Samenvatting Didactiek Nederlands 1 | Taalontwikkeling | VIVES | 2025/26

DIDACTIEK NEDERLANDS
VERKENNING VAN TAALONTWIKKELEND LESGEVEN

Als leerkracht ga je in alle andere vakken Nederlands gaan stimuleren, aanleren, feedback geven,… = taal
is in elk vak aanwezig!

WERKEN AAN TAALCOMPETENTIE DE HELE DAG DOOR

1. Taal als motor van brede ontwikkeling
2. Geïntegreerd werken aan taal in de lagere school  aan taal werken in andere vakken, taal
integreren in alle andere domeinen (vb. les WERO met een tekst, je werkt aan taal door de
leerlingen te laten lezen, begrijpen,… & ook talig gaan begeleiden)
3. Taalkrachtig onderwijs  doorheen de dag ondersteunen, feedback geven, stimuleren,…

WAT IS TAALCOMPETENTIE?

Competentie:

 Competent zijn = je kan iets goed, je hebt de vaardigheden om iets te kunnen
 Zet je in om volwaardig deel te kunnen nemen aan de maatschappij

Taalcompetentie:

 Taalkennis
o Wat je bewust en onbewust weet over allerlei aspecten van taal, taalgebruik en
taalsysteem
o Nodig om talige vaardigheden toe te passen en af te stemmen op je doel
 Talige vaardigheden
o Talige handelingen die je kunt uitvoeren: lezen, luisteren, schrijven, spreken en
gesprekken voeren
o In staat om die handelingen uit te voeren
 Worden ondersteund door attitudes
o = hoe je staat tegenover taal, vind je het leuk, niet,… Bij kinderen de feeling voor taal
stimuleren, het is belangrijk voor sociale vaardigheden,…
o Emotie, houding, motivatie ten aanzien van taal en eigen taalcompetentie




Grote samenhang van die 3 termen!



Pillaert J. Didactiek Nederlands 1 Pagina 1 van 40

,TAALONTWIKKELEND LESGEVEN = TOL = TAALKRACHTIG ONDERWIJS

Aandacht hebben voor taal op elk moment van de dag.

Hoe leer je zelf het beste taal?

 Expliciet taal leren – impliciet taal leren
o Expliciet:
 Je gaat expliciet mee bezig zijn, heel bewust
 Vb. Frans leren met een afdekblaadje
o Impliciet:
 Je doet het tussen de lijnen door, leerlingen hebben niet door dat ze taal aan het
leren zijn
 Vb. leerkracht haalt kernwoorden uit de tekst, ik zal dat ook een keer doen
 Taalkrachtig onderwijs = impliciet
o Speelt in op natuurlijke vermogen om taal te leren
o Impliciet talen leren wordt moeilijker hoe ouder je wordt

HOE KAN JE JE EIGEN LEEROMGEVING/LESSEN TAALKRACHTIG MAKEN?

Geef taal de ruimte!

 Speel in op het natuurlijke leervermogen
 Probeer zelf gevoelig te zijn voor de taal die jouw expertise ondersteunt
 Gebruik ‘levend materiaal’
  kortom: de krachtige leeromgeving!

ZEVEN DIDACTISCHE PRINCIPES VOOR HET STIMULEREN VAN TAALCOMPETENTIE IN DE
LAGERE SCHOOL


TALIGE GRONDHOUDING
 Fundament!
 Attitude tegenover taal
 Randvoorwaarden: zin én durf stimuleren (kinderen moet zin en durf hebben!)
o Een leeromgeving die uitdagend, betekenisvol en veilig is
 Niet alleen zin om taal te gebruiken, maar ook taalcompetentie uit te breiden
o Veiligheid (om antwoorden te geven)
o Vertrouwen
o Plezier (bouwen, voelen met taal)
 Hoge verwachtingen koesteren:
o Hoge maar haalbare verwachtingen  je geeft leerlingen vertrouwen dat ze kunnen
groeien in taalontwikkeling
 Kan je doen door doelen op te stellen, rijk taalaanbod, uitdagende, functionele
opdrachten
o Gepaste ondersteuning aanbieden = veilige context niet in gevaar brengen  vertrouwen
en veiligheid




Pillaert J. Didactiek Nederlands 1 Pagina 2 van 40

,  Talig repertoire: eventueel andere taal – leerlingen alle hulpbronnen inzetten
o Vergelijkingen maken met thuistaal
o Alle hulpbronnen kunnen inzetten
o Groepje kinderen met zelfde thuistaal  kinderen laten overleggen in thuistaal & daarna
vertellen in het Nederlands
 Hoe beter ze thuistaal kennen, hoe beter ze Nederlands zullen leren
o Nog hulpbronnen:
 Persoonlijke hulpbronnen
 Eerdere ervaringen
 Interesses
 Cognitieve of metacognitieve strategieën
 Samenvatten
 Plannen
 Sociale hulpbronnen
 Klasgenoten
 Leraren die uitleg geven
 Materiële of technologische hulpbronnen
 Woordenboeken
 Taalmuur
o Hierop inspelen = verhogen gevoel van competentie, autonomie en verbondenheid
o Taaldiversiteit is normaal en waardevol
 In lager onderwijs: basis van taal al verworden
o Maar leren van een taal stopt nooit
 Bij sommigen loopt dat vlot, bij anderen minder
 Leerlingen mogen fouten maken


CONTEXTRIJK
 Betekenisvolle context (hangen samen met functionaliteit) & concrete materialen  op basis
daarvan kan je nieuwe talige kennis, vaardigheden en attitudes daaraan vasthaken
o Interesses
 Je laat zien dat je hen erkent als unieke, lerende individuen
o Voorkennis (verschillend bij leerlingen!)
 Vergemakkelijkt en verduurzaamt het leren en zorgt voor meer mentale ruimte
om na te denken over nieuwe kennis
 Zit vaak verstopt, maar je kan wel linken leggen als je daar tijd voor neemt
o Leefwereld
o Thuistaal van leerlingen is ook een vorm van context en voorkennis
 Ruimte geven om hierover uit te wisselen
o  zorgt ervoor dat de kinderen nieuwsgierig zijn
 Kennis van de wereld verruimen via taal
o Door te verruimen zorg je dat leerlingen bijleren en nieuwe talige kennis opbouwen
o Door een rijk taalaanbod: leren nieuwe begrippen, inzichten, verbanden,…
o Leerlingen breiden hun kennis van de wereld uit via taal
 Je weet waar je mee bezig bent en gebruikt dat als kapstok
 Contextrijk en taalkrachtig onderwijs via een thema/project
o Vb. thema: de Polen – pinguïns houden zich warm via sociale warmte of samenklonteren
 drama-les: tableau vivant: zelfde tafereel




Pillaert J. Didactiek Nederlands 1 Pagina 3 van 40

, FUNCTIONEEL
 Iets echts, relevants en interessants doen waarbij taal nodig is
 Taal met een doel! = betekenisvolle taak
 Samenwerking = functioneel (vergelijk ook met interactief)
o Motivatie/betrokkenheid
 2 invullingen van functioneel
o Levensechte doelen
 Leerlingen gebruiken taal om een doel in de echte wereld te bereiken
o Betekenisvolle doelen
 Taal wordt ook functioneel als ze ingezet wordt om een doel te bereiken dat voor
leerlingen betekenisvol, boeiend of relevant is
 Uitdaging!
o Als leerlingen voelen dat leerstof nut heeft gaan ze uitgedaagd zijn
o Dus een interessant einddoel nodig
 Functionaliteit hangt vaak samen met contextrijk


ONDERSTEUNING
 Ondersteuning voor de hele klas:
o Visuele ondersteuning
 Foto’s, schema’s,…
o Talige ondersteuning
 Een rijk taalaanbod aanbieden, benoemt handelingen,…
o Modelleren (zie ook strategie-instructie in didactiek lezen en schrijven)
 = hardop denkend voordoen
 = je doet voor en verwoordt je handelingen stap voor stap
 Leerlingen kijken mee in jouw hoofd
 Hogere-orde-denkprocessen zijn zichtbaar
 Bv. Begrijpend lezen: kernwoorden selecteren – hardop denkend voordoen (zie
ook didactiek begrijpend lezen)
 Verschil met voordoen?
 Voordoen = hoe leerlingen te werk moeten gaan
 Modellen = hoe JIJ een spel aanpakt
o Stappenplannen of voorbeelden
 Je maakt je verwachtingen helder met concrete hulpmiddelen
o Feedback (zie ook ‘interactief’)
 Krachtig groeimiddel
 Feedback = beschrijving van huidige stand van zaken
 Feed-up = beschrijving van de gewenste leeruitkomst
 Feedforward = beschrijving van de stap die nodig is om bij het gewenste
leeruitkomst te komen
 Hoe gerichter de ondersteuning  hoe meer die oplevert
 Gerichte ondersteuning – scaffolding
o Eerst de nodige stappen geven en dat langzaam terug afbouwen
o GRRIM-model
 Gradual release of responsibility instruction model
 Ondersteuning (= scaffold) gaan afbouwen




Pillaert J. Didactiek Nederlands 1 Pagina 4 van 40