Leerpad 2 - Sociaal Cultureel Volwassen Werk
1. Historiek
deel 1 - Pionierswerk i/h begin v/d 19e eeuw_________________________________
.1 Midden 19de eeuw
1
1.2 Eind 19de eeuw
1.3 Kleine uitstap naar het SCW in het buitenland (1)
Samenvatting 19e eeuw
19de eeuw(1800–1900)
● Industriële revolutie
● Veel arbeiders > slechte omstandigheden
● Grote kloof tussen arm en rijk
● Geen sociale zekerheid
context —> ontstaan vsociaal-cultureel volwassenenwerk.
grote ideeën botsen met elkaar:
2
→spanning tussen twee visies:
A) Cultuurspreiding (= democratisering van cultuur)
→ uitconservatieve + katholieke hoek.
● “Goede” waarden verspreiden:
○ godsdienst
○ taal
○ vaderland
● Arbeiders opvoeden tot > brave + gehoorzame burgers
● bestaande maatschappij behouden
Vb: Davidsfonds > doel:
● Vlaamse cultuur verspreiden
● Katholieke waarden versterken
⚠️ ❌
willen arbeiders vormen, maar machtsstructuurveranderen
→ arbeider moest “zijn plaats kennen”.
= h idee v/d‘goede werkman’:
● Hard werken
● Respect tonen
● Gehoorzamen
● Niet in opstand komen
B) C
ulturele emancipatie
→ uitprogressieve + antiklerikale hoek
→ arbeiders te:
● vormen
● onderwijzen
● intellectueel versterken
Vb uit Engeland & VS:
- Toynbee Hall - Hull House
! Deze initiatieven = “university extension”-beweging.
👉 Hogere klassen delen kennis met lagere klassen
→ arbeiders verheffen
→ sociale vooruitgang stimuleren
1
, oel = kloof tussen arm & rijk verkleinen
D
↳
Maar nogsteeds: ze willen SL verbeteren maar ❌ radicaal omverwerpen
egin v/d verzuiling
b
→ Vlaanderen ontstond soortwedstrijd tss ideologische groepen:
● Katholieken
● Liberalen
● Socialisten
Elke groep begon:
➢
igen verenigingen
e
➢ eigen jeugdbewegingen
➢ eigen sportclubs
➢ eigen toneelkringen
➢ eigen vormingsorganisaties
verzuiling
=
👉
Mensen leefden bijna volledig binnen hun “zuil” ===> zorgt voor
s
● terke gemeenschappen
● veel sociaal-culturele activiteiten
● ook ideologische scheiding
vb Ksa → christelijk
ntstaan v/h maatschappelijk middenveld
O
→ de verenigingen deden nog iets belangrijks:
● creëerden wat we nu noemen >maatschappelijk middenveld
= alles wat zit tussen:
🏠
De leefwereld van mensen → dagelijkse leven, ervaringen, relaties
en
🏢
De systeemwereld → politiek, overheid, wetten, instellingen
- Sociaal-cultureel werk zittss die twee werelden 👉 Het vertaalt:
n
● oden van mensen → bel eid
● beleid → dagelijkse leven
= kernrol van sociaal-cultureel werk vandaag
⇒
dubbelkarakter emancipatie + controle
● Sociaal-cultureel werk had vanaf begin >dubbele functie:
Emancipatie Sociale controle
● rbeiders leerden lezen en schrijven
A
● leerden gehoorzamen
● Ze kregen toegang tot cultuur ● leerden zich aanpassen
● Ze ontwikkelden zichzelf ● bestaande ongelijkheid bleef bestaan
● Ze konden sociaal stijgen ● machtsverhoudingen werden X fundamenteel
in ? gesteld
→ mens sterker maken + stimuleren v denken -> orde bewaren, mensen aanpassen,
= ontvoogding Volgens Michel Michielse = typisch > sociaal werk:
- Het helpt mensen vooruit,
maar houdt ook de bestaande orde in stand
2
,deel 2 - Bloei in de lange 20e eeuw________________________________________
.1 Begin 20ste eeuw
2
2.2 Kleine uitstap naar het SCW in het buitenland (2)
2.3 Na Wereldoorlog 2
2.4 Het symbolische jaar 1968
2.5 Culturele autonomie in jaren 1970
2.6 Schaalvergroting en herontdekking van steden in jaren 1980-90
Samenvatting 20ste eeuw
0ste eeuw = turbulente periode
2
=> sterk beïnvloed door:
○ WOI & WOII
→ grote maatschappelijke veranderingen:
nieuwe ideeën over rechten, democratie, arbeid, onderwijs, cultuur …
anders nadenken over:
➔
vrije tijd
➔ opvoeding
➔ cultuur
➔ de rol van de overheid
➔ sociale gelijkheid
➔
begin van wat we nusociaal-cultureel werknoemen
=
Interbellum (1918–1940):
→ na WOI zich organiseren > onstaan veel verenigingen
👉
vb: KVLV (1911) Wat deden zij?
● Vorming geven (cursussen, lezingen)
● Gemeenschapsactiviteiten organiseren
● Werken rond de rol van de vrouw in gezin en SL
! overheid begint te helpen
⇒
Vanaf 1921: Subsidies voor bibliotheken
⇒ Steun voor vormingsinitiatieven
👉 betekent: sociaal-cultureel werk X niet meer alleen vrijwillig georganiseerd,
—> maar krijgtstructurele steun v/d overheid
=institutionalisering
⇒
Nieuwe sociale wetten veranderen alles
📖
● Leerplicht (1914)
⏰
● Achturendag en 48-urenweek (1921)
👉 Gevolg ===> Arbeiders > meer vrije tijd.
→ Wat doen mensen hun vrije tijd? ⇒ het moet nuttig zijn
● jezelf ontwikkelen
● cultureel groeien
● sociaal betrokken worden
Verzuiling → SL in “kampen” verdeeld
● Katholieke zuil
● Socialistische zuil
● Liberale zuil
Elke zuil had:
➔ e igen vakbond
➔ eigen scholen
➔ eigen jeugdbeweging
3
, ➔ eigen culturele verenigingen
Sociaal-cultureel werk >binnen zuil.
aren 1930–1940 → actief leren
J
Invloedrijke figuren en methodes:
A
● ugust J. Bal 👉
Mensen leren +++ doorzelf actief mee te doen
● CEMEA Niet alleen luisteren, maar: → bespreken
→ ervaren
→ samenwerken
Kunsteducatie en volksontwikkeling werden belangrijk
→
Na WO II: de verzorgingsstaat (1945)
● Meer sociale rechten
● Meer aandacht > gelijke kansen
● Cultuur toegankelijk maken > iedereen
In 1950 ⇒ volkshogescholen —> nadruk op:
L
● evenslang leren
● Persoonlijke ontw
● Minder afhankelijkheid a/d zuilen
vb = Stichting Lodewijk De Raet
👉 zorgde voor eerste “barsten” i/d verzuiling
aren 1960–1970:
J
→ sociaal-cultureel werk wordt maatschappelijk actiever
● Meer aandacht voor: ● Nieuwe sociale bewegingen ontstaan:
○ Samenlevingsopbouw ○ Feminisme
○ Basiseducatie ○ Milieubeweging
○ Lokaal cultuurbeleid ○ Vredesbeweging
○ Armoedebestrijding
===> Sociaal-cultureel werk ===> politiekbewuster
- Belangrijke denkers: Paulo Freire
Augusto Boal
idee:
👉
Educatie moet mensen helpen om N
● iet alleen leren,
onrecht te begrijpen + veranderen ● maar ook kritisch nadenken
● en ongelijkheid bestrijden
aren 1980–1990: professionalisering
J
focus verschuift:
● Meer methodisch werken
● Meer focus op doelgroepen
● Meer arbeidsmarktgerichte opleidingen
! Soms leidde dit →depolitisering: och bleven sociaal-artistieke projecten groeien
T
→ minder strijd tegen ongelijkheid → Vb: Vlaams Fonds voor de Integratie v kansarmen
→ meer focus op efficiëntie Sociaal Impulsfonds
AVA-rapport
👉 Armoede is ookculturele uitsluiting
- Mensen moeten kunnen deelnemen > cultuur
- Participatie = een sociaal & cultureel recht
4
1. Historiek
deel 1 - Pionierswerk i/h begin v/d 19e eeuw_________________________________
.1 Midden 19de eeuw
1
1.2 Eind 19de eeuw
1.3 Kleine uitstap naar het SCW in het buitenland (1)
Samenvatting 19e eeuw
19de eeuw(1800–1900)
● Industriële revolutie
● Veel arbeiders > slechte omstandigheden
● Grote kloof tussen arm en rijk
● Geen sociale zekerheid
context —> ontstaan vsociaal-cultureel volwassenenwerk.
grote ideeën botsen met elkaar:
2
→spanning tussen twee visies:
A) Cultuurspreiding (= democratisering van cultuur)
→ uitconservatieve + katholieke hoek.
● “Goede” waarden verspreiden:
○ godsdienst
○ taal
○ vaderland
● Arbeiders opvoeden tot > brave + gehoorzame burgers
● bestaande maatschappij behouden
Vb: Davidsfonds > doel:
● Vlaamse cultuur verspreiden
● Katholieke waarden versterken
⚠️ ❌
willen arbeiders vormen, maar machtsstructuurveranderen
→ arbeider moest “zijn plaats kennen”.
= h idee v/d‘goede werkman’:
● Hard werken
● Respect tonen
● Gehoorzamen
● Niet in opstand komen
B) C
ulturele emancipatie
→ uitprogressieve + antiklerikale hoek
→ arbeiders te:
● vormen
● onderwijzen
● intellectueel versterken
Vb uit Engeland & VS:
- Toynbee Hall - Hull House
! Deze initiatieven = “university extension”-beweging.
👉 Hogere klassen delen kennis met lagere klassen
→ arbeiders verheffen
→ sociale vooruitgang stimuleren
1
, oel = kloof tussen arm & rijk verkleinen
D
↳
Maar nogsteeds: ze willen SL verbeteren maar ❌ radicaal omverwerpen
egin v/d verzuiling
b
→ Vlaanderen ontstond soortwedstrijd tss ideologische groepen:
● Katholieken
● Liberalen
● Socialisten
Elke groep begon:
➢
igen verenigingen
e
➢ eigen jeugdbewegingen
➢ eigen sportclubs
➢ eigen toneelkringen
➢ eigen vormingsorganisaties
verzuiling
=
👉
Mensen leefden bijna volledig binnen hun “zuil” ===> zorgt voor
s
● terke gemeenschappen
● veel sociaal-culturele activiteiten
● ook ideologische scheiding
vb Ksa → christelijk
ntstaan v/h maatschappelijk middenveld
O
→ de verenigingen deden nog iets belangrijks:
● creëerden wat we nu noemen >maatschappelijk middenveld
= alles wat zit tussen:
🏠
De leefwereld van mensen → dagelijkse leven, ervaringen, relaties
en
🏢
De systeemwereld → politiek, overheid, wetten, instellingen
- Sociaal-cultureel werk zittss die twee werelden 👉 Het vertaalt:
n
● oden van mensen → bel eid
● beleid → dagelijkse leven
= kernrol van sociaal-cultureel werk vandaag
⇒
dubbelkarakter emancipatie + controle
● Sociaal-cultureel werk had vanaf begin >dubbele functie:
Emancipatie Sociale controle
● rbeiders leerden lezen en schrijven
A
● leerden gehoorzamen
● Ze kregen toegang tot cultuur ● leerden zich aanpassen
● Ze ontwikkelden zichzelf ● bestaande ongelijkheid bleef bestaan
● Ze konden sociaal stijgen ● machtsverhoudingen werden X fundamenteel
in ? gesteld
→ mens sterker maken + stimuleren v denken -> orde bewaren, mensen aanpassen,
= ontvoogding Volgens Michel Michielse = typisch > sociaal werk:
- Het helpt mensen vooruit,
maar houdt ook de bestaande orde in stand
2
,deel 2 - Bloei in de lange 20e eeuw________________________________________
.1 Begin 20ste eeuw
2
2.2 Kleine uitstap naar het SCW in het buitenland (2)
2.3 Na Wereldoorlog 2
2.4 Het symbolische jaar 1968
2.5 Culturele autonomie in jaren 1970
2.6 Schaalvergroting en herontdekking van steden in jaren 1980-90
Samenvatting 20ste eeuw
0ste eeuw = turbulente periode
2
=> sterk beïnvloed door:
○ WOI & WOII
→ grote maatschappelijke veranderingen:
nieuwe ideeën over rechten, democratie, arbeid, onderwijs, cultuur …
anders nadenken over:
➔
vrije tijd
➔ opvoeding
➔ cultuur
➔ de rol van de overheid
➔ sociale gelijkheid
➔
begin van wat we nusociaal-cultureel werknoemen
=
Interbellum (1918–1940):
→ na WOI zich organiseren > onstaan veel verenigingen
👉
vb: KVLV (1911) Wat deden zij?
● Vorming geven (cursussen, lezingen)
● Gemeenschapsactiviteiten organiseren
● Werken rond de rol van de vrouw in gezin en SL
! overheid begint te helpen
⇒
Vanaf 1921: Subsidies voor bibliotheken
⇒ Steun voor vormingsinitiatieven
👉 betekent: sociaal-cultureel werk X niet meer alleen vrijwillig georganiseerd,
—> maar krijgtstructurele steun v/d overheid
=institutionalisering
⇒
Nieuwe sociale wetten veranderen alles
📖
● Leerplicht (1914)
⏰
● Achturendag en 48-urenweek (1921)
👉 Gevolg ===> Arbeiders > meer vrije tijd.
→ Wat doen mensen hun vrije tijd? ⇒ het moet nuttig zijn
● jezelf ontwikkelen
● cultureel groeien
● sociaal betrokken worden
Verzuiling → SL in “kampen” verdeeld
● Katholieke zuil
● Socialistische zuil
● Liberale zuil
Elke zuil had:
➔ e igen vakbond
➔ eigen scholen
➔ eigen jeugdbeweging
3
, ➔ eigen culturele verenigingen
Sociaal-cultureel werk >binnen zuil.
aren 1930–1940 → actief leren
J
Invloedrijke figuren en methodes:
A
● ugust J. Bal 👉
Mensen leren +++ doorzelf actief mee te doen
● CEMEA Niet alleen luisteren, maar: → bespreken
→ ervaren
→ samenwerken
Kunsteducatie en volksontwikkeling werden belangrijk
→
Na WO II: de verzorgingsstaat (1945)
● Meer sociale rechten
● Meer aandacht > gelijke kansen
● Cultuur toegankelijk maken > iedereen
In 1950 ⇒ volkshogescholen —> nadruk op:
L
● evenslang leren
● Persoonlijke ontw
● Minder afhankelijkheid a/d zuilen
vb = Stichting Lodewijk De Raet
👉 zorgde voor eerste “barsten” i/d verzuiling
aren 1960–1970:
J
→ sociaal-cultureel werk wordt maatschappelijk actiever
● Meer aandacht voor: ● Nieuwe sociale bewegingen ontstaan:
○ Samenlevingsopbouw ○ Feminisme
○ Basiseducatie ○ Milieubeweging
○ Lokaal cultuurbeleid ○ Vredesbeweging
○ Armoedebestrijding
===> Sociaal-cultureel werk ===> politiekbewuster
- Belangrijke denkers: Paulo Freire
Augusto Boal
idee:
👉
Educatie moet mensen helpen om N
● iet alleen leren,
onrecht te begrijpen + veranderen ● maar ook kritisch nadenken
● en ongelijkheid bestrijden
aren 1980–1990: professionalisering
J
focus verschuift:
● Meer methodisch werken
● Meer focus op doelgroepen
● Meer arbeidsmarktgerichte opleidingen
! Soms leidde dit →depolitisering: och bleven sociaal-artistieke projecten groeien
T
→ minder strijd tegen ongelijkheid → Vb: Vlaams Fonds voor de Integratie v kansarmen
→ meer focus op efficiëntie Sociaal Impulsfonds
AVA-rapport
👉 Armoede is ookculturele uitsluiting
- Mensen moeten kunnen deelnemen > cultuur
- Participatie = een sociaal & cultureel recht
4
