Samenvatting crisisbeheer en noodplanning

Crisisbeheer en Noodplanning
1 Inleidende beschouwingen
1.1 Terminologie Crisis / Noodsituatie
Crisis (KB): elke gebeurtenis die wegen haar aard of gevolgen:

 De vitale belangen van het land of de essentiële behoeften van de bevolking bedreigt
 Openbare orde (openbare rust, gezondheid en veiligheid)
 Socio-economisch potentieel
 De nationale soevereiniteit en de instellingen opgericht door de grondwet
 Integriteit van het nationaal grondgebied
 Een dringende besluitvorming vereist
 De gecoördineerde inzet van verscheidene departementen en organismen vergt

Crisis (VD): periode van ernstige stoornis

Noodsituatie (KB): Elke gebeurtenis die schadelijke gevolgen voor het maatschappelijk leven veroorzaakt of
veroorzaken kan, zoals een ernstige verstoring van de openbare veiligheid, een ernstige bedreiging ten opzichte van
het leven of de gezondheid van personen en/of ten opzichte van belangrijke materiële belangen, en waarbij de coördinatie
van de disciplines is vereist om de dreiging weg te nemen of om de schadelijke gevolgen te beperken

Noodsituatie (VD): een situatie waarbij men in nood verkeert of er van nood kan gesproken worden, waarbij nood staat
voor gevaar


Noodsituatie = een gebeurtenis die schadelijke gevolgen voor het maatschappelijke leven veroorzaakt of kan
veroorzaken, waarbij de coördinatie van de disciplines vereist is, en waarvan de omvang duidelijk de gewone
reactiecapaciteit overtreft.

Crisis ↔ noodsituatie:

 Bij een noodsituatie (of ramp) is per definitie altijd sprake van een bedreiging van de fysieke veiligheid
 Bij een crisis is dit niet altijd het geval
 Bij een crisis meestal een reeks gebeurtenissen die in tijd gespreid zijn en dus een langere periode van
verstoring met zich meebrengen
1.2 Kenmerken van een noodsituatie
 Onverwachte gebeurtenis
 Onder vorm van nefast verschijnsel (omvang)
 Er is pas sprake van een noodsituatie als de ernst van de situatie aanzienlijk is (aanzienlijk aantal
slachtoffers, hoge materiële schade of het leefmilieu ernstig schaadt)
 Complexe gebeurtenis
 Een noodsituatie laat zich (bij aanvang) niet zo gemakkelijk lezen
 Het incident vindt plaats in een bepaalde context, waardoor een schijnbaar eenduidige gebeurtenis
kan leiden tot een tal van risicovolle situaties
 Uitkomst is onzeker
 Hulpverleners beschikken aanvankelijk over te weinig informatie en middelen
 Bij de initiële responsperiode is vaak niet duidelijk wat de ware aard en de ernst van de noodsituatie
is
 Pas na verloop van tijd zal er voldoende informatie voorhanden zijn
 Tijd is een kritische factor
 Tijdig optreden van de hulpdiensten maakt een groot verschil in de slachtoffer- en schadebalans
 Inzet van een groot aantal middelen is noodzakelijk
 Niet enkel grote gevolgen, maar ook gediversifieerde gevolgen

,  Goede coördinatie van de respons is noodzakelijk
 Om de gevolgen te beperken moet de samenwerking optimaal verlopen
 Noodsituatie = stress-situatie
 Opletten voor psychologische gevolgen bij de hulpverleners

1.3 Typologie van crises (noodsituaties)
 elke crisis is uniek, maar we kunnen wel gemeenschappelijke patronen herkennen, dewelke ons in staat stellen
om relatief snel de grote lijnen van een crisis te bepalen

Leidraad Maatramp




Categorien op basis van voorzienbaarheid:

1. Voorspelbare noodsituatie:
 Aanwezigheid van duidelijke waarschuwingssignalen (terugkerende risico’s)
 Voornamelijk draaiboekstrategie voor het beheer van de noodsituatie
 Voorbeelden: voetbalrellen, eikenprocessierups, millenniumbug, grieppandemie…

2. Groeinoodsituatie:
 Aanwezigheid van waarschuwingssignalen (stijgend waterpijl, gasgeur, meteorologische gegevens)
 Acute dreigingen die zich weliswaar aankondigen, maar die een snel en adequaat overheidsoptreden
vereisen
 De tijdsdruk is relatief hoog.
 De kans op uitstralingseffecten is reëel (omliggende gemeenten)
 Pogingen om schade te voorkomen of te beperken
 Voorbeelden: Gaslek, wateroverlast, Pukkelpop, Wetteren …
3. Flitsnoodsituatie:
 Geen waarschuwingssignalen
 een plots gebeuren waarbij schade onvoorzienbaar is
 De tijdsdruk om de noodsituatie te beheren is hoog
 Voornamelijk reactief handelen omwille van het plotse karakter
 vaak gekenmerkt door chaotische coördinatie in begin
 chaotische fase zo kort mogelijk houden
 In veel gevallen grote (menselijke) impact
 Voorbeelden: treinongeluk Buizingen, vliegtuigcrash, vuurwerkramp …

Indeling naargelang snelheid ontwikkeling en afhandeling:

1. Fast Burning Crisis:
 Situatie waar we plots mee geconfronteerd worden, maar mits een adequate respons kunnen we deze
ook weer snel afhandelen
 Meest voorkomend in onze regio
 Meest dynamische vorm van een crisis
 De hoge snelheid waarmee elementen zich ontwikkelen in dit soort crisis vereist een zeer dynamisch,
efficiënt en snel crisismanagement
 Vb. grootschalige branden, transport-ongevallen en chemische lekken

, 2. Cathartic Crisis:
 Trage ontwikkeling, maar eenmaal tot ontwikkeling gekomen toch plots in een hoogtepunt eindigt of
wordt beëindigd
 Bv. terroristische organisatie met bommen

3. Slow Burning Crisis:
 Trage opbouw en vormt een bedreiging op lange termijn
 Meestal geen echt hoogtepunt
 Bv. opwarming van de aarde, vergrijzing

4. Long Shadow Crisis:
 Duikt plots op, maar kent een heel lange, meestal politieke of humanitaire uitloopperiode
 Bv. 9/11, kernramp Fukushima

1.4 Crisisbeheer, een integrale aanpak
 Integrale aanpak
 Aandacht voor zowel proactie, preventie, preparatie, bestrijding en nazorg
 Multidisciplinaire aanpak (geïntegreerde aanpak)
 Gecoördineerd optreden van verschillende hulpverleningsdiensten
 Nood- en interventieplanning
 Aan de hand van veiligheidsketen

Proactie

 Wegnemen van structurele oorzaken van onveiligheid
 ter voorkoming van ontstaan van risico’s
 Ruimtelijke ordening, infrastructuur, verbod op bepaalde activiteiten…
 gevaarlijke situaties uit te sluiten of tot een minimum te herleiden
 = niet aanvaarden van risico’s
 “Beter voorkomen dan genezen”
 Maar niet alle risico’s kunnen voorkomen worden…
 Bv vergunningen, verbieden van evenementen

Preventie:

 Restrisico’s zo klein mogelijk houden
 Gevolgen van incidenten te beperken
 Maatregelen:
 Voorkomen
 Beperken van gevaarlijke gebeurtenissen
 gedrag
 Maar: risico’s blijven bestaan en zware ongevallen kunnen zich steeds voordoen…
 Vb. stewards tijdens grote publieksevenementen, preventieve vaccinaties, brandveiligheidsvoorschriften

Preparatie:

 Nemen van maatregelen die een goede reactie op een kritieke gebeurtenis mogelijk maken
 voorbereiden op de bestrijding van ongevallen en rampen
 planvorming
 oefenen
 opleiden
 aanschaf juist materiaal
 …
 Bv. opstellen noodplannen, aanschaffen juiste materiaal

, Bestrijding (repressie):

 Aanpak van onveilige situatie
 Hulpverlening uitvoeren
 Gelijktijdig groot aantal activiteiten en processen
 Coördinatie!!!
 Uitgaan van bestaande procedures voor interventies
 Bv. redden slachtoffers, blussen van branden

Nazorg:

 Terugkeer naar normale situatie
 Medische / psychosociale hulp aan slachtoffers en verwanten
 Aandacht voor hulpverleners zelf!!!
 Afhandeling schade en juridische gevolgen
 Verantwoording door bestuurders
 Evaluatie (en bijsturing van het risicobeleid/noodplanning




1.5 Risicobeleid – Noodbeheer – Crisisbeheer
Risicobeleid: omvat het voorkomen en beperken van risico’s die kunnen leiden tot noodsituaties.
Betreft de schakels pro-actie en preventie.




 Kernopdracht van de overheid
 De overheid is verantwoordelijk voor de algemene beleidsontwikkeling op dit vlak
 Verschillende federale overheidsdiensten en ministers geven hieraan inhoud
 Complexiteit van de staatsstructuur!


Noodbeheer/rampenbestrijding: is een multidisciplinaire activiteit, waarmee veel diensten en organisaties
betrokken zijn. Is een heel omvangrijke taak.