemie – Stuart Hall.................................................................................................. 97
Betekenis van encoding/decoding voor communicatiewetenschappen.........................98
Encoding/decoding en interactieve media.....................................................................98
Encoding/decoding in tijden van interactieve media – Annette Hill................................99
De invloed van sociale en culturele context in betekenisgeving..................................100
Nationwide-studie – David Morley (1980)....................................................................100
4
Inhoud
Les 1: Een korte geschiedenis en conceptualisering van ‘het publiek’................................7
Kernidee Hoofdstuk 1: het mediapubliek als theoretische abstractie..............................7
Wat is een mediapubliek?................................................................................................8
Verschillende vormen van publiek...................................................................................8
Publiek als ontvanger (passief model).............................................................................9
Publiek als betekenisgever (actief model).....................................................................10
Feedback in communicatie............................................................................................ 11
The Media Gap (Neuman, 1991)....................................................................................12
Publiek als gebruiker van technologie...........................................................................13
Constructivisme en het publiek.....................................................................................14
Imagined audience........................................................................................................ 15
Drie theoretische modellen van het mediapubliek.........................................................15
Historische evolutie van het publiek..............................................................................16
Publiek en machtsstructuren......................................................................................... 19
Structuur en agency (Giddens, 1987)............................................................................19
Power (macht)............................................................................................................... 19
Media als structuur........................................................................................................ 20
Conclusie....................................................................................................................... 21
Les 2: recap les 1 + hoofdstuk 2 (zie verder)....................................................................21
Algemene situering van het vak Mediagebruik..............................................................22
Recap les 1 → overgang naar les 2................................................................................23
Van de “menigte” naar het “massapubliek”...............................................................23
Verschillende vormen van publiek..............................................................................24
Structuur van de cursus.............................................................................................. 25
Deel 1 van de cursus: het publiek als object..............................................................25
Het publiek als “massa”............................................................................................. 26
Een publiek = een ontvanger........................................................................................26
Hoofdstuk 2: Effecten van mediaberichten.......................................................................27
Media-effecten als maatschappelijk thema....................................................................28
Media-effecttheorieën (begin 20ste eeuw)....................................................................30
Massamaatschappijtheorie (MMT).................................................................................32
Het paradigma van directe effecten: War of the Worlds................................................34
Mediapropaganda en WO II............................................................................................ 36
Het paradigma van beperkte effecten...........................................................................38
1
, Historische verschuiving............................................................................................. 38
Basisinzicht................................................................................................................. 38
Publiek als betekenisgever......................................................................................... 39
Hoe komt betekenisgeving tot stand?........................................................................40
Cognitieve dissonantie in mediagebruik.....................................................................41
The People’s Choice (Lazarsfeld et al., 1940).............................................................42
Opinion leaders en two-step flow................................................................................42
Effecten van mediageweld............................................................................................. 43
Televisie in de jaren ’60 en ’70...................................................................................43
Social learning theory................................................................................................. 44
Herhaling van oudere paniek......................................................................................44
Langetermijneffecten van media................................................................................44
Cultivation Theory (Gerbner)......................................................................................45
Link met hedendaagse media.....................................................................................45
Conclusie van les 2........................................................................................................ 46
Les 3: Hoofdstuk 3 & 4...................................................................................................... 47
INTRODUCTIE + EXAMENINFO.......................................................................................47
Deel 2 cursus: Publiek als institutioneel construct.........................................................48
VOORBEELDEN van institutionele feedback................................................................50
Hoofdstuk 3: Publieke opinie en burgerschap...................................................................50
Publieke opinie: algemene kenmerken..........................................................................50
Publieke sfeer (Habermas)............................................................................................. 51
Geschiedenis van publieke opinie..................................................................................51
Oude Grieken & Romeinen (700 v.C. – 1400).............................................................51
Feodaal Europa (800–1500)........................................................................................52
Verlichting (18e eeuw)................................................................................................ 53
19e eeuw: kwantificatie.............................................................................................. 54
20e eeuw: surveyonderzoek.......................................................................................55
Kritieken op opiniepeilingen.......................................................................................... 57
Twee hoofdproblemen................................................................................................ 57
Kritieken van belangrijke denkers..............................................................................57
Hoe vormt nieuws publieke opinie?...............................................................................58
Agenda-setting theorie............................................................................................... 58
Framing...................................................................................................................... 59
Invloed van publieke opinie op zichzelf......................................................................59
Interactie: media – publiek – politiek..........................................................................60
Rol van sociale media.................................................................................................... 60
Conclusie les 3............................................................................................................... 60
2
,Les 4: Hoofdstuk 4: Kijk-en luistercijfers: de politieke economie van het publiek.............61
Politiek-economische benadering..................................................................................61
Definitie politieke economie.......................................................................................61
Kenmerken PEC.......................................................................................................... 61
Centrale vragen.......................................................................................................... 62
Marxistische traditie................................................................................................... 62
Politieke economie in de mediasector........................................................................62
Case: DAZN en Belgische voetbalrechten...................................................................63
Mediaconcentratie in Vlaanderen...............................................................................64
Commodificatie van het publiek....................................................................................65
Definitie...................................................................................................................... 65
Scheiding productie en consumptie (Streeter, 1996)..................................................65
Mobile Privatisation (Williams, 1975)..........................................................................65
Mediagebruik in privécontext.....................................................................................66
Duale transactie (Smythe, 1977)................................................................................66
Het publiek als handelswaar (Smythe, 1977).............................................................66
Meerwaarde en dubbele arbeid (Jhally, 1987)............................................................67
Kijkcijfers en publiek als product...................................................................................67
Eileen Meehan (1984)................................................................................................. 67
Publiek als construct................................................................................................... 67
Collectief maar gefragmenteerd publiek....................................................................68
Publiek als taxonomisch collectief (Ien Ang, 1991).....................................................68
Het publiek meten: kijkcijfersystemen...........................................................................68
CIM (België)................................................................................................................ 68
Kijkcijfermetingen....................................................................................................... 69
Kijken vs. écht kijken.................................................................................................. 70
Marktwaarde van het publiek........................................................................................70
Shift naar psychographics.......................................................................................... 71
Audience engagement................................................................................................ 71
Kritische discussiepunten........................................................................................... 72
Conclusie Hoofdstuk 4................................................................................................... 72
Hoofdstuk 5: Het publiek als actieve mediagebruiker (Uses & Gratification)....................73
Inleiding: Van passief naar actief publiek......................................................................73
Het publiek als mediagebruiker.....................................................................................74
Agency & Structure........................................................................................................ 75
Uses & Gratification (U&G)............................................................................................ 75
Kernideeën U&G......................................................................................................... 75
Vijf uitgangspunten (Katz, Blumler & Gurevitch, 1974)..............................................75
3
, Typen behoeften........................................................................................................ 76
Mediagebruik in praktijk (Rubin, jaren ’80).................................................................77
Vroege Uses & Gratification studies...........................................................................77
Expectancy-Value theorie........................................................................................... 78
Kritiek op Uses & Gratification – het sociale gebruik van media....................................80
Elliot (1974)................................................................................................................ 80
Het sociaal gebruik van media (Elliot)...........................................................................80
Studie: “The Social Uses of Television” (James Lull, 1980)............................................81
Uses & Dependency theorie (nieuw paradigma)............................................................81
Belangrijk debat............................................................................................................ 82
Les 6: Interpreteren en decoderen van massamedia ‘texts’.............................................83
Situering van deze les binnen de cursus........................................................................83
Algemeen vertrekpunt van Deel 3..............................................................................83
Voorbeeld uit de les.................................................................................................... 84
Het publiek als gebruiker van technologie.....................................................................84
Deel 3: Het publiek als actieve mediagebruikers........................................................85
Start Hoofdstuk 6: Het interpreteren en decoderen van media-inhouden......................86
Kern van het hoofdstuk.............................................................................................. 86
Overzicht van de onderdelen van hoofdstuk 6...........................................................86
Semiotiek en interpretatie............................................................................................. 87
Kritische Cultural Studies............................................................................................ 87
Semiotiek: basisbegrippen............................................................................................. 88
Definitie van semiotiek............................................................................................... 88
Ferdinand de Saussure............................................................................................... 89
Twee belangrijke ideeën uit de semiotiek......................................................................90
De relatie tussen betekenaar en betekende is niet natuurlijk.....................................90
Tekens zijn niet neutraal, maar onderhevig aan machtsrelaties.................................90
Ideologie – Louis Althusser (1970).................................................................................91
Encoderen / Decoderen – Stuart Hall en de Birmingham School....................................93
Encoderen van media-inhoud........................................................................................93
Asymmetrie, denotatie en connotatie............................................................................95
Voorbeeld: Pepe the Frog.............................................................................................. 96
Polysemie – Stuart Hall.................................................................................................. 97
Betekenis van encoding/decoding voor communicatiewetenschappen.........................98
Encoding/decoding en interactieve media.....................................................................98
Encoding/decoding in tijden van interactieve media – Annette Hill................................99
De invloed van sociale en culturele context in betekenisgeving..................................100
Nationwide-studie – David Morley (1980)....................................................................100
4
