SAMENVATTING VERZEKERINGSRECHT
INHOUDSOPGAVE
Inleiding op het vak ................................................................................................................................. 6
Verzekering in ons dagelijks leven .............................................................................................................................. 6
Verzekering in volle evolutie ....................................................................................................................................... 7
Functies van verzekering ....................................................................................................................................... 9
Impact van het discriminatierecht......................................................................................................................... 10
HOOFDSTUK I – ALGEMENE INLEIDING............................................................................................... 13
AFD. I VERZEKERING: TECHNIEK EN RECHT ........................................................................................... 13
A. De verzekeringstechniek ................................................................................................................................... 13
B. Het verband tussen verzekeringstechniek en verzekeringsrecht......................................................................... 16
AFD. II GESCHIEDENIS VAN DE VERZEKERING...................................................................................... 17
AFD. III HET VERZEKERINGSBEDRIJF ....................................................................................................... 18
A. De premieverzekering ....................................................................................................................................... 18
B. De onderlinge verzekering ................................................................................................................................ 19
C. Lloyd’s .............................................................................................................................................................. 19
D. Nog enkele begrippen uit de verzekeringswereld ............................................................................................... 21
AFD. IV DE VERZEKERINGSONDERNEMING ALS FINANCIËLE INSTELLING ....................................... 21
A. Algemeen ......................................................................................................................................................... 21
B. Verschillende soorten reserves en provisies ...................................................................................................... 22
AFD. V BEKNOPT OVERZICHT BELANGRIJKSTE VERZEKERINGSTAKKEN ........................................ 23
A. Europees niveau............................................................................................................................................... 23
B. België – Controlewetgeving ............................................................................................................................... 23
C. België – Wetgeving op de landverzekeringsovereenkomst (W.Verz.) ................................................................. 23
HOOFDSTUK II – DE WETGEVING OP DE LANDVERZEKERINGSOVEREENKOMST: SITUERING,
KENMERKEN EN TOEPASSINGSGEBIED .......................................................................................... 25
AFD. I SITUERING, KENMERKEN EN TENUITVOERLEGGING .................................................................. 25
A. Situering en bronnen......................................................................................................................................... 25
B. Algemene kenmerken ....................................................................................................................................... 26
C. Tenuitvoerlegging ............................................................................................................................................. 27
AFD. II TOEPASSINGSGEBIED EN SANCTIES ........................................................................................... 28
A. Materieel toepassingsgebied Deel 4 W.Verz...................................................................................................... 28
B. Toepassingsgebied in de ruimte........................................................................................................................ 29
C. Sancties ........................................................................................................................................................... 30
AFD. III DEFINITIE, CLASSIFICATIES EN BUFFET DEEL 4 LANDVERZEKERINGSOVK (LOVK)........... 31
A. Definities en begrippen ..................................................................................................................................... 31
B. Classificaties..................................................................................................................................................... 36
C. Buffet van Deel 4 Landverzekeringsovereenkomst ............................................................................................. 37
HOOFDSTUK III – HET SLUITEN VAN DE LANDVERZEKERINGSOVEREENKOMST ............................ 39
AFD. I DE WILSOVEREENSTEMMING ......................................................................................................... 39
A. Het verzekeringsvoorstel ................................................................................................................................... 39
B. Verzekeringsaanvraag en voorafgetekende polis .............................................................................................. 40
C. De verzekeringsovereenkomst en polis ............................................................................................................. 41
D. Verzekeringsovereenkomst gesloten op afstand................................................................................................ 42
AFD. II HET BEWIJS VAN DE VERZEKERINGSOVEREENKOMST ........................................................... 42
A. Via geschrift...................................................................................................................................................... 42
B. Via een begin van geschreven bewijs................................................................................................................ 43
C. Via de bekentenis en eed.................................................................................................................................. 44
1
, D. Via afschriften met moderne technieken ............................................................................................................ 44
AFD. III VERZEKERBARE EN NIET-VERZEKERBARE RISICO’S ............................................................. 44
A. Opzet, schuld en zware fout (grove schuld) ....................................................................................................... 44
B. Oorlogsrisico’s .................................................................................................................................................. 47
C. Gederfde winst.................................................................................................................................................. 49
D. Uitgesloten risico’s in de levensverzekering ....................................................................................................... 49
AFD. IV DE MEDEDELINGSPLICHT BIJ HET SLUITEN EN IN DE LOOP VAN DE
VERZEKERINGSOVEREENKOMST ............................................................................................................. 50
A. Draagwijdte van de mededelingsplicht ............................................................................................................... 50
B. Sancties bij tekortkoming aan de mededelingsplicht .......................................................................................... 57
C. Medische informatie .......................................................................................................................................... 57
AFD. V HET NIET-BESTAAN EN VERMINDERING VAN HET RISICO....................................................... 57
A. Niet-bestaan van het risico ................................................................................................................................ 57
B. Vermindering van het risico ............................................................................................................................... 58
AFD. VI PLURALITEIT VAN VERZEKERINGEN, MEDEVERZEKERING EN COMBINATIEPOLISSEN ...... 58
A. Samenloop van een verzekering met een indemnitair karakter en een verzekering met een forfaitair karakter ... 59
B. Samenloop van verzekeringen met een forfaitair karakter.................................................................................. 59
C. Samenloop van verzekeringen met een indemnitair karakter ............................................................................. 60
D. Medeverzekering .............................................................................................................................................. 61
E. Verzekering in rangen ....................................................................................................................................... 62
F. Combinatiepolissen ........................................................................................................................................... 63
HOOFDSTUK IV – DE UITVOERING VAN DE LANDVERZEKERINGSOVEREENKOMST....................... 64
AFD. I VERPLICHTINGEN VAN DE VERZEKERINGNEMER EN/OF VERZEKERDE ................................ 66
A. De mededelingsplicht bij wijziging van het risico ................................................................................................ 67
B. De betaling van de premie ................................................................................................................................ 67
C. De verplichtingen van de verzekerde bij schadegeval ........................................................................................ 68
D. Verval van de waarborg .................................................................................................................................... 71
AFD. II DE PRESTATIE VAN DE VERZEKERAAR ..................................................................................... 72
A. Garantie tot werkelijke ontvangst van de uit te keren bedragen.......................................................................... 73
B. Betaling van de verzekeringsprestaties en sancties ........................................................................................... 73
C. Prestaties afhankelijk van het voorwerp van de verzekeringswaarborg............................................................... 74
AFD. III DUUR EN EINDE VAN DE OVEREENKOMST ................................................................................. 75
A. Duur ................................................................................................................................................................. 76
B. Opzegging ........................................................................................................................................................ 78
C. Overlijden van de verzekeringnemer ................................................................................................................. 80
D. Faillissement van de verzekeringnemer ............................................................................................................. 81
E. Overdracht van het verzekerde goed................................................................................................................. 81
F. Nietigheid van de overeenkomst ....................................................................................................................... 81
G. Wegvallen van het voorwerp en/of verzekerbaar belang .................................................................................... 81
AFD. IV VERJARING .................................................................................................................................... 81
A. Verjaringstermijnen ........................................................................................................................................... 82
B. Vertrekpunt van de verjaring ............................................................................................................................. 82
C. Stuiting en schorsing......................................................................................................................................... 83
AFD. V ARBITRAGE ..................................................................................................................................... 83
HOOFDSTUK V – ZAAK- EN BRANDVERZEKERINGEN ........................................................................ 85
AFD. I ALGEMENE BEPALINGEN BETREFFENDE ALLE SCHADEVERZEKERINGEN............................. 85
A. Indemniteitsbeginsel of beginsel van schadevergoeding .................................................................................... 85
B. Preventie- en reddingskosten in samenhang met preventie- en beperkingsplicht ................................................ 87
AFD. II BEPALINGEN BETREFFENDE ZAAKVERZEKERINGEN .............................................................. 88
A. Gemeenschappelijke bepalingen betreffende alle zaakverzekeringen ................................................................ 88
B. Bepalingen betreffende sommige zaakverzekeringen ........................................................................................ 90
AFD. III REGELING BETREFFENDE DE BRANDVERZEKERING ............................................................. 90
A. Algemene regeling betreffende alle brandverzekeringen .................................................................................... 91
B. Bijzondere regeling betreffende de eenvoudige risico’s brand ............................................................................ 93
2
,HOOFDSTUK VI – AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN: ALGEMENE BEGINSELEN .............................................. 99
AFD. I OMSCHRIJVING EN CLASSIFICATIE ............................................................................................................ 99
A. Wat is een aansprakelijkheidsverzekering? ........................................................................................................ 99
B. Wettelijke regeling van de aansprakelijkheidsverzekering................................................................................. 100
AFD. II INHOUD VAN IEDERE AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERING ....................................................................... 101
A. Welk risico wordt verzekerd?........................................................................................................................... 101
B. Verzekerde personen...................................................................................................................................... 103
C. Verzekerd bedrag ........................................................................................................................................... 103
D. Duurtijd van de overeenkomst ......................................................................................................................... 104
E. Verplichte dekking na het einde van de overeenkomst..................................................................................... 104
AFD. III AFWIKKELING VAN SCHADEGEVALLEN .................................................................................................. 108
A. Verplichtingen van de verzekerde.................................................................................................................... 108
B. Rechten van de verzekerde ............................................................................................................................ 108
C. Rechten van de benadeelde ........................................................................................................................... 109
D. Verplichtingen van de verzekeraar .................................................................................................................. 113
E. Rechten van de verzekeraar ........................................................................................................................... 116
AFD. IV VERJARINGSTERMIJN VAN DE RECHTSVORDERINGEN .......................................................................... 117
HOOFDSTUK VII – SPECIFIEKE AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN .............................................................. 118
AFD. I VERPLICHTE VERZEKERING BURGERRECHTELIJKE AANSPRAKELIJKHEID MOTORRIJTUIGEN .......................... 118
Inleiding ................................................................................................................................................................. 118
A. Toepasselijke wetgeving ................................................................................................................................. 118
B. Voorwerp van de verzekeringsverplichting ....................................................................................................... 119
C. Omschrijving van het verzekerde risico en de verzekerde personen ................................................................ 124
D. Gedekte schade en omvang van de vergoeding .............................................................................................. 125
E. Dekking na het einde van de overeenkomst .................................................................................................... 126
F. Rechten en plichten van partijen bij schadegeval ............................................................................................. 126
G. Belgisch Gemeenschappelijk Waarborgfonds .................................................................................................. 127
H. Tariferingsbureau ............................................................................................................................................ 128
AFD. II VERZEKERING BURGERRECHTELIJKE AANSPRAKELIJKHEID PRIVÉLEVEN..................................................... 129
A. Historische schets........................................................................................................................................... 129
B. Toepassingsgebied ......................................................................................................................................... 130
C. Verzekerden ................................................................................................................................................... 131
D. Geografische dekking ..................................................................................................................................... 131
E. Verzekerde bedragen en uitsluitingen.............................................................................................................. 131
AFD. III SPECIFIEKE AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN .......................................................................... 132
A. Arbeidsongevallenverzekering? ....................................................................................................................... 132
B. Verzekering burgerrechtelijke aansprakelijkheid van de onderneming .............................................................. 132
C. Aansprakelijkheidsverzekeringen inzake brand en ontploffing .......................................................................... 135
HOOFDSTUK VIII – AUTOMATISCHE VERGOEDINGSREGELING ZWAKKE WEGGEBRUIKERS: ART. 29BIS WAM-WET ..... 137
AFD. I KRACHTLIJNEN VAN DE REGELING VAN ART. 29BIS WAM-WET ................................................................ 137
A. Inleiding .......................................................................................................................................................... 137
B. Gemeenrechtelijke aansprakelijkheidsregeling blijft van toepassing ................................................................. 137
C. Wettelijke regeling is van openbare orde ......................................................................................................... 138
D. Kwalificatie van de wettelijke regeling .............................................................................................................. 138
AFD. II PERSONEN DIE RECHT HEBBEN OP EEN VERGOEDING ............................................................................ 139
A. Ieder slachtoffer en zijn rechthebbenden ......................................................................................................... 139
B. Wettelijke uitsluiting van de bestuurder en zijn rechthebbenden ....................................................................... 140
AFD. III VOORWAARDEN VOOR DE TOEKENNING VAN EEN VERGOEDING............................................................ 141
A. Begrip motorrijtuig ........................................................................................................................................... 141
B. Begrip betrokken motorrijtuig........................................................................................................................... 141
C. Verkeersongeval ............................................................................................................................................. 142
D. Plaats van het ongeval.................................................................................................................................... 143
AFD. IV WIE IS VERGOEDINGSPLICHTIG? ........................................................................................................... 145
3
, AFD. V WELKE SCHADE IS VERGOEDBAAR?...................................................................................................... 146
A. Schade voortvloeiend uit lichamelijk letsel en overlijden en kledijschade .......................................................... 146
B. Geen vergoeding wanneer het slachtoffer ‘het ongeval en de gevolgen heeft gewild’ ....................................... 146
AFD. VI UITOEFENING VAN HET VERGOEDINGSRECHT ....................................................................................... 147
AFD. VII SUBROGATIERECHT VAN DE VERZEKERAAR EN HET FONDS .................................................................. 147
AFD. VIII VERHAALSRECHT VAN DE VERZEKERAAR ........................................................................................... 148
AFD. IX SUBROGATIERECHT VAN DE “DERDE BETALER” ................................................................................... 148
HOOFDSTUK IX – AUTOMATISCHE VERGOEDINGSREGELING VERKEERSONGEVALLEN: ART. 29TER WAM-WET ........ 150
HOOFDSTUK X – RECHTSBIJSTANDSVERZEKERING ......................................................................................... 152
AFD. I WETTELIJK KADER ............................................................................................................................... 152
AFD. II PRESTATIES IN HOOFDE VAN DE VERZEKERAAR .................................................................................... 154
A. Verrichten van diensten en op zich nemen van kosten .................................................................................... 154
B. Aard en inhoud van de gewaarborgde geschillen............................................................................................. 155
AFD. III MENINGSVERSCHIL TUSSEN DE VERZEKERAAR EN DE VERZEKERDE ....................................................... 156
AFD. IV BELANGENCONFLICT TUSSEN DE VERZEKERAAR EN DE VERZEKERDE ..................................................... 156
AFD. V GARANTIE VRIJE KEUZE VAN ADVOCAAT OF ANDERE RAADSMAN.......................................................... 157
HOOFDSTUK XI – PERSOONSVERZEKERINGEN .............................................................................................. 160
AFD. I ALGEMENE BESCHOUWINGEN ............................................................................................................... 160
A. Levensverzekering...................................................................................................................................... 161
B. Persoonsverzekering andere dan levensverzekering ............................................................................. 161
AFD. II BEPALINGEN TOEPASSELIJK OP ALLE PERSOONSVERZEKERINGEN ........................................................... 162
AFD. III LEVENSVERZEKERING ......................................................................................................................... 162
A. Toepasselijke wetgeving ................................................................................................................................. 164
B. Toepassingsgebied ......................................................................................................................................... 165
C. Het leven van de verzekeringsovereenkomst ................................................................................................... 166
D. Bijzondere regels inzake (toegang tot) de schuldsaldoverzekering (SSV) ........................................................ 171
AFD. IV PERSOONSVERZEKERING ANDERE DAN LEVENSVERZEKERING ............................................................... 173
A. Algemene bepalingen ..................................................................................................................................... 173
B. Ziekteverzekeringen in de zin van artikel 201 W.Verz. ..................................................................................... 174
C. Aanvullende verzekeringen via ziekenfondsen en VMOB................................................................................. 179
HOOFDSTUK XII – EUROPEES VERZEKERINGSRECHT EN BELGISCHE CONTROLEWETGEVING.................................. 181
AFD. I EUROPEES VERZEKERINGSRECHT EN IPR ......................................................................................... 181
A. Historische schets........................................................................................................................................... 181
B. Markttoegang.................................................................................................................................................. 183
C. Financiële controle.......................................................................................................................................... 184
D. Algemeen belang-test: toepassing in verzekeringen ........................................................................................ 185
E. IPR ................................................................................................................................................................. 186
AFD. II BELGISCHE CONTROLEWETGEVING ................................................................................................. 189
A. Historische schets........................................................................................................................................... 189
B. Van CDV naar Twin Peaks ............................................................................................................................. 190
C. Wegwijs door de Solvency II Wet (Wet 13 maart 2016) ................................................................................... 191
D. Gedragstoezicht door de FSMA: enkele specifieke bepalingen ........................................................................ 192
E. Ombudsman Verzekeringen en Commissie voor Verzekeringen ...................................................................... 193
HOOFDSTUK XIII – VERZEKERINGSBEMIDDELING EN - DISTRIBUTIE ................................................................... 195
A. Historische schets........................................................................................................................................... 195
B. Toepassingsgebied wetgeving ........................................................................................................................ 197
C. Toegangs- en uitoefeningsvoorwaarden .......................................................................................................... 198
D. Informatieverplichtingen en gedragsregels....................................................................................................... 200
4
,DISCUSSIECOLLEGE 1 .................................................................................................................... 202
WETGEVING .............................................................................................................................................. 202
CASUSSEN ................................................................................................................................................ 203
DISCUSSIECOLLEGE 2 .................................................................................................................... 211
CASUS 1 ..................................................................................................................................................... 211
CASUS 2 ..................................................................................................................................................... 215
CASUS 3 ..................................................................................................................................................... 216
POLLEV ...................................................................................................................................................... 218
5
,Inleiding op het vak
Verzekering in ons dagelijks leven
Op welke manieren kom je met verzekering in aanraking in je dagelijks leven?
- Verzekering is iets dat leeft, maar mensen staan er vaak pas bij stil als ze iets aan de
hand hebben.
o Hebben mensen hun verzekeringspolis goed gelezen?
o Bieden VA’s aan wat ze oorspronkelijk beloofd hebben?
Welke rol kunnen verzekeringen spelen in je professionele toekomst?
- Grote advocatenkantoren hebben meer en meer vraag naar mensen met kennis van
verzekeringsrecht.
- Verzekeringsondernemingen, bedrijven, de Overheid, controle-instanties, enz.
hebben allemaal nood aan verzekeringsspecialisten.
- Regulatory: de economische activiteit van verzekeringen
o Bv. Brexit: verzekeringsondernemingen die hun hoofdkantoor in de UK hadden
wensten naar BE te komen kantoren nodig die dit konden begeleiden.
- Verzekeringstussenpersonen
o Verzekeringsagent: agent heeft een link met één of meerdere
verzekeringsondernemingen (bv. KBC).
▪ Agent zal gewoon de verzekering van de onderneming voorstellen, nooit
die van een andere bedrijf die hij niet vertegenwoordigd.
o Verzekeringsmakelaar: onafhankelijk en bekijkt de hele markt.
o Belang?
▪ Agent biedt enkel verzekeringen van betrokken
verzekeringsondernemingen aan, terwijl een makelaar de hele markt
bekijkt en de beste optie zoekt voor de concrete persoon.
▪ Meer reglementering bij makelaar en meer bijstand van kantoren.
- Controleautoriteiten voor verzekeringen
o Nationale Bank (NBB): prudentieel toezicht
▪ Kijken of de onderneming een vergunning krijgt als
verzekeringsonderneming en opvolgen van financiële toestand van die
verzekeringsonderneming.
o Financial Services and Markets Authority (FSMA): gedragstoezicht
▪ Toezicht op contractuele relatie en voorwaarden.
▪ Toezicht op hoe verzekeringsondernemingen zich gedragen op de markt.
• Bv. geven we wel de juiste informatie?
- Belangrijke sector
o Verzekeringen maken deel uit van ‘financiële diensten’
o Insurance Europe: Europese federatie van nationale verzekerings- en
beroepsverenigingen
▪ Lobby naar Europese wetgever
▪ Europa heeft een zeer grote impact op de verzekeringsreglementering
o Assuralia: Belgische beroepsvereniging van verzekeringsondernemingen
▪ Deel van Insurance Europe
o Verzekeringsondernemingen zijn de belangrijkste intstitutionele belegger
▪ Worden gefinancierd door premies van verzekerden
▪ Die premies gaan zij beleggen en dus spelen ze een belangrijke rol in de
economie
6
,Verzekering in volle evolutie
De maatschappelijke kijk op verzekering en dus ook de verzekeringsreglementering en -
sector zijn constant in evolutie.
- Bijzondere thema’s:
o Geleidleijke juridisering
o Grote architectuurwerken aan (toezichts)kader
o Pogingen tot harmonisatie van contractenrecht
▪ Verzekeringscontractenrecht is nog steeds nationaal, verschilt dus van
LS tot LS.
▪ Bv. art. 29bis WAM-wet is een typisch Belgische bepaling
o (Private) verzekering onder druk – het vierkant
Het vierkant van de private verzekering
- Het vierkant stelt het domein van de private verzekering (PV) voor en hoe dat domein
onder druk staat maar ook uitbreidt. Het wordt beïnvloed door vier krachten die aan de
randen van het vierkant staan:
o Bovenkant: (on)verzekerbaarheid
▪ Niet alles is zomaar verzekerbaar:
• Denk aan technisch moeilijke risico’s zoals natuurrampen (weinig
spreiding in tijd en ruimte).
▪ Toch probeert PV haar domein uit te breiden, waardoor het
onverzekerbare kleiner wordt.
▪ Maar dit roept wel vragen op over:
• De grenzen van verzekerbaarheid
• De mate waarin risico’s nog via klassieke methodes gedragen
kunnen worden
o Onderkant: alternative risk transfer (ART)
▪ Als klassieke verzekering niet (meer) volstaat, komen er alternatieve
mechanismen in beeld:
• Captive verzekeringen: een captive verzekering is een
verzekeringsonderneming die eigendom is en gecontroleerd
wordt door één bedrijf of een groep van bedrijven en die
uitsluitend verzekeringsdiensten verleend aan deze eigenaren.
o M.a.w. dochtermaatschappijen van grote ondernemingen
die zelf risico’s overnemen.
o Dus een grote onderneming gaat zelf haar
verzekeringsonderneming
• Herverzekering en retrocessie: herverzekering is de verzekering
van een VA door een andere VA (de herVA),
7
, terwijl retrocessie de herverzekering van een herVA is door een
andere herVA.
• Kapitaalmarktinstrumenten zoals catastrophe bonds:
catastrofeobligaties (CAT-obligaties) zijn een vorm van
verzekeringsgerelateerde effecten die een specifiek risico, nl. het
risico van een ramp (bv. aardbeving, orkaan of overstroming), van
een VA of herVA overdragen naar beleggers.
o Wanneer de capaciteit van de herVA tekortschiet.
o Dus een VA of herVA heeft te veel verzekeringen
(bijvoorbeeld veel huizen in California maar als er brand is
heel duur om te verzekeren). Die VA of herVA zal dan
naar beleggers gaan en een obligatie voorstellen met
beding dat als een ramp gebeurd dat die geld kwijt zal zijn
(100m€ voor 3 jaar met interesten van 8% maar als er
brand is, dan verliezen jullie alles)
▪ Geen brand alles OK + interesten
▪ Brand beleggers verliezen hun geld
o Zo’n CAT-obligaties heeft grote interesten!
• Deze vormen zijn technischer en kapitaalgedreven, en tonen aan
dat het PV-domein steeds nauwer verweven raakt met de
financiële markten.
o Linkerkant: sociale zekerheid (SZ)
▪ De verhouding tussen private verzekering en sociale zekerheid is
complex en wederkerig:
• Tegenstelling in logica:
o PV = pooling, premies afgestemd op individueel risico.
▪ Bv. Roker betaalt meer dan een niet roker
o SZ = solidariteit, bijdragen ongeacht eigen risico (ver-van-
je-bed-solidariteit).
▪ Je betaalt voor mensen met een heel ander
risicoprofiel dan jijzelf.
▪ Idereen betaalt hetzelfde, roker of niet
• Spanning en overlapping:
o PV vult SZ aan bij pensioenen (2de en 3de pijler).
▪ SZ geeft mindere pensioenen mensen gaan
meer naar PV’s
o PV dekt medische kosten die buiten RIZIV-nomenclatuur
vallen (bv. hospitalisatieverzekering, verzekering
ambulante kosten).
o SZ betaalt bv. 80% en PV het resterend bedrag (20%)
• SZ drukt terug op PV:
o Dwingt PV tot solidairdere mechanismen (bv. verbod op
discriminatie, recht om vergeten te worden bij
schulsaldoverzekeringen).
▪ Schuldsaldoverzekering: schuldsaldo VA neemt de
last over bij overlijden, maar toegang tot die
verzekering kan moeilijk zijn voor mensen met een
ziekte. Zij kunnen sneller overlijden en hebben dus
meer nood aan een schuldsaldoverzekering en
betalen een hogere premie dan ‘gezonde
8
INHOUDSOPGAVE
Inleiding op het vak ................................................................................................................................. 6
Verzekering in ons dagelijks leven .............................................................................................................................. 6
Verzekering in volle evolutie ....................................................................................................................................... 7
Functies van verzekering ....................................................................................................................................... 9
Impact van het discriminatierecht......................................................................................................................... 10
HOOFDSTUK I – ALGEMENE INLEIDING............................................................................................... 13
AFD. I VERZEKERING: TECHNIEK EN RECHT ........................................................................................... 13
A. De verzekeringstechniek ................................................................................................................................... 13
B. Het verband tussen verzekeringstechniek en verzekeringsrecht......................................................................... 16
AFD. II GESCHIEDENIS VAN DE VERZEKERING...................................................................................... 17
AFD. III HET VERZEKERINGSBEDRIJF ....................................................................................................... 18
A. De premieverzekering ....................................................................................................................................... 18
B. De onderlinge verzekering ................................................................................................................................ 19
C. Lloyd’s .............................................................................................................................................................. 19
D. Nog enkele begrippen uit de verzekeringswereld ............................................................................................... 21
AFD. IV DE VERZEKERINGSONDERNEMING ALS FINANCIËLE INSTELLING ....................................... 21
A. Algemeen ......................................................................................................................................................... 21
B. Verschillende soorten reserves en provisies ...................................................................................................... 22
AFD. V BEKNOPT OVERZICHT BELANGRIJKSTE VERZEKERINGSTAKKEN ........................................ 23
A. Europees niveau............................................................................................................................................... 23
B. België – Controlewetgeving ............................................................................................................................... 23
C. België – Wetgeving op de landverzekeringsovereenkomst (W.Verz.) ................................................................. 23
HOOFDSTUK II – DE WETGEVING OP DE LANDVERZEKERINGSOVEREENKOMST: SITUERING,
KENMERKEN EN TOEPASSINGSGEBIED .......................................................................................... 25
AFD. I SITUERING, KENMERKEN EN TENUITVOERLEGGING .................................................................. 25
A. Situering en bronnen......................................................................................................................................... 25
B. Algemene kenmerken ....................................................................................................................................... 26
C. Tenuitvoerlegging ............................................................................................................................................. 27
AFD. II TOEPASSINGSGEBIED EN SANCTIES ........................................................................................... 28
A. Materieel toepassingsgebied Deel 4 W.Verz...................................................................................................... 28
B. Toepassingsgebied in de ruimte........................................................................................................................ 29
C. Sancties ........................................................................................................................................................... 30
AFD. III DEFINITIE, CLASSIFICATIES EN BUFFET DEEL 4 LANDVERZEKERINGSOVK (LOVK)........... 31
A. Definities en begrippen ..................................................................................................................................... 31
B. Classificaties..................................................................................................................................................... 36
C. Buffet van Deel 4 Landverzekeringsovereenkomst ............................................................................................. 37
HOOFDSTUK III – HET SLUITEN VAN DE LANDVERZEKERINGSOVEREENKOMST ............................ 39
AFD. I DE WILSOVEREENSTEMMING ......................................................................................................... 39
A. Het verzekeringsvoorstel ................................................................................................................................... 39
B. Verzekeringsaanvraag en voorafgetekende polis .............................................................................................. 40
C. De verzekeringsovereenkomst en polis ............................................................................................................. 41
D. Verzekeringsovereenkomst gesloten op afstand................................................................................................ 42
AFD. II HET BEWIJS VAN DE VERZEKERINGSOVEREENKOMST ........................................................... 42
A. Via geschrift...................................................................................................................................................... 42
B. Via een begin van geschreven bewijs................................................................................................................ 43
C. Via de bekentenis en eed.................................................................................................................................. 44
1
, D. Via afschriften met moderne technieken ............................................................................................................ 44
AFD. III VERZEKERBARE EN NIET-VERZEKERBARE RISICO’S ............................................................. 44
A. Opzet, schuld en zware fout (grove schuld) ....................................................................................................... 44
B. Oorlogsrisico’s .................................................................................................................................................. 47
C. Gederfde winst.................................................................................................................................................. 49
D. Uitgesloten risico’s in de levensverzekering ....................................................................................................... 49
AFD. IV DE MEDEDELINGSPLICHT BIJ HET SLUITEN EN IN DE LOOP VAN DE
VERZEKERINGSOVEREENKOMST ............................................................................................................. 50
A. Draagwijdte van de mededelingsplicht ............................................................................................................... 50
B. Sancties bij tekortkoming aan de mededelingsplicht .......................................................................................... 57
C. Medische informatie .......................................................................................................................................... 57
AFD. V HET NIET-BESTAAN EN VERMINDERING VAN HET RISICO....................................................... 57
A. Niet-bestaan van het risico ................................................................................................................................ 57
B. Vermindering van het risico ............................................................................................................................... 58
AFD. VI PLURALITEIT VAN VERZEKERINGEN, MEDEVERZEKERING EN COMBINATIEPOLISSEN ...... 58
A. Samenloop van een verzekering met een indemnitair karakter en een verzekering met een forfaitair karakter ... 59
B. Samenloop van verzekeringen met een forfaitair karakter.................................................................................. 59
C. Samenloop van verzekeringen met een indemnitair karakter ............................................................................. 60
D. Medeverzekering .............................................................................................................................................. 61
E. Verzekering in rangen ....................................................................................................................................... 62
F. Combinatiepolissen ........................................................................................................................................... 63
HOOFDSTUK IV – DE UITVOERING VAN DE LANDVERZEKERINGSOVEREENKOMST....................... 64
AFD. I VERPLICHTINGEN VAN DE VERZEKERINGNEMER EN/OF VERZEKERDE ................................ 66
A. De mededelingsplicht bij wijziging van het risico ................................................................................................ 67
B. De betaling van de premie ................................................................................................................................ 67
C. De verplichtingen van de verzekerde bij schadegeval ........................................................................................ 68
D. Verval van de waarborg .................................................................................................................................... 71
AFD. II DE PRESTATIE VAN DE VERZEKERAAR ..................................................................................... 72
A. Garantie tot werkelijke ontvangst van de uit te keren bedragen.......................................................................... 73
B. Betaling van de verzekeringsprestaties en sancties ........................................................................................... 73
C. Prestaties afhankelijk van het voorwerp van de verzekeringswaarborg............................................................... 74
AFD. III DUUR EN EINDE VAN DE OVEREENKOMST ................................................................................. 75
A. Duur ................................................................................................................................................................. 76
B. Opzegging ........................................................................................................................................................ 78
C. Overlijden van de verzekeringnemer ................................................................................................................. 80
D. Faillissement van de verzekeringnemer ............................................................................................................. 81
E. Overdracht van het verzekerde goed................................................................................................................. 81
F. Nietigheid van de overeenkomst ....................................................................................................................... 81
G. Wegvallen van het voorwerp en/of verzekerbaar belang .................................................................................... 81
AFD. IV VERJARING .................................................................................................................................... 81
A. Verjaringstermijnen ........................................................................................................................................... 82
B. Vertrekpunt van de verjaring ............................................................................................................................. 82
C. Stuiting en schorsing......................................................................................................................................... 83
AFD. V ARBITRAGE ..................................................................................................................................... 83
HOOFDSTUK V – ZAAK- EN BRANDVERZEKERINGEN ........................................................................ 85
AFD. I ALGEMENE BEPALINGEN BETREFFENDE ALLE SCHADEVERZEKERINGEN............................. 85
A. Indemniteitsbeginsel of beginsel van schadevergoeding .................................................................................... 85
B. Preventie- en reddingskosten in samenhang met preventie- en beperkingsplicht ................................................ 87
AFD. II BEPALINGEN BETREFFENDE ZAAKVERZEKERINGEN .............................................................. 88
A. Gemeenschappelijke bepalingen betreffende alle zaakverzekeringen ................................................................ 88
B. Bepalingen betreffende sommige zaakverzekeringen ........................................................................................ 90
AFD. III REGELING BETREFFENDE DE BRANDVERZEKERING ............................................................. 90
A. Algemene regeling betreffende alle brandverzekeringen .................................................................................... 91
B. Bijzondere regeling betreffende de eenvoudige risico’s brand ............................................................................ 93
2
,HOOFDSTUK VI – AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN: ALGEMENE BEGINSELEN .............................................. 99
AFD. I OMSCHRIJVING EN CLASSIFICATIE ............................................................................................................ 99
A. Wat is een aansprakelijkheidsverzekering? ........................................................................................................ 99
B. Wettelijke regeling van de aansprakelijkheidsverzekering................................................................................. 100
AFD. II INHOUD VAN IEDERE AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERING ....................................................................... 101
A. Welk risico wordt verzekerd?........................................................................................................................... 101
B. Verzekerde personen...................................................................................................................................... 103
C. Verzekerd bedrag ........................................................................................................................................... 103
D. Duurtijd van de overeenkomst ......................................................................................................................... 104
E. Verplichte dekking na het einde van de overeenkomst..................................................................................... 104
AFD. III AFWIKKELING VAN SCHADEGEVALLEN .................................................................................................. 108
A. Verplichtingen van de verzekerde.................................................................................................................... 108
B. Rechten van de verzekerde ............................................................................................................................ 108
C. Rechten van de benadeelde ........................................................................................................................... 109
D. Verplichtingen van de verzekeraar .................................................................................................................. 113
E. Rechten van de verzekeraar ........................................................................................................................... 116
AFD. IV VERJARINGSTERMIJN VAN DE RECHTSVORDERINGEN .......................................................................... 117
HOOFDSTUK VII – SPECIFIEKE AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN .............................................................. 118
AFD. I VERPLICHTE VERZEKERING BURGERRECHTELIJKE AANSPRAKELIJKHEID MOTORRIJTUIGEN .......................... 118
Inleiding ................................................................................................................................................................. 118
A. Toepasselijke wetgeving ................................................................................................................................. 118
B. Voorwerp van de verzekeringsverplichting ....................................................................................................... 119
C. Omschrijving van het verzekerde risico en de verzekerde personen ................................................................ 124
D. Gedekte schade en omvang van de vergoeding .............................................................................................. 125
E. Dekking na het einde van de overeenkomst .................................................................................................... 126
F. Rechten en plichten van partijen bij schadegeval ............................................................................................. 126
G. Belgisch Gemeenschappelijk Waarborgfonds .................................................................................................. 127
H. Tariferingsbureau ............................................................................................................................................ 128
AFD. II VERZEKERING BURGERRECHTELIJKE AANSPRAKELIJKHEID PRIVÉLEVEN..................................................... 129
A. Historische schets........................................................................................................................................... 129
B. Toepassingsgebied ......................................................................................................................................... 130
C. Verzekerden ................................................................................................................................................... 131
D. Geografische dekking ..................................................................................................................................... 131
E. Verzekerde bedragen en uitsluitingen.............................................................................................................. 131
AFD. III SPECIFIEKE AANSPRAKELIJKHEIDSVERZEKERINGEN .......................................................................... 132
A. Arbeidsongevallenverzekering? ....................................................................................................................... 132
B. Verzekering burgerrechtelijke aansprakelijkheid van de onderneming .............................................................. 132
C. Aansprakelijkheidsverzekeringen inzake brand en ontploffing .......................................................................... 135
HOOFDSTUK VIII – AUTOMATISCHE VERGOEDINGSREGELING ZWAKKE WEGGEBRUIKERS: ART. 29BIS WAM-WET ..... 137
AFD. I KRACHTLIJNEN VAN DE REGELING VAN ART. 29BIS WAM-WET ................................................................ 137
A. Inleiding .......................................................................................................................................................... 137
B. Gemeenrechtelijke aansprakelijkheidsregeling blijft van toepassing ................................................................. 137
C. Wettelijke regeling is van openbare orde ......................................................................................................... 138
D. Kwalificatie van de wettelijke regeling .............................................................................................................. 138
AFD. II PERSONEN DIE RECHT HEBBEN OP EEN VERGOEDING ............................................................................ 139
A. Ieder slachtoffer en zijn rechthebbenden ......................................................................................................... 139
B. Wettelijke uitsluiting van de bestuurder en zijn rechthebbenden ....................................................................... 140
AFD. III VOORWAARDEN VOOR DE TOEKENNING VAN EEN VERGOEDING............................................................ 141
A. Begrip motorrijtuig ........................................................................................................................................... 141
B. Begrip betrokken motorrijtuig........................................................................................................................... 141
C. Verkeersongeval ............................................................................................................................................. 142
D. Plaats van het ongeval.................................................................................................................................... 143
AFD. IV WIE IS VERGOEDINGSPLICHTIG? ........................................................................................................... 145
3
, AFD. V WELKE SCHADE IS VERGOEDBAAR?...................................................................................................... 146
A. Schade voortvloeiend uit lichamelijk letsel en overlijden en kledijschade .......................................................... 146
B. Geen vergoeding wanneer het slachtoffer ‘het ongeval en de gevolgen heeft gewild’ ....................................... 146
AFD. VI UITOEFENING VAN HET VERGOEDINGSRECHT ....................................................................................... 147
AFD. VII SUBROGATIERECHT VAN DE VERZEKERAAR EN HET FONDS .................................................................. 147
AFD. VIII VERHAALSRECHT VAN DE VERZEKERAAR ........................................................................................... 148
AFD. IX SUBROGATIERECHT VAN DE “DERDE BETALER” ................................................................................... 148
HOOFDSTUK IX – AUTOMATISCHE VERGOEDINGSREGELING VERKEERSONGEVALLEN: ART. 29TER WAM-WET ........ 150
HOOFDSTUK X – RECHTSBIJSTANDSVERZEKERING ......................................................................................... 152
AFD. I WETTELIJK KADER ............................................................................................................................... 152
AFD. II PRESTATIES IN HOOFDE VAN DE VERZEKERAAR .................................................................................... 154
A. Verrichten van diensten en op zich nemen van kosten .................................................................................... 154
B. Aard en inhoud van de gewaarborgde geschillen............................................................................................. 155
AFD. III MENINGSVERSCHIL TUSSEN DE VERZEKERAAR EN DE VERZEKERDE ....................................................... 156
AFD. IV BELANGENCONFLICT TUSSEN DE VERZEKERAAR EN DE VERZEKERDE ..................................................... 156
AFD. V GARANTIE VRIJE KEUZE VAN ADVOCAAT OF ANDERE RAADSMAN.......................................................... 157
HOOFDSTUK XI – PERSOONSVERZEKERINGEN .............................................................................................. 160
AFD. I ALGEMENE BESCHOUWINGEN ............................................................................................................... 160
A. Levensverzekering...................................................................................................................................... 161
B. Persoonsverzekering andere dan levensverzekering ............................................................................. 161
AFD. II BEPALINGEN TOEPASSELIJK OP ALLE PERSOONSVERZEKERINGEN ........................................................... 162
AFD. III LEVENSVERZEKERING ......................................................................................................................... 162
A. Toepasselijke wetgeving ................................................................................................................................. 164
B. Toepassingsgebied ......................................................................................................................................... 165
C. Het leven van de verzekeringsovereenkomst ................................................................................................... 166
D. Bijzondere regels inzake (toegang tot) de schuldsaldoverzekering (SSV) ........................................................ 171
AFD. IV PERSOONSVERZEKERING ANDERE DAN LEVENSVERZEKERING ............................................................... 173
A. Algemene bepalingen ..................................................................................................................................... 173
B. Ziekteverzekeringen in de zin van artikel 201 W.Verz. ..................................................................................... 174
C. Aanvullende verzekeringen via ziekenfondsen en VMOB................................................................................. 179
HOOFDSTUK XII – EUROPEES VERZEKERINGSRECHT EN BELGISCHE CONTROLEWETGEVING.................................. 181
AFD. I EUROPEES VERZEKERINGSRECHT EN IPR ......................................................................................... 181
A. Historische schets........................................................................................................................................... 181
B. Markttoegang.................................................................................................................................................. 183
C. Financiële controle.......................................................................................................................................... 184
D. Algemeen belang-test: toepassing in verzekeringen ........................................................................................ 185
E. IPR ................................................................................................................................................................. 186
AFD. II BELGISCHE CONTROLEWETGEVING ................................................................................................. 189
A. Historische schets........................................................................................................................................... 189
B. Van CDV naar Twin Peaks ............................................................................................................................. 190
C. Wegwijs door de Solvency II Wet (Wet 13 maart 2016) ................................................................................... 191
D. Gedragstoezicht door de FSMA: enkele specifieke bepalingen ........................................................................ 192
E. Ombudsman Verzekeringen en Commissie voor Verzekeringen ...................................................................... 193
HOOFDSTUK XIII – VERZEKERINGSBEMIDDELING EN - DISTRIBUTIE ................................................................... 195
A. Historische schets........................................................................................................................................... 195
B. Toepassingsgebied wetgeving ........................................................................................................................ 197
C. Toegangs- en uitoefeningsvoorwaarden .......................................................................................................... 198
D. Informatieverplichtingen en gedragsregels....................................................................................................... 200
4
,DISCUSSIECOLLEGE 1 .................................................................................................................... 202
WETGEVING .............................................................................................................................................. 202
CASUSSEN ................................................................................................................................................ 203
DISCUSSIECOLLEGE 2 .................................................................................................................... 211
CASUS 1 ..................................................................................................................................................... 211
CASUS 2 ..................................................................................................................................................... 215
CASUS 3 ..................................................................................................................................................... 216
POLLEV ...................................................................................................................................................... 218
5
,Inleiding op het vak
Verzekering in ons dagelijks leven
Op welke manieren kom je met verzekering in aanraking in je dagelijks leven?
- Verzekering is iets dat leeft, maar mensen staan er vaak pas bij stil als ze iets aan de
hand hebben.
o Hebben mensen hun verzekeringspolis goed gelezen?
o Bieden VA’s aan wat ze oorspronkelijk beloofd hebben?
Welke rol kunnen verzekeringen spelen in je professionele toekomst?
- Grote advocatenkantoren hebben meer en meer vraag naar mensen met kennis van
verzekeringsrecht.
- Verzekeringsondernemingen, bedrijven, de Overheid, controle-instanties, enz.
hebben allemaal nood aan verzekeringsspecialisten.
- Regulatory: de economische activiteit van verzekeringen
o Bv. Brexit: verzekeringsondernemingen die hun hoofdkantoor in de UK hadden
wensten naar BE te komen kantoren nodig die dit konden begeleiden.
- Verzekeringstussenpersonen
o Verzekeringsagent: agent heeft een link met één of meerdere
verzekeringsondernemingen (bv. KBC).
▪ Agent zal gewoon de verzekering van de onderneming voorstellen, nooit
die van een andere bedrijf die hij niet vertegenwoordigd.
o Verzekeringsmakelaar: onafhankelijk en bekijkt de hele markt.
o Belang?
▪ Agent biedt enkel verzekeringen van betrokken
verzekeringsondernemingen aan, terwijl een makelaar de hele markt
bekijkt en de beste optie zoekt voor de concrete persoon.
▪ Meer reglementering bij makelaar en meer bijstand van kantoren.
- Controleautoriteiten voor verzekeringen
o Nationale Bank (NBB): prudentieel toezicht
▪ Kijken of de onderneming een vergunning krijgt als
verzekeringsonderneming en opvolgen van financiële toestand van die
verzekeringsonderneming.
o Financial Services and Markets Authority (FSMA): gedragstoezicht
▪ Toezicht op contractuele relatie en voorwaarden.
▪ Toezicht op hoe verzekeringsondernemingen zich gedragen op de markt.
• Bv. geven we wel de juiste informatie?
- Belangrijke sector
o Verzekeringen maken deel uit van ‘financiële diensten’
o Insurance Europe: Europese federatie van nationale verzekerings- en
beroepsverenigingen
▪ Lobby naar Europese wetgever
▪ Europa heeft een zeer grote impact op de verzekeringsreglementering
o Assuralia: Belgische beroepsvereniging van verzekeringsondernemingen
▪ Deel van Insurance Europe
o Verzekeringsondernemingen zijn de belangrijkste intstitutionele belegger
▪ Worden gefinancierd door premies van verzekerden
▪ Die premies gaan zij beleggen en dus spelen ze een belangrijke rol in de
economie
6
,Verzekering in volle evolutie
De maatschappelijke kijk op verzekering en dus ook de verzekeringsreglementering en -
sector zijn constant in evolutie.
- Bijzondere thema’s:
o Geleidleijke juridisering
o Grote architectuurwerken aan (toezichts)kader
o Pogingen tot harmonisatie van contractenrecht
▪ Verzekeringscontractenrecht is nog steeds nationaal, verschilt dus van
LS tot LS.
▪ Bv. art. 29bis WAM-wet is een typisch Belgische bepaling
o (Private) verzekering onder druk – het vierkant
Het vierkant van de private verzekering
- Het vierkant stelt het domein van de private verzekering (PV) voor en hoe dat domein
onder druk staat maar ook uitbreidt. Het wordt beïnvloed door vier krachten die aan de
randen van het vierkant staan:
o Bovenkant: (on)verzekerbaarheid
▪ Niet alles is zomaar verzekerbaar:
• Denk aan technisch moeilijke risico’s zoals natuurrampen (weinig
spreiding in tijd en ruimte).
▪ Toch probeert PV haar domein uit te breiden, waardoor het
onverzekerbare kleiner wordt.
▪ Maar dit roept wel vragen op over:
• De grenzen van verzekerbaarheid
• De mate waarin risico’s nog via klassieke methodes gedragen
kunnen worden
o Onderkant: alternative risk transfer (ART)
▪ Als klassieke verzekering niet (meer) volstaat, komen er alternatieve
mechanismen in beeld:
• Captive verzekeringen: een captive verzekering is een
verzekeringsonderneming die eigendom is en gecontroleerd
wordt door één bedrijf of een groep van bedrijven en die
uitsluitend verzekeringsdiensten verleend aan deze eigenaren.
o M.a.w. dochtermaatschappijen van grote ondernemingen
die zelf risico’s overnemen.
o Dus een grote onderneming gaat zelf haar
verzekeringsonderneming
• Herverzekering en retrocessie: herverzekering is de verzekering
van een VA door een andere VA (de herVA),
7
, terwijl retrocessie de herverzekering van een herVA is door een
andere herVA.
• Kapitaalmarktinstrumenten zoals catastrophe bonds:
catastrofeobligaties (CAT-obligaties) zijn een vorm van
verzekeringsgerelateerde effecten die een specifiek risico, nl. het
risico van een ramp (bv. aardbeving, orkaan of overstroming), van
een VA of herVA overdragen naar beleggers.
o Wanneer de capaciteit van de herVA tekortschiet.
o Dus een VA of herVA heeft te veel verzekeringen
(bijvoorbeeld veel huizen in California maar als er brand is
heel duur om te verzekeren). Die VA of herVA zal dan
naar beleggers gaan en een obligatie voorstellen met
beding dat als een ramp gebeurd dat die geld kwijt zal zijn
(100m€ voor 3 jaar met interesten van 8% maar als er
brand is, dan verliezen jullie alles)
▪ Geen brand alles OK + interesten
▪ Brand beleggers verliezen hun geld
o Zo’n CAT-obligaties heeft grote interesten!
• Deze vormen zijn technischer en kapitaalgedreven, en tonen aan
dat het PV-domein steeds nauwer verweven raakt met de
financiële markten.
o Linkerkant: sociale zekerheid (SZ)
▪ De verhouding tussen private verzekering en sociale zekerheid is
complex en wederkerig:
• Tegenstelling in logica:
o PV = pooling, premies afgestemd op individueel risico.
▪ Bv. Roker betaalt meer dan een niet roker
o SZ = solidariteit, bijdragen ongeacht eigen risico (ver-van-
je-bed-solidariteit).
▪ Je betaalt voor mensen met een heel ander
risicoprofiel dan jijzelf.
▪ Idereen betaalt hetzelfde, roker of niet
• Spanning en overlapping:
o PV vult SZ aan bij pensioenen (2de en 3de pijler).
▪ SZ geeft mindere pensioenen mensen gaan
meer naar PV’s
o PV dekt medische kosten die buiten RIZIV-nomenclatuur
vallen (bv. hospitalisatieverzekering, verzekering
ambulante kosten).
o SZ betaalt bv. 80% en PV het resterend bedrag (20%)
• SZ drukt terug op PV:
o Dwingt PV tot solidairdere mechanismen (bv. verbod op
discriminatie, recht om vergeten te worden bij
schulsaldoverzekeringen).
▪ Schuldsaldoverzekering: schuldsaldo VA neemt de
last over bij overlijden, maar toegang tot die
verzekering kan moeilijk zijn voor mensen met een
ziekte. Zij kunnen sneller overlijden en hebben dus
meer nood aan een schuldsaldoverzekering en
betalen een hogere premie dan ‘gezonde
8
