NOTITIES EUROPEES RECHT I
,Inhoud
LES 1: DE EUROPESE UNIE EN HET EUROPEES RECHT I ..................................................... 5
1. Belang van het Unierecht ........................................................................................................... 5
1.1. Rechtspraak 1: Prejudicieel geschil ikv non-discriminatie ................................................ 6
1.2. Rechtspraak 2: Soevereiniteit inzake nationaliteit (Malta) ................................................ 7
1.3. Rechtspraak 3: Prejudiciële zaak: erkenning geslachtswijziging uitgevoerd in andere
lidstaat 8
1.4. Rechtspraak 4: Prejudiciële zaak: Asielrecht (richtlijn vs. verordening) ........................... 9
1.5. Rechtspraak 5: Prejudiciële vraag inzake GDPR (Marktenhof – HvJ)............................ 10
1.6. De GDPR (privacy) ..........................................................................................................11
1.7. De GDPR en de Katholieke Kerk .................................................................................... 12
2. Korte geschiedenis ................................................................................................................... 16
2.1. Algemeen ......................................................................................................................... 16
2.2. Verdieping in de geschiedenis van de EU ............................................................................ 24
2.3. Uitbreiding in de geschiedenis van de EU ........................................................................... 29
LES 2: DE NIEUWE EN AUTONOME RECHTSORDE – ARTIKEL 7 VEU .............................. 48
1. De nieuwe en autonome rechtsorde.......................................................................................... 48
1.1. Arrest: Van Gend & Loos ................................................................................................ 52
1.2. Arrest: Costa t. ENEL & Commissie t. Luxemburg & België - voorrang ....................... 60
1.3. Arrest: Internationale Handelsgesellschaft – voorrang GwR .......................................... 62
1.4. Arrest: Simmenthal .......................................................................................................... 63
1.5. Arrest: Poplawski - verhouding directe werking & voorrang .......................................... 64
1.6. Voorrangsregels vanuit Belgisch oogpunt ....................................................................... 65
2. De waarden van de Unie (art. 2 VEU) ..................................................................................... 71
2.1. Arrest: Repubblika – non-regressiebeginsel .................................................................... 72
2.2. Arrest: Hongarije t. Raad – identiteit EU ........................................................................ 73
2.3. Arrest: Commissie t. Hongarije - ..................................................................................... 74
2.4. Artikel 7 VEU .................................................................................................................. 75
LES 3-4: INSTELLINGEN............................................................................................................. 84
1. De EU-instellingen (art. 13 VEU) ............................................................................................ 84
1.1. Het Europees Parlement .................................................................................................. 86
1.2. De Europese Raad ......................................................................................................... 107
1.3. Raad van EU ...................................................................................................................114
1.4. Europese Commissie ..................................................................................................... 128
1.5. Institutioneel bestel van de EU ...................................................................................... 149
LES 5: BESLUITVORMING ........................................................................................................ 151
1. Algemeen ............................................................................................................................... 151
, 2. Beginselen van toegewezen bevoegdheden............................................................................ 153
2.1. Rechtsbasis .................................................................................................................... 154
2.2. Zacht beginsel van toegewezen bevoegdheden ............................................................. 158
2.3. Bevoegdheidscatalogus ................................................................................................. 167
2.4. Rechtsbasistest ............................................................................................................... 170
2.5. Verdragswijziging .......................................................................................................... 177
3. Nauwere samenwerking ......................................................................................................... 182
4. Subsidiariteitsbeginsel ............................................................................................................ 184
5. Evenredigheidsbeginsel .......................................................................................................... 187
6. Besluitvorming ....................................................................................................................... 191
6.1. Instrumenten .................................................................................................................. 191
6.2. Wetgeving ...................................................................................................................... 192
6.3. Niet-wetgeving .............................................................................................................. 197
LES 6: NORMENHIËRARCHIE EN RECHTERLIJKE ARCHITECTUUR .............................. 214
1. Normenhiërarchie ................................................................................................................... 214
2. Rechterlijke architectuur van de EU....................................................................................... 217
2.1. Algemeen ....................................................................................................................... 217
2.2. Samenstelling HvJ ......................................................................................................... 219
2.3. Toegang tot het Hof (inclusief bevoegdheid) ................................................................ 222
2.4. Schema: eiser – verweerder in procedure voor het Hof................................................. 225
LES 7: INBREUKPROCEDURES ................................................................................................ 227
1. Artikel 258 VWEU (Commissie tegen lidstaat) ..................................................................... 227
2. Artikel 259 VWEU: lidstaat tegen lidstaat ............................................................................. 256
LES 8: ANNULATIEBEROEP EN BEROEP TOT SCHADEVERGOEDING ............................ 261
1. Rechtstreekse beroepen .......................................................................................................... 261
2. Annulatieberoep of beroep tot nietigverklaring ..................................................................... 262
2.1. Locus standi (procesbevoegdheid) ................................................................................ 262
2.2. Procesbelang .................................................................................................................. 283
2.3. Termijn........................................................................................................................... 283
2.4. Bevoegde rechter ........................................................................................................... 284
2.5. Voorwerp – aanvechtbare handelingen .......................................................................... 286
2.6. Middelen ........................................................................................................................ 287
2.7. Gevolgen nietigverklaring ............................................................................................. 288
3. Beroep wegens nalaten ........................................................................................................... 290
4. Beroep tot schadevergoeding ................................................................................................. 291
LES 9-10: PREJUDICIËLE PROCEDURE ................................................................................... 303
1. Algemeen (art. 267 VWEU) ................................................................................................... 303
, 1. Aan welke EU-instantie stel je een vraag? ............................................................................. 307
2. Wat is een rechterlijke instantie van een der lidstaten? .......................................................... 309
3. Wanneer is een beslissing op dit punt ‘noodzakelijk’?........................................................... 316
4. Wanneer wordt een vraag opgeworpen?................................................................................. 321
5. Welke vragen? ........................................................................................................................ 325
6. Effect van een prejudicieel arrest ........................................................................................... 328
7. Prejudiciële geldigheidsvragen............................................................................................... 331
8. De plicht voor het hoogste rechtscollege om te verwijzen ..................................................... 339
9. De CILFIT-uitzonderingen ..................................................................................................... 340
10. Zowel een EU- als EVRM-verplichting............................................................................. 347
11. De hoogste rechtscolleges .................................................................................................. 350
12. De gevolgen van een interpretatie-arrest............................................................................ 357
13. De rechtstreekse werking revisited .................................................................................... 366
13.1. Van Gend & Loos .......................................................................................................... 366
13.2. Rechtstreekse werking Verdragsbepalingen .................................................................. 368
14. De rechtstreekse werking ................................................................................................... 379
14.1. Internationale akkoorden ............................................................................................... 379
14.2. Verordening (art. 288 VWEU) ....................................................................................... 389
14.3. Richtlijn ......................................................................................................................... 391
14.4. Nuances op ontbreken horizontale werking RL ............................................................ 399
14.5. Ruime uitlegging begrip ‘staat’ ..................................................................................... 401
14.6. Ruime toepassing ‘richtlijn conforme interpretatie’ ...................................................... 403
14.7. Staatsaansprakelijkheid ................................................................................................. 406
14.8. Hoe deze nuances combineren? ..................................................................................... 412
LES 12: HANDVEST VAN DE GRONDRECHTEN ................................................................. 415
,Inhoud
LES 1: DE EUROPESE UNIE EN HET EUROPEES RECHT I ..................................................... 5
1. Belang van het Unierecht ........................................................................................................... 5
1.1. Rechtspraak 1: Prejudicieel geschil ikv non-discriminatie ................................................ 6
1.2. Rechtspraak 2: Soevereiniteit inzake nationaliteit (Malta) ................................................ 7
1.3. Rechtspraak 3: Prejudiciële zaak: erkenning geslachtswijziging uitgevoerd in andere
lidstaat 8
1.4. Rechtspraak 4: Prejudiciële zaak: Asielrecht (richtlijn vs. verordening) ........................... 9
1.5. Rechtspraak 5: Prejudiciële vraag inzake GDPR (Marktenhof – HvJ)............................ 10
1.6. De GDPR (privacy) ..........................................................................................................11
1.7. De GDPR en de Katholieke Kerk .................................................................................... 12
2. Korte geschiedenis ................................................................................................................... 16
2.1. Algemeen ......................................................................................................................... 16
2.2. Verdieping in de geschiedenis van de EU ............................................................................ 24
2.3. Uitbreiding in de geschiedenis van de EU ........................................................................... 29
LES 2: DE NIEUWE EN AUTONOME RECHTSORDE – ARTIKEL 7 VEU .............................. 48
1. De nieuwe en autonome rechtsorde.......................................................................................... 48
1.1. Arrest: Van Gend & Loos ................................................................................................ 52
1.2. Arrest: Costa t. ENEL & Commissie t. Luxemburg & België - voorrang ....................... 60
1.3. Arrest: Internationale Handelsgesellschaft – voorrang GwR .......................................... 62
1.4. Arrest: Simmenthal .......................................................................................................... 63
1.5. Arrest: Poplawski - verhouding directe werking & voorrang .......................................... 64
1.6. Voorrangsregels vanuit Belgisch oogpunt ....................................................................... 65
2. De waarden van de Unie (art. 2 VEU) ..................................................................................... 71
2.1. Arrest: Repubblika – non-regressiebeginsel .................................................................... 72
2.2. Arrest: Hongarije t. Raad – identiteit EU ........................................................................ 73
2.3. Arrest: Commissie t. Hongarije - ..................................................................................... 74
2.4. Artikel 7 VEU .................................................................................................................. 75
LES 3-4: INSTELLINGEN............................................................................................................. 84
1. De EU-instellingen (art. 13 VEU) ............................................................................................ 84
1.1. Het Europees Parlement .................................................................................................. 86
1.2. De Europese Raad ......................................................................................................... 107
1.3. Raad van EU ...................................................................................................................114
1.4. Europese Commissie ..................................................................................................... 128
1.5. Institutioneel bestel van de EU ...................................................................................... 149
LES 5: BESLUITVORMING ........................................................................................................ 151
1. Algemeen ............................................................................................................................... 151
, 2. Beginselen van toegewezen bevoegdheden............................................................................ 153
2.1. Rechtsbasis .................................................................................................................... 154
2.2. Zacht beginsel van toegewezen bevoegdheden ............................................................. 158
2.3. Bevoegdheidscatalogus ................................................................................................. 167
2.4. Rechtsbasistest ............................................................................................................... 170
2.5. Verdragswijziging .......................................................................................................... 177
3. Nauwere samenwerking ......................................................................................................... 182
4. Subsidiariteitsbeginsel ............................................................................................................ 184
5. Evenredigheidsbeginsel .......................................................................................................... 187
6. Besluitvorming ....................................................................................................................... 191
6.1. Instrumenten .................................................................................................................. 191
6.2. Wetgeving ...................................................................................................................... 192
6.3. Niet-wetgeving .............................................................................................................. 197
LES 6: NORMENHIËRARCHIE EN RECHTERLIJKE ARCHITECTUUR .............................. 214
1. Normenhiërarchie ................................................................................................................... 214
2. Rechterlijke architectuur van de EU....................................................................................... 217
2.1. Algemeen ....................................................................................................................... 217
2.2. Samenstelling HvJ ......................................................................................................... 219
2.3. Toegang tot het Hof (inclusief bevoegdheid) ................................................................ 222
2.4. Schema: eiser – verweerder in procedure voor het Hof................................................. 225
LES 7: INBREUKPROCEDURES ................................................................................................ 227
1. Artikel 258 VWEU (Commissie tegen lidstaat) ..................................................................... 227
2. Artikel 259 VWEU: lidstaat tegen lidstaat ............................................................................. 256
LES 8: ANNULATIEBEROEP EN BEROEP TOT SCHADEVERGOEDING ............................ 261
1. Rechtstreekse beroepen .......................................................................................................... 261
2. Annulatieberoep of beroep tot nietigverklaring ..................................................................... 262
2.1. Locus standi (procesbevoegdheid) ................................................................................ 262
2.2. Procesbelang .................................................................................................................. 283
2.3. Termijn........................................................................................................................... 283
2.4. Bevoegde rechter ........................................................................................................... 284
2.5. Voorwerp – aanvechtbare handelingen .......................................................................... 286
2.6. Middelen ........................................................................................................................ 287
2.7. Gevolgen nietigverklaring ............................................................................................. 288
3. Beroep wegens nalaten ........................................................................................................... 290
4. Beroep tot schadevergoeding ................................................................................................. 291
LES 9-10: PREJUDICIËLE PROCEDURE ................................................................................... 303
1. Algemeen (art. 267 VWEU) ................................................................................................... 303
, 1. Aan welke EU-instantie stel je een vraag? ............................................................................. 307
2. Wat is een rechterlijke instantie van een der lidstaten? .......................................................... 309
3. Wanneer is een beslissing op dit punt ‘noodzakelijk’?........................................................... 316
4. Wanneer wordt een vraag opgeworpen?................................................................................. 321
5. Welke vragen? ........................................................................................................................ 325
6. Effect van een prejudicieel arrest ........................................................................................... 328
7. Prejudiciële geldigheidsvragen............................................................................................... 331
8. De plicht voor het hoogste rechtscollege om te verwijzen ..................................................... 339
9. De CILFIT-uitzonderingen ..................................................................................................... 340
10. Zowel een EU- als EVRM-verplichting............................................................................. 347
11. De hoogste rechtscolleges .................................................................................................. 350
12. De gevolgen van een interpretatie-arrest............................................................................ 357
13. De rechtstreekse werking revisited .................................................................................... 366
13.1. Van Gend & Loos .......................................................................................................... 366
13.2. Rechtstreekse werking Verdragsbepalingen .................................................................. 368
14. De rechtstreekse werking ................................................................................................... 379
14.1. Internationale akkoorden ............................................................................................... 379
14.2. Verordening (art. 288 VWEU) ....................................................................................... 389
14.3. Richtlijn ......................................................................................................................... 391
14.4. Nuances op ontbreken horizontale werking RL ............................................................ 399
14.5. Ruime uitlegging begrip ‘staat’ ..................................................................................... 401
14.6. Ruime toepassing ‘richtlijn conforme interpretatie’ ...................................................... 403
14.7. Staatsaansprakelijkheid ................................................................................................. 406
14.8. Hoe deze nuances combineren? ..................................................................................... 412
LES 12: HANDVEST VAN DE GRONDRECHTEN ................................................................. 415
