HOOFDSTUK IX: DE ‘GROTE OORLOG’
1. verklaringen
De eerste wereldoorlog vond zijn wortels in de 19e eeuw
1. Alliantievorming tijdens 1871-1914
De buitenlandse politiek in Duitsland TOT 1890
De vorming van bondgenootschappen -> verdeling van Europa in twee kampen
- machtsevenwicht:
Buitenlandse politiek van Duitsland: tot 1890 bepaald door Bismarck
Duitse eenmaking => Bismarck extra behoedzaam want wil niet nog meer oorlog =>
bekommernis om Franse revanchegevoel (herinner: Frankrijk had verloren) => Bismarck
verzamelt zoveel mogelijk buurlanden als bondgenoten=> stevent af op ‘machtsevenwicht’
- Realpolitik: een politiek gericht om realistische doeleinden te hebben
Hier concreet: veiligheid Duitsland garanderen (soms ook op sluwe methodes)
Zie dia ppt
Driekeizersbond: D, R, O-H: vriendschapsverdrag => zullen elkaar nooit aanvallen
! opmerkelijk: sluwheid Bismarck: want R en O-H samen ondanks Balkanoorlogen
moet om de zoveel jaar hernieuwd worden, maar R en OH doen dit op ene bepaald ogenblik
niet: D sluit rugverzekeringsverdag met R => neutraliteitsverdrag= beloven neutraal te
blijven in geval van oorlog
Tweebond: D, O-H: militair verdrag= elkaar helpen in geval van oorlog
Triple alliantie D, O-H, I
De buitenlandse politiek in Duitsland NA 1890
Nieuwe keizer in Duitsland: Wilhem II
Wou minder invloed van Bismarck, voert zelf politiek: WELTPOLITIK: Duitsland grotere plaats
in de wereld bv met kolonies => uiteindelijk wordt Bismarck ontslagen => nieuwe verdagen…
Oranje: driebond = militair verdrag
Rugverzekeringsverdrag D en R werd niet hernieuwd => Frankrijk gaat mouwvegen met
Rusland… => militair verdrag Fr met R
Entente cordiale: GB en Fr= vriendschapsverdrag in praktijk ook militaire steun
Triple entente: R en GB= vriendschapsverdrag
Neutraliteitsverdrag: I en Fr (=> mag eigenlijk niet volgens afspraak van driebond)
Militair verdrag tussen Servië en R: dankzij de Panslavische gedachte= de droom van een
groot Slavisch rijk
-> Servië wordt aangevallen door Oostenrijk: kettingreactie…
2. Franse revanchegedachte
Frans-Duitse oorlog 1870: Frankrijk verloren: Elzas en Lotheringen afstaan: willen zich
wreken en bewapenen zich=> Duitsland bewapent zich ook
, 3. De Brits-Duitse concurrentie
- kolonies
Weltpolitik keizer Willem II: wou een vloot en kolonies voor Duitsland => komt in vaarwater
van Britten terecht => zien Duitsland als een gevaar, concurrentie
- Vlootopbouw
Britten vrezen dat hun voorsprongspositie in gedrag zou komen
- Industrieel
GB leiding tijdens IR, tijdens 2e IR ook Duitsland; denk aan staalsector
4. Tijdsgeest
Opmars nationalisme 19e eeuw
Oorlogsambiance
Darwinisme: wetenschappelijke theorie evolutieleer ‘survival of the fittest’
= het overleven vd sterkste, Overleven die zich het beste aanpast aan de omstandigheden
=> wordt toegepast op politiek vlak (oorlog voeren zou eigen zijn aan de mens) => wordt ook
maatschappelijk/ cultureel Darwinisme genoemd
Anderzijds: vredesinitiatieven:
- conferenties van Den Haag
- Nobelprijs vrede
=> pacifisme
5. Balkancrisis
Zuidoost-Europa: deel van het Ottomaanse rijk (=Turkse rijk)
Turkije ziet een deel van zijn grondgebied verloren gaan naar Oostenrijk en Rusland, Turkse
rijk was aan het verliezen
Links: kaart terugtrekking Turkse rijk
Rechts:
- machtsvacuüm: leegte, Turken trekken zich terug, R en O ruiken opportuniteiten
- imperialisme: R en O willen die gebieden aan hun eigen land toevoegen
MAAR … nationalisme: Serviërs en Bulgaren willen onafhankelijk zijn
=> GEVOLG: Balkanoorlogen (1912-1913)
volkeren die onafhankelijk willen zijn verus R en O die hun invloed willen laten gelden
opm.: Oostenrijk en Rusland zitten in verschillende allianties
1. verklaringen
De eerste wereldoorlog vond zijn wortels in de 19e eeuw
1. Alliantievorming tijdens 1871-1914
De buitenlandse politiek in Duitsland TOT 1890
De vorming van bondgenootschappen -> verdeling van Europa in twee kampen
- machtsevenwicht:
Buitenlandse politiek van Duitsland: tot 1890 bepaald door Bismarck
Duitse eenmaking => Bismarck extra behoedzaam want wil niet nog meer oorlog =>
bekommernis om Franse revanchegevoel (herinner: Frankrijk had verloren) => Bismarck
verzamelt zoveel mogelijk buurlanden als bondgenoten=> stevent af op ‘machtsevenwicht’
- Realpolitik: een politiek gericht om realistische doeleinden te hebben
Hier concreet: veiligheid Duitsland garanderen (soms ook op sluwe methodes)
Zie dia ppt
Driekeizersbond: D, R, O-H: vriendschapsverdrag => zullen elkaar nooit aanvallen
! opmerkelijk: sluwheid Bismarck: want R en O-H samen ondanks Balkanoorlogen
moet om de zoveel jaar hernieuwd worden, maar R en OH doen dit op ene bepaald ogenblik
niet: D sluit rugverzekeringsverdag met R => neutraliteitsverdrag= beloven neutraal te
blijven in geval van oorlog
Tweebond: D, O-H: militair verdrag= elkaar helpen in geval van oorlog
Triple alliantie D, O-H, I
De buitenlandse politiek in Duitsland NA 1890
Nieuwe keizer in Duitsland: Wilhem II
Wou minder invloed van Bismarck, voert zelf politiek: WELTPOLITIK: Duitsland grotere plaats
in de wereld bv met kolonies => uiteindelijk wordt Bismarck ontslagen => nieuwe verdagen…
Oranje: driebond = militair verdrag
Rugverzekeringsverdrag D en R werd niet hernieuwd => Frankrijk gaat mouwvegen met
Rusland… => militair verdrag Fr met R
Entente cordiale: GB en Fr= vriendschapsverdrag in praktijk ook militaire steun
Triple entente: R en GB= vriendschapsverdrag
Neutraliteitsverdrag: I en Fr (=> mag eigenlijk niet volgens afspraak van driebond)
Militair verdrag tussen Servië en R: dankzij de Panslavische gedachte= de droom van een
groot Slavisch rijk
-> Servië wordt aangevallen door Oostenrijk: kettingreactie…
2. Franse revanchegedachte
Frans-Duitse oorlog 1870: Frankrijk verloren: Elzas en Lotheringen afstaan: willen zich
wreken en bewapenen zich=> Duitsland bewapent zich ook
, 3. De Brits-Duitse concurrentie
- kolonies
Weltpolitik keizer Willem II: wou een vloot en kolonies voor Duitsland => komt in vaarwater
van Britten terecht => zien Duitsland als een gevaar, concurrentie
- Vlootopbouw
Britten vrezen dat hun voorsprongspositie in gedrag zou komen
- Industrieel
GB leiding tijdens IR, tijdens 2e IR ook Duitsland; denk aan staalsector
4. Tijdsgeest
Opmars nationalisme 19e eeuw
Oorlogsambiance
Darwinisme: wetenschappelijke theorie evolutieleer ‘survival of the fittest’
= het overleven vd sterkste, Overleven die zich het beste aanpast aan de omstandigheden
=> wordt toegepast op politiek vlak (oorlog voeren zou eigen zijn aan de mens) => wordt ook
maatschappelijk/ cultureel Darwinisme genoemd
Anderzijds: vredesinitiatieven:
- conferenties van Den Haag
- Nobelprijs vrede
=> pacifisme
5. Balkancrisis
Zuidoost-Europa: deel van het Ottomaanse rijk (=Turkse rijk)
Turkije ziet een deel van zijn grondgebied verloren gaan naar Oostenrijk en Rusland, Turkse
rijk was aan het verliezen
Links: kaart terugtrekking Turkse rijk
Rechts:
- machtsvacuüm: leegte, Turken trekken zich terug, R en O ruiken opportuniteiten
- imperialisme: R en O willen die gebieden aan hun eigen land toevoegen
MAAR … nationalisme: Serviërs en Bulgaren willen onafhankelijk zijn
=> GEVOLG: Balkanoorlogen (1912-1913)
volkeren die onafhankelijk willen zijn verus R en O die hun invloed willen laten gelden
opm.: Oostenrijk en Rusland zitten in verschillende allianties
