BURGERLIJK PROCESRECHT
INHOUDSOPGAVE
Deel 1: Inleiding............................................................................................................................ 5
Hoofdstuk 1: Aard en functie........................................................................................................... 5
A. Situering .................................................................................................................................... 5
B. Begripsomschrijving .................................................................................................................. 5
C. Rechterlijke macht .................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: Bronnen ..................................................................................................................... 6
A. Overzicht van de bronnen ........................................................................................................... 6
B. Grondwet .................................................................................................................................. 6
C. Gerechtelijk Wetboek ................................................................................................................ 7
D. Bijzondere wetgeving ................................................................................................................. 7
E. Internationaal en supranationaal recht ....................................................................................... 7
F. Rechtspraak .............................................................................................................................. 8
G. Rechtsleer en gebruiken ............................................................................................................ 8
Hoofdstuk 3: Karaktertrekken ......................................................................................................... 8
A. Kenmerken ................................................................................................................................ 8
B. Rechtsvindingsmethodes ........................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4: Toepasingsgebied ...................................................................................................... 9
A. Algemeen .................................................................................................................................. 9
B. Personeel toepassingsgebied ..................................................................................................... 9
C. Materieel toepassingsgebied ................................................................................................... 10
D. Temporeel toepassingsgebied ................................................................................................. 10
E. Ruimtelijk toepassingsgebied ................................................................................................... 13
Hoofdstuk 5: Beginselen van behoorlijke procesvoering .............................................................. 13
Afdeling 1. Beginselen die verband houden met het recht op een eerlijk proces .............................. 14
Afdeling 2. Beschikkingsbeginsel – partijautonomie....................................................................... 17
Hoofdstuk 6: Misbruik van procesrecht ........................................................................................ 22
Hoofdstuk 7: Digitalisering van justitie.......................................................................................... 24
Deel 2: Actoren van justitie .......................................................................................................... 26
Hoofdstuk 1. De Rechter ............................................................................................................... 26
Afdeling 1: Structuur van de gerechtelijke organisatie .................................................................... 26
Afdeling 2. De rechtscolleges ....................................................................................................... 27
Afdeling 3. Toegang tot en loopbaan binnen de magistratuur ......................................................... 29
Hoofdstuk 2. Refendarissen en parketjuristen .............................................................................. 29
Afdeling 1. Refendarissen............................................................................................................. 29
Afdeling 2. PArketjuristen ............................................................................................................. 29
Hoofdstuk 3. Openbaar Ministerie ................................................................................................ 30
Afdeling 1. Statuut ....................................................................................................................... 30
Afdeling 2. Kenmerken ................................................................................................................. 30
Afdeling 3. Taak van het OM in burgerlijke zaken (art. 138bis – 138ter Ger.W.) ................................. 30
1
, Hoofdstuk 3. Hoge Raad voor de Justitie ....................................................................................... 31
Afdeling 1. Situering ..................................................................................................................... 31
Afdeling 2. Hoge Raad voor Justitie ............................................................................................... 31
Afdeling 3. Samenstelling ............................................................................................................. 31
Afdeling 4. Bevoegdheden ............................................................................................................ 31
Hoofdstuk 4. Adviesraad van de magistratuur .............................................................................. 31
Hoofdstuk 5. De partij ................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 6. De advocaat ............................................................................................................. 32
Afdeling 1. Taak van de advocaat .................................................................................................. 32
Afdeling 2. Verplichtingen van de advocaat ................................................................................... 33
Afdeling 3. Rechten van de advocaat ............................................................................................ 33
Afdeling 4. Juridische aard van de verhouding advocaat-cliënt ....................................................... 33
Afdeling 5. Advocaten bij het Hof van Cassatie .............................................................................. 34
Hoofdstuk 7. Griffier ..................................................................................................................... 34
Afdeling 1. Griffie en de griffier ...................................................................................................... 34
Afdeling 2. Taak van de griffier ...................................................................................................... 34
Hoofdstuk 8. De gerechtsdeurwaarder ......................................................................................... 34
Afdeling 1. Statuut ....................................................................................................................... 34
Deel 3: Bevoegdheid .................................................................................................................... 35
Situering ........................................................................................................................................ 35
Hoofdstuk 1: Algemene begrippen ................................................................................................ 36
1. Bevoegdheid ............................................................................................................................ 36
Hoofdstuk 2: Bevoegdheidsregeling ............................................................................................. 40
1. Materiële bevoegdheid en incidenten ........................................................................................ 40
2. Materiële bevoegdheid en tussenvordering ............................................................................... 40
Hoofdstuk 3: Regeling van bevoegdheidsincidenten .................................................................... 41
1. In eerste aanleg ....................................................................................................................... 41
2. Procedure voor arrondissementsrechtbank .............................................................................. 42
3. In hoger beroep ........................................................................................................................ 42
4. Cassatievoorziening ................................................................................................................. 43
Hoofdstuk 4: Verdelingsincidenten............................................................................................... 43
1. Incidenten binnen de schoot van een rechtscollege................................................................... 43
Deel 4: Het geding........................................................................................................................ 44
Hoofdstuk 1: kernbegrippen ......................................................................................................... 44
Afdeling 1. Geschil ....................................................................................................................... 44
Afdeling 2. Voorwaarden voor de rechtsvordering .......................................................................... 50
Hoofdstuk 2: Verloop van het geding............................................................................................. 55
Afdeling 0: Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................... 55
Afdeling 1: Gedinginleiding ........................................................................................................... 55
Afdeling 2: Rolstelling en dossier van rechtspleging ....................................................................... 60
Afdeling 3: Inleidende zitting......................................................................................................... 60
Afdeling 4: Het in staat stellen van de zaak .................................................................................... 63
Afdeling 5: 2de scharnierpunt: De terechtzitting of pleitzitting ......................................................... 70
2
, Afdeling 6: Sluiting van het debatten ............................................................................................. 72
Afdeling 7: Heropening van het debat............................................................................................ 73
Afdeling 8: FASE 3: Advies Openbaar Ministerie en beraad ............................................................. 74
Hoofdstuk 3: Het vonnis ................................................................................................................ 77
Afdeling 1: Soorten ...................................................................................................................... 77
Afdeling 2. Formele aspecten ....................................................................................................... 79
Afdeling 3. Werking ...................................................................................................................... 79
Hoofdstuk 4. Tussengeschillen (incidenten) ................................................................................. 89
Afdeling 1. Cumulatie en splitsing van vorderingen ........................................................................ 89
Afdeling 2. Tussenvordering m.b.t. de eis ...................................................................................... 91
Afdeling 3. Tussenvorderingen m.b.t. de partijen ........................................................................... 94
Afdeling 4. Incidenten m.b.t. andere procesfactoren ..................................................................... 97
B. Andere incidenten ................................................................................................................... 98
Afdeling 5. Tussengeschillen i.v.m. de loop van het geding............................................................. 98
Hoofdstuk 5. Bewijs .....................................................................................................................100
Afdeling 1. Algemeen ................................................................................................................. 100
Afdeling 2. Onderzoeksmaatregelen ........................................................................................... 102
Hoofdstuk 6. Uitgaven en kosten .................................................................................................103
A. Notie ..................................................................................................................................... 103
B. Gerechtskosten ..................................................................................................................... 103
C. Rechtsplegingsvergoeding ..................................................................................................... 104
D. Verwijzing in de kosten........................................................................................................... 105
E. Vereffening van de kosten ...................................................................................................... 106
Hoofdstuk 7. Sancties in het burgerlijk procesrecht ....................................................................107
Afdeling 1. Sanctieregeling ......................................................................................................... 107
Afdeling 2. Rechtsgevolgen van nietigheid ................................................................................... 114
Afdeling. 3 Termijnen ................................................................................................................. 115
Hoofdstuk 8: Uitlegging, verbetering en herstel ...........................................................................118
A. Begripsbepaling ..................................................................................................................... 118
B. Toepassingen ........................................................................................................................ 118
C. Procedure ............................................................................................................................. 119
Deel 5. Rechtsmiddelen ............................................................................................................. 120
Hoofdstuk 1. Algemene Beginselen .............................................................................................120
A. Begrip en verantwoording ....................................................................................................... 120
B. Twee categorieën................................................................................................................... 120
C. Rechtspleging na aanwending rechtsmiddelen ....................................................................... 121
D. Geen fundamenteel recht op dubbele aanleg.......................................................................... 121
E. Vatbaar voor rechtsmiddelen ................................................................................................. 121
F. Overige aspecten ................................................................................................................... 122
Hoofdstuk 2. Verzet .....................................................................................................................123
A. Begripsbepaling ..................................................................................................................... 123
B. Verzet.................................................................................................................................... 123
C. Taak van de rechter bij verstek ............................................................................................... 125
D. Voor verzet vatbare vonnissen ................................................................................................ 126
E. Rechtspleging – gevolgen ....................................................................................................... 126
3
, Hoofdstuk 3. Hoger beroep ..........................................................................................................128
Afdeling 1. Begrip ....................................................................................................................... 128
B. Doel ...................................................................................................................................... 128
Afdeling 2. Toelaatbaarheidsvereisten ........................................................................................ 128
Afdeling 3. Rechtspleging ........................................................................................................... 140
Afdeling 4. De gevolgen van het instellen van hoger beroep .......................................................... 142
Hoofdstuk 4. Voorziening in cassatie ...........................................................................................146
Afdeling 1. Begrip ....................................................................................................................... 146
Afdeling 2. Beslissingen kan cassatie worden aangetekend ......................................................... 146
Afdeling 3. Welke partijen kunnen cassatie aantekenen............................................................... 146
Afdeling 4. Termijnen ................................................................................................................. 147
Afdeling 5. Procedure................................................................................................................. 147
Hoofdstuk. 5 Derdenverzet ..........................................................................................................148
Afdeling 1. Begrip ....................................................................................................................... 148
Afdeling 2. Voorwaarden ............................................................................................................ 148
Afdeling 3. Procedure................................................................................................................. 148
Afdeling 4. Gevolgen .................................................................................................................. 148
Deel 6. Spoedprocedures – invordering van geldsom................................................................... 149
Hoofdstuk 1. Kort geding ..............................................................................................................149
1. Algemeen .............................................................................................................................. 149
2. Spoed .................................................................................................................................... 150
3. Uitspraak bij voorraad ............................................................................................................ 151
4. Niet onttrokken aan de rechterlijke macht ............................................................................... 152
5. Afwijkende procedureregels ................................................................................................... 153
Hoofdstuk 2. Rechtspleging op eenzijdig verzoekschrift ..............................................................153
1. Afbakening ............................................................................................................................ 153
2. Algemeen .............................................................................................................................. 154
3. Rechtspleging ........................................................................................................................ 154
Hoofdstuk 3. Invordering onbetwiste geldschulden .....................................................................155
1. Begrip .................................................................................................................................... 155
2. Toepassingsgebied ................................................................................................................ 155
3. IOS-Procedure ....................................................................................................................... 155
4
,DEEL 1: INLEIDING
HOOFDSTUK 1: AARD EN FUNCTIE
A. SITUERING
Situering
• Doel/opdracht/voorwerp van het burgerlijk procesrecht: het beschermen van rechten, het
sanctioneren van rechten. Het idee is dat er subjectieve rechten worden toegekend. U kunt een
overeenkomst sluiten die de andere partij moet naleven, maar gebeurt dat niet dan heb je een
methode nodig om die andere partij tot naleving te dwingen
• Het is een formeel recht die de manier aangeeft wanneer een recht niet wordt nageleegd,
wanneer een recht wordt miskend hoe je daarmee moet omgaan
• Nut:
o Afdwingbaarheid van rechten: geen rechtsstaat zonder procesrecht à wanneer we
rechten hebben, moeten we er ook voor zorgen dat deze gerespecteerd worden
o Waarborg van naleving van de wet
• !! Rechtsstaat en het procesrecht staan onder druk àBE doet niet wat het moet doen, er zijn
1000’en veroordelingen om die internationale rechterlijke verplichtingen na te leven
Gebrek aan vertrouwen in justitie ondergraaft potentieel nut
B. BEGRIPSOMSCHRIJVING
Rechtsprekende handeling: ‘Rechter spreekt recht’
• Geen rechten scheppen, maar bevestigen van rechten
• Materiële waarheid v. formele waarheid à idealiter sluit de rechteriijke beslissing bij de materiële
waarheid MR we kunnen niet voor elk geschil een oneindige bewijsvoering voeren à rechter
spreekt over de formele waarheid door de bewijsstukken van de partijen. Idealiter sluit die zoveel
mogelijk aan bij de materiële waarheid maar dit is geen garantie
• Definitie:
o Rechter (organiek) beslecht aan de hand van rechtsregelen (materieel), met respect voor
een aantal essentiële procedurele waarborgen (formeel), op een bindende wijze een
conflict (<-> gezag van gewijsde)
• Vereiste van een (rechts)geschil (kan ook gaan om een feitelijk geschil, drm rechts tussen haakjes)
• Geen exclusiviteit van de rechterlijke macht
o ‘Talio’-principe
o Procesvoering als ‘geciviliseerd geweld’ (Storme & Capelleti, 1980)
o ‘Appropriate Dispute Resolution’
• Recht op toegang tot de rechter (o.m. art. 6 EVRM): verbod eigenrichting (art. 5 Ger.W.)
5
,C. RECHTERLIJKE MACHT
Concept van rechterlijke macht in organieke betekenis tussen de twee verticale lijnen, de zogenaamde
gewone hoven en rechtbanken à de derde staatsmacht naast de wetgevende en uitvoerende macht
• Rechterlijke macht is niet beperkt tot de organieke betekenis, er bestaat ook een functionele
betekenis – recht spreken - niet exclusief
Discrepantie HvC en GwH: risico dat ze elkaar gaan beginnen tegenspreken
HOOFDSTUK 2: BRONNEN
A. OVERZICHT VAN DE BRONNEN
Overzicht van de bronnen
• Grondwet • Algemene beginselen van behoorlijke
• Gerechtelijk Wetboek procesvoering
• Bijzondere wetten • Rechtspraak
• Internationale verdragen en • Rechtsleer
verordeningen • Gebruiken
B. GRONDWET
De Grondwet:
• De erkenning van de “rechterlijke macht” als derde macht in het staatsbestel
• De aan de hoven en rechtbanken toegekende rechtsmacht om kennis te nemen van geschillen
over burgerlijke en politieke rechten
• De rechterlijke organisatie
• De openbaarheid van terechtzittingen
• De motiveringsverplichting
• De (functionele) onafhankelijkheid van de rechter in de uitoefening van zijn rechterlijke
bevoegdheden
• De (functionele) onafhankelijkheid van leden van het O.M. in de individuele opsporing en
vervolging (minister van Justitie kan vervolging bevelen en strafrechtelijk beleid bepalen)
• De benoeming voor het leven van rechters (de Koning benoemt en ontslaat de ambtenaren van
het openbaar ministerie)
• De vaststelling van de wedde van de rechter bij wet
• De Hoge Raad voor de Justitie
6
,C. GERECHTELIJK WETBOEK
Gerechtelijk Wetboek
• W. 10 oktober 1967, stapsgewijze in werking getreden (maart 1968 – november 1970)
• Charles Van Reepinghen – Ernest Krings
• Objectief: minder omslachtige, snellere en minder kostbare rechtspleging ® niet behaald
• Strijd tegen gerechtelijke achterstand
o Van lijdelijke rechter naar rechterlijk (procedureel) activisme
o Meer dynamiek binnen gerechtelijke organisatie (objectivering toegang, aanwijzing in
mandaten, evaluatie, mobiliteit van magistraten, griffiers en gerechtspersoneel)
o Make over gerechtelijke organisatie (hertekening gerechtelijk landschap, verzelfstandigd
beheer voor gerechtelijke organisatie)
• Strijd tegen gerechtelijk achterstand nog niet gestreden
o Daling van aantal zaken die aanhangig worden
gemaakt en daling van de output à aantal hangende
zaken blijft hetzelfde en de gerechtelijke achterstand
op het niveau van de Hoven van Beroep niet volledig
worden afgebouwd
• Geen (betrouwbare) informatie over doorlooptijden
• Aantal afgehandelde burgerlijke en commerciële zaken zou meer bedragen dan de instroom aan
nieuwe zaken → gerechtelijke achterstand zou dalen ...
• ... maar geen (betrouwbare) informatie over het aantal hangende zaken
• Rolrechten zijn laag in België in vergelijking met EU-landen (maar rechtshulp is beperkter dan in
buurlanden)
• Door het gebrek aan gegevens is er geen volledig beeld van de efficiëntie van de Belgische justitie
• België staat onder verscherpt toezicht van het Comité van Ministers van de Raad van Europa
vanwege de buitensporig lange rechtsgang in burgerlijke zaken in eerste aanleg
D. BIJZONDERE WETGEVING
Bijzondere wetgeving
• Procesrecht is niet enkel terug te vinden in het gerechtelijk wetboek, er zijn tzl van aparte
wetgveingen hiervoor à (afwijkende) procedureregels in andere wetboeken of afzonderlijke
wetgeving
• Eenheid van rechtspleging komt onder druk (cf. art. 2 Ger.W.) à we merken dat er steeds meer en
meer buiten het wetboek wordt geregeld, dit leidt tot wat men noemt verkokering v/h procesrecht
o Voor allerelei ≠ typen problemen heeft men ≠ manier van rechtspleging
E. INTERNATIONAAL EN SUPRANATIONAAL RECHT
Meergelaagde rechtsorde (Unierecht, verdragsrecht (EVRM, Rechten van het Kind, Beneluxrecht, ...),
toegenomen internationaal rechtsverkeer
Belgische rechters worden meer en meer geconfronteerd met Europese en internationale
rechtsinstrumenten (Europese Vo en richtlijnen, EVRM, eengemaakt Beneluxrecht, ...) ® interpretatie via
internationale rechtscolleges (via techniek van de prejudiciële vraagstelling)
7
, F. RECHTSPRAAK
Rechtspraak
• Algemene regel: geen bindende precedentenwerking (art. 6 Ger.W.), wel groot feitelijk gezag
• Wettelijke verplichting tot navolging van uitspraak die het Hof van Cassatie in dezelfde zaak deed
(art. 1110, vierde lid Ger.W.)
• “Rechtszekerheid en gewettigd maatschappelijk vertrouwen in de wet” dwingen rechters tot
naleving rechtspraak GwH ook in andere zaken
• “Vaste” rechtspraak?
o Rechtspraakontsluiting faalt ® Recht op recht!
o Vaste rechtspraak van het Hof van Beroep is vaste rechtspraak van een feitenrechter en
is eigenlijk ook een beetje een drogargument omdat we niet weten wat vaste rechtspraak
is, tot op vandaag is er nog steeds geen databank beschikbaar met alle uitspraken van
hoven en rechtbanken in België
o Cerebro-Wet 16 oktober 2022 à De beslissing wordt integraal opgenomen in een voor het
publiek toegankelijke, elektronische databank van vonnissen en arresten van de
rechterlijke orde, overeenkomstig de door de Koning bepaalde nadere regels (art. 782bis;
inw. Verdaagd)
G. RECHTSLEER EN GEBRUIKEN
Rechtsleer (doctrine)
• Scherpt de geesten en draagt bij tot rechtsvinding, uitbouw en verfijning wetgeving, ommezwaai
in de rechtspraak (de lege lata naar de lege ferenda)
• Rechtsvergelijking
Gebruiken
HOOFDSTUK 3: KARAKTERTREKKEN
A. KENMERKEN
(1) Nationaal recht (in beweging)
• Nationaal wegens verbondenheid met de volksaard
• Vanuit rechtshistorisch oogpunt tegengesproken (Van Rhee, 1999)
• Evoluties richting een verdere harmonisering
o Res. EP (2017) Common Minimum Standards on Civil Procedure (<-> art. 81 VWEU)
o ELI-UNIDROIT (2020) Model European Rules of Civil Procedure
o Doorwerking rechtspraak HvJ EU en EHRM
(2) Gemengd publiek-privaat karakter
• Rechterlijke organisatie en (in grote mate) de gedwongen tenuitvoerlegging weerspiegelt het
staatsgezag
• Privaatrechtelijke dimensie van de procedure zelf
(3) Ethische dimensie
• Gerechtigheid en billijkheid vereisen equality of arms (cf. art. 4 Ger.W.) à art. 4 zegt dat zalen
behandeld moeten worden in de volgorde waarin ze worden binnengebracht
8
INHOUDSOPGAVE
Deel 1: Inleiding............................................................................................................................ 5
Hoofdstuk 1: Aard en functie........................................................................................................... 5
A. Situering .................................................................................................................................... 5
B. Begripsomschrijving .................................................................................................................. 5
C. Rechterlijke macht .................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: Bronnen ..................................................................................................................... 6
A. Overzicht van de bronnen ........................................................................................................... 6
B. Grondwet .................................................................................................................................. 6
C. Gerechtelijk Wetboek ................................................................................................................ 7
D. Bijzondere wetgeving ................................................................................................................. 7
E. Internationaal en supranationaal recht ....................................................................................... 7
F. Rechtspraak .............................................................................................................................. 8
G. Rechtsleer en gebruiken ............................................................................................................ 8
Hoofdstuk 3: Karaktertrekken ......................................................................................................... 8
A. Kenmerken ................................................................................................................................ 8
B. Rechtsvindingsmethodes ........................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4: Toepasingsgebied ...................................................................................................... 9
A. Algemeen .................................................................................................................................. 9
B. Personeel toepassingsgebied ..................................................................................................... 9
C. Materieel toepassingsgebied ................................................................................................... 10
D. Temporeel toepassingsgebied ................................................................................................. 10
E. Ruimtelijk toepassingsgebied ................................................................................................... 13
Hoofdstuk 5: Beginselen van behoorlijke procesvoering .............................................................. 13
Afdeling 1. Beginselen die verband houden met het recht op een eerlijk proces .............................. 14
Afdeling 2. Beschikkingsbeginsel – partijautonomie....................................................................... 17
Hoofdstuk 6: Misbruik van procesrecht ........................................................................................ 22
Hoofdstuk 7: Digitalisering van justitie.......................................................................................... 24
Deel 2: Actoren van justitie .......................................................................................................... 26
Hoofdstuk 1. De Rechter ............................................................................................................... 26
Afdeling 1: Structuur van de gerechtelijke organisatie .................................................................... 26
Afdeling 2. De rechtscolleges ....................................................................................................... 27
Afdeling 3. Toegang tot en loopbaan binnen de magistratuur ......................................................... 29
Hoofdstuk 2. Refendarissen en parketjuristen .............................................................................. 29
Afdeling 1. Refendarissen............................................................................................................. 29
Afdeling 2. PArketjuristen ............................................................................................................. 29
Hoofdstuk 3. Openbaar Ministerie ................................................................................................ 30
Afdeling 1. Statuut ....................................................................................................................... 30
Afdeling 2. Kenmerken ................................................................................................................. 30
Afdeling 3. Taak van het OM in burgerlijke zaken (art. 138bis – 138ter Ger.W.) ................................. 30
1
, Hoofdstuk 3. Hoge Raad voor de Justitie ....................................................................................... 31
Afdeling 1. Situering ..................................................................................................................... 31
Afdeling 2. Hoge Raad voor Justitie ............................................................................................... 31
Afdeling 3. Samenstelling ............................................................................................................. 31
Afdeling 4. Bevoegdheden ............................................................................................................ 31
Hoofdstuk 4. Adviesraad van de magistratuur .............................................................................. 31
Hoofdstuk 5. De partij ................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 6. De advocaat ............................................................................................................. 32
Afdeling 1. Taak van de advocaat .................................................................................................. 32
Afdeling 2. Verplichtingen van de advocaat ................................................................................... 33
Afdeling 3. Rechten van de advocaat ............................................................................................ 33
Afdeling 4. Juridische aard van de verhouding advocaat-cliënt ....................................................... 33
Afdeling 5. Advocaten bij het Hof van Cassatie .............................................................................. 34
Hoofdstuk 7. Griffier ..................................................................................................................... 34
Afdeling 1. Griffie en de griffier ...................................................................................................... 34
Afdeling 2. Taak van de griffier ...................................................................................................... 34
Hoofdstuk 8. De gerechtsdeurwaarder ......................................................................................... 34
Afdeling 1. Statuut ....................................................................................................................... 34
Deel 3: Bevoegdheid .................................................................................................................... 35
Situering ........................................................................................................................................ 35
Hoofdstuk 1: Algemene begrippen ................................................................................................ 36
1. Bevoegdheid ............................................................................................................................ 36
Hoofdstuk 2: Bevoegdheidsregeling ............................................................................................. 40
1. Materiële bevoegdheid en incidenten ........................................................................................ 40
2. Materiële bevoegdheid en tussenvordering ............................................................................... 40
Hoofdstuk 3: Regeling van bevoegdheidsincidenten .................................................................... 41
1. In eerste aanleg ....................................................................................................................... 41
2. Procedure voor arrondissementsrechtbank .............................................................................. 42
3. In hoger beroep ........................................................................................................................ 42
4. Cassatievoorziening ................................................................................................................. 43
Hoofdstuk 4: Verdelingsincidenten............................................................................................... 43
1. Incidenten binnen de schoot van een rechtscollege................................................................... 43
Deel 4: Het geding........................................................................................................................ 44
Hoofdstuk 1: kernbegrippen ......................................................................................................... 44
Afdeling 1. Geschil ....................................................................................................................... 44
Afdeling 2. Voorwaarden voor de rechtsvordering .......................................................................... 50
Hoofdstuk 2: Verloop van het geding............................................................................................. 55
Afdeling 0: Schematisch overzicht burgerlijk geding ...................................................................... 55
Afdeling 1: Gedinginleiding ........................................................................................................... 55
Afdeling 2: Rolstelling en dossier van rechtspleging ....................................................................... 60
Afdeling 3: Inleidende zitting......................................................................................................... 60
Afdeling 4: Het in staat stellen van de zaak .................................................................................... 63
Afdeling 5: 2de scharnierpunt: De terechtzitting of pleitzitting ......................................................... 70
2
, Afdeling 6: Sluiting van het debatten ............................................................................................. 72
Afdeling 7: Heropening van het debat............................................................................................ 73
Afdeling 8: FASE 3: Advies Openbaar Ministerie en beraad ............................................................. 74
Hoofdstuk 3: Het vonnis ................................................................................................................ 77
Afdeling 1: Soorten ...................................................................................................................... 77
Afdeling 2. Formele aspecten ....................................................................................................... 79
Afdeling 3. Werking ...................................................................................................................... 79
Hoofdstuk 4. Tussengeschillen (incidenten) ................................................................................. 89
Afdeling 1. Cumulatie en splitsing van vorderingen ........................................................................ 89
Afdeling 2. Tussenvordering m.b.t. de eis ...................................................................................... 91
Afdeling 3. Tussenvorderingen m.b.t. de partijen ........................................................................... 94
Afdeling 4. Incidenten m.b.t. andere procesfactoren ..................................................................... 97
B. Andere incidenten ................................................................................................................... 98
Afdeling 5. Tussengeschillen i.v.m. de loop van het geding............................................................. 98
Hoofdstuk 5. Bewijs .....................................................................................................................100
Afdeling 1. Algemeen ................................................................................................................. 100
Afdeling 2. Onderzoeksmaatregelen ........................................................................................... 102
Hoofdstuk 6. Uitgaven en kosten .................................................................................................103
A. Notie ..................................................................................................................................... 103
B. Gerechtskosten ..................................................................................................................... 103
C. Rechtsplegingsvergoeding ..................................................................................................... 104
D. Verwijzing in de kosten........................................................................................................... 105
E. Vereffening van de kosten ...................................................................................................... 106
Hoofdstuk 7. Sancties in het burgerlijk procesrecht ....................................................................107
Afdeling 1. Sanctieregeling ......................................................................................................... 107
Afdeling 2. Rechtsgevolgen van nietigheid ................................................................................... 114
Afdeling. 3 Termijnen ................................................................................................................. 115
Hoofdstuk 8: Uitlegging, verbetering en herstel ...........................................................................118
A. Begripsbepaling ..................................................................................................................... 118
B. Toepassingen ........................................................................................................................ 118
C. Procedure ............................................................................................................................. 119
Deel 5. Rechtsmiddelen ............................................................................................................. 120
Hoofdstuk 1. Algemene Beginselen .............................................................................................120
A. Begrip en verantwoording ....................................................................................................... 120
B. Twee categorieën................................................................................................................... 120
C. Rechtspleging na aanwending rechtsmiddelen ....................................................................... 121
D. Geen fundamenteel recht op dubbele aanleg.......................................................................... 121
E. Vatbaar voor rechtsmiddelen ................................................................................................. 121
F. Overige aspecten ................................................................................................................... 122
Hoofdstuk 2. Verzet .....................................................................................................................123
A. Begripsbepaling ..................................................................................................................... 123
B. Verzet.................................................................................................................................... 123
C. Taak van de rechter bij verstek ............................................................................................... 125
D. Voor verzet vatbare vonnissen ................................................................................................ 126
E. Rechtspleging – gevolgen ....................................................................................................... 126
3
, Hoofdstuk 3. Hoger beroep ..........................................................................................................128
Afdeling 1. Begrip ....................................................................................................................... 128
B. Doel ...................................................................................................................................... 128
Afdeling 2. Toelaatbaarheidsvereisten ........................................................................................ 128
Afdeling 3. Rechtspleging ........................................................................................................... 140
Afdeling 4. De gevolgen van het instellen van hoger beroep .......................................................... 142
Hoofdstuk 4. Voorziening in cassatie ...........................................................................................146
Afdeling 1. Begrip ....................................................................................................................... 146
Afdeling 2. Beslissingen kan cassatie worden aangetekend ......................................................... 146
Afdeling 3. Welke partijen kunnen cassatie aantekenen............................................................... 146
Afdeling 4. Termijnen ................................................................................................................. 147
Afdeling 5. Procedure................................................................................................................. 147
Hoofdstuk. 5 Derdenverzet ..........................................................................................................148
Afdeling 1. Begrip ....................................................................................................................... 148
Afdeling 2. Voorwaarden ............................................................................................................ 148
Afdeling 3. Procedure................................................................................................................. 148
Afdeling 4. Gevolgen .................................................................................................................. 148
Deel 6. Spoedprocedures – invordering van geldsom................................................................... 149
Hoofdstuk 1. Kort geding ..............................................................................................................149
1. Algemeen .............................................................................................................................. 149
2. Spoed .................................................................................................................................... 150
3. Uitspraak bij voorraad ............................................................................................................ 151
4. Niet onttrokken aan de rechterlijke macht ............................................................................... 152
5. Afwijkende procedureregels ................................................................................................... 153
Hoofdstuk 2. Rechtspleging op eenzijdig verzoekschrift ..............................................................153
1. Afbakening ............................................................................................................................ 153
2. Algemeen .............................................................................................................................. 154
3. Rechtspleging ........................................................................................................................ 154
Hoofdstuk 3. Invordering onbetwiste geldschulden .....................................................................155
1. Begrip .................................................................................................................................... 155
2. Toepassingsgebied ................................................................................................................ 155
3. IOS-Procedure ....................................................................................................................... 155
4
,DEEL 1: INLEIDING
HOOFDSTUK 1: AARD EN FUNCTIE
A. SITUERING
Situering
• Doel/opdracht/voorwerp van het burgerlijk procesrecht: het beschermen van rechten, het
sanctioneren van rechten. Het idee is dat er subjectieve rechten worden toegekend. U kunt een
overeenkomst sluiten die de andere partij moet naleven, maar gebeurt dat niet dan heb je een
methode nodig om die andere partij tot naleving te dwingen
• Het is een formeel recht die de manier aangeeft wanneer een recht niet wordt nageleegd,
wanneer een recht wordt miskend hoe je daarmee moet omgaan
• Nut:
o Afdwingbaarheid van rechten: geen rechtsstaat zonder procesrecht à wanneer we
rechten hebben, moeten we er ook voor zorgen dat deze gerespecteerd worden
o Waarborg van naleving van de wet
• !! Rechtsstaat en het procesrecht staan onder druk àBE doet niet wat het moet doen, er zijn
1000’en veroordelingen om die internationale rechterlijke verplichtingen na te leven
Gebrek aan vertrouwen in justitie ondergraaft potentieel nut
B. BEGRIPSOMSCHRIJVING
Rechtsprekende handeling: ‘Rechter spreekt recht’
• Geen rechten scheppen, maar bevestigen van rechten
• Materiële waarheid v. formele waarheid à idealiter sluit de rechteriijke beslissing bij de materiële
waarheid MR we kunnen niet voor elk geschil een oneindige bewijsvoering voeren à rechter
spreekt over de formele waarheid door de bewijsstukken van de partijen. Idealiter sluit die zoveel
mogelijk aan bij de materiële waarheid maar dit is geen garantie
• Definitie:
o Rechter (organiek) beslecht aan de hand van rechtsregelen (materieel), met respect voor
een aantal essentiële procedurele waarborgen (formeel), op een bindende wijze een
conflict (<-> gezag van gewijsde)
• Vereiste van een (rechts)geschil (kan ook gaan om een feitelijk geschil, drm rechts tussen haakjes)
• Geen exclusiviteit van de rechterlijke macht
o ‘Talio’-principe
o Procesvoering als ‘geciviliseerd geweld’ (Storme & Capelleti, 1980)
o ‘Appropriate Dispute Resolution’
• Recht op toegang tot de rechter (o.m. art. 6 EVRM): verbod eigenrichting (art. 5 Ger.W.)
5
,C. RECHTERLIJKE MACHT
Concept van rechterlijke macht in organieke betekenis tussen de twee verticale lijnen, de zogenaamde
gewone hoven en rechtbanken à de derde staatsmacht naast de wetgevende en uitvoerende macht
• Rechterlijke macht is niet beperkt tot de organieke betekenis, er bestaat ook een functionele
betekenis – recht spreken - niet exclusief
Discrepantie HvC en GwH: risico dat ze elkaar gaan beginnen tegenspreken
HOOFDSTUK 2: BRONNEN
A. OVERZICHT VAN DE BRONNEN
Overzicht van de bronnen
• Grondwet • Algemene beginselen van behoorlijke
• Gerechtelijk Wetboek procesvoering
• Bijzondere wetten • Rechtspraak
• Internationale verdragen en • Rechtsleer
verordeningen • Gebruiken
B. GRONDWET
De Grondwet:
• De erkenning van de “rechterlijke macht” als derde macht in het staatsbestel
• De aan de hoven en rechtbanken toegekende rechtsmacht om kennis te nemen van geschillen
over burgerlijke en politieke rechten
• De rechterlijke organisatie
• De openbaarheid van terechtzittingen
• De motiveringsverplichting
• De (functionele) onafhankelijkheid van de rechter in de uitoefening van zijn rechterlijke
bevoegdheden
• De (functionele) onafhankelijkheid van leden van het O.M. in de individuele opsporing en
vervolging (minister van Justitie kan vervolging bevelen en strafrechtelijk beleid bepalen)
• De benoeming voor het leven van rechters (de Koning benoemt en ontslaat de ambtenaren van
het openbaar ministerie)
• De vaststelling van de wedde van de rechter bij wet
• De Hoge Raad voor de Justitie
6
,C. GERECHTELIJK WETBOEK
Gerechtelijk Wetboek
• W. 10 oktober 1967, stapsgewijze in werking getreden (maart 1968 – november 1970)
• Charles Van Reepinghen – Ernest Krings
• Objectief: minder omslachtige, snellere en minder kostbare rechtspleging ® niet behaald
• Strijd tegen gerechtelijke achterstand
o Van lijdelijke rechter naar rechterlijk (procedureel) activisme
o Meer dynamiek binnen gerechtelijke organisatie (objectivering toegang, aanwijzing in
mandaten, evaluatie, mobiliteit van magistraten, griffiers en gerechtspersoneel)
o Make over gerechtelijke organisatie (hertekening gerechtelijk landschap, verzelfstandigd
beheer voor gerechtelijke organisatie)
• Strijd tegen gerechtelijk achterstand nog niet gestreden
o Daling van aantal zaken die aanhangig worden
gemaakt en daling van de output à aantal hangende
zaken blijft hetzelfde en de gerechtelijke achterstand
op het niveau van de Hoven van Beroep niet volledig
worden afgebouwd
• Geen (betrouwbare) informatie over doorlooptijden
• Aantal afgehandelde burgerlijke en commerciële zaken zou meer bedragen dan de instroom aan
nieuwe zaken → gerechtelijke achterstand zou dalen ...
• ... maar geen (betrouwbare) informatie over het aantal hangende zaken
• Rolrechten zijn laag in België in vergelijking met EU-landen (maar rechtshulp is beperkter dan in
buurlanden)
• Door het gebrek aan gegevens is er geen volledig beeld van de efficiëntie van de Belgische justitie
• België staat onder verscherpt toezicht van het Comité van Ministers van de Raad van Europa
vanwege de buitensporig lange rechtsgang in burgerlijke zaken in eerste aanleg
D. BIJZONDERE WETGEVING
Bijzondere wetgeving
• Procesrecht is niet enkel terug te vinden in het gerechtelijk wetboek, er zijn tzl van aparte
wetgveingen hiervoor à (afwijkende) procedureregels in andere wetboeken of afzonderlijke
wetgeving
• Eenheid van rechtspleging komt onder druk (cf. art. 2 Ger.W.) à we merken dat er steeds meer en
meer buiten het wetboek wordt geregeld, dit leidt tot wat men noemt verkokering v/h procesrecht
o Voor allerelei ≠ typen problemen heeft men ≠ manier van rechtspleging
E. INTERNATIONAAL EN SUPRANATIONAAL RECHT
Meergelaagde rechtsorde (Unierecht, verdragsrecht (EVRM, Rechten van het Kind, Beneluxrecht, ...),
toegenomen internationaal rechtsverkeer
Belgische rechters worden meer en meer geconfronteerd met Europese en internationale
rechtsinstrumenten (Europese Vo en richtlijnen, EVRM, eengemaakt Beneluxrecht, ...) ® interpretatie via
internationale rechtscolleges (via techniek van de prejudiciële vraagstelling)
7
, F. RECHTSPRAAK
Rechtspraak
• Algemene regel: geen bindende precedentenwerking (art. 6 Ger.W.), wel groot feitelijk gezag
• Wettelijke verplichting tot navolging van uitspraak die het Hof van Cassatie in dezelfde zaak deed
(art. 1110, vierde lid Ger.W.)
• “Rechtszekerheid en gewettigd maatschappelijk vertrouwen in de wet” dwingen rechters tot
naleving rechtspraak GwH ook in andere zaken
• “Vaste” rechtspraak?
o Rechtspraakontsluiting faalt ® Recht op recht!
o Vaste rechtspraak van het Hof van Beroep is vaste rechtspraak van een feitenrechter en
is eigenlijk ook een beetje een drogargument omdat we niet weten wat vaste rechtspraak
is, tot op vandaag is er nog steeds geen databank beschikbaar met alle uitspraken van
hoven en rechtbanken in België
o Cerebro-Wet 16 oktober 2022 à De beslissing wordt integraal opgenomen in een voor het
publiek toegankelijke, elektronische databank van vonnissen en arresten van de
rechterlijke orde, overeenkomstig de door de Koning bepaalde nadere regels (art. 782bis;
inw. Verdaagd)
G. RECHTSLEER EN GEBRUIKEN
Rechtsleer (doctrine)
• Scherpt de geesten en draagt bij tot rechtsvinding, uitbouw en verfijning wetgeving, ommezwaai
in de rechtspraak (de lege lata naar de lege ferenda)
• Rechtsvergelijking
Gebruiken
HOOFDSTUK 3: KARAKTERTREKKEN
A. KENMERKEN
(1) Nationaal recht (in beweging)
• Nationaal wegens verbondenheid met de volksaard
• Vanuit rechtshistorisch oogpunt tegengesproken (Van Rhee, 1999)
• Evoluties richting een verdere harmonisering
o Res. EP (2017) Common Minimum Standards on Civil Procedure (<-> art. 81 VWEU)
o ELI-UNIDROIT (2020) Model European Rules of Civil Procedure
o Doorwerking rechtspraak HvJ EU en EHRM
(2) Gemengd publiek-privaat karakter
• Rechterlijke organisatie en (in grote mate) de gedwongen tenuitvoerlegging weerspiegelt het
staatsgezag
• Privaatrechtelijke dimensie van de procedure zelf
(3) Ethische dimensie
• Gerechtigheid en billijkheid vereisen equality of arms (cf. art. 4 Ger.W.) à art. 4 zegt dat zalen
behandeld moeten worden in de volgorde waarin ze worden binnengebracht
8
