Samenvatting Fiscaal recht | UA | 2025/26

FISCAAL RECHT Rachel Kuppens


Les 16/2

DEEL 1: BASISBEGRIPPEN EN FISCALE BEVOEGDHEIDSVERDELING




1. INTRODUCTIE TOT HET OPLEIDINGSONDERDEEL
 Kennis van de basisregels van alle takken van het fiscaal recht
o Focus op “fiscale geletterdheid” als burger, én als jurist
 Inzicht
o o.m. door toepassingen
o verbanden tussen hoorcolleges
o zelfstudie van rechtspraak
 Kennismaken met het werkveld
o Gastspreker met casussen
o Praktijkassistent met oefeningen



2. INTRODUCTIE TOT HET FISCAAL RECHT


1. DE STAAT VAN DE STAAT
 BBP: 620 miljard Euro
 Belastingdruk: 42,6% BBP – 264 miljard Euro
 Overheidsuitgaven: 54% BBP – 334 miljard Euro
 Overheidsschuld: 105% BBP – 651 miljard Euro
 Overheidstekort: 4,4% BBP - 27 miljard Euro (3% Maastrichtnorm…)




2. PLAATS VAN HET FISCAAL RECHT TOV ANDERE RECHTSTAKKEN


2.1.1. FISCAAL RECHT: ONDERDEEL VAN HET PUBLIEKRECHT
 Relatie tussen de overheid en de burgers, maar ook de relatie tussen overheden
 Gevolg:
o Toepasselijkheid algemene beginselen van administratief recht


1

,FISCAAL RECHT Rachel Kuppens

 vooral voor formeel fiscaal recht – hoe kan de fiscale administratie de fiscale regels
afdwingen (zie HC over fiscale procedure)
o Regels van openbare orde
 Absolute nietigheid
 Kan door iedereen worden ingeroepen, zelfs ambtshalve door de rechter


2.1 ROL VAN HET PRIVAAT RECHT
 Ook de overheid is soms aan het privaat recht onderworpen
o bv. sluiten van overeenkomsten met de belastingplichtige
 Privaat recht = “gemeen recht” -> een begrip dat niet door de fiscale wet wordt omschreven heeft
de “gemeenrechtelijke betekenis”
o Bv. begrip “inkomen”: geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
 Rechtspraak: burgerrechtelijke betekenis: “inkomen is alles wat een zaak
periodiek aan vruchten voortbrengt, zonder haar wezen te veranderen of haar
substantie aan te tasten”
 Gevolg: meerwaarde is geen inkomen (tenzij de fiscale wet dit bepaalt)
o Bv. begrip “winst” (van een onderneming): geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
o bepalen volgens de regels van het boekhoudrecht (tenzij de fiscale wet afwijkt)
o “primauteit van het boekhoudrecht”


2.2 BEGRIP BELASTING
 Klassieke definitie (rechtsleer en rechtspraak) = een betaling eenzijdig opgelegd door de overheid,
teneinde haar middelen te verschaffen om in haar uitgaven van alle aard te voorzien
 Vier kenmerken (Hof van Cassatie en Grondwettelijk Hof):
1) Door de overheid opgelegd (soevereiniteit)
2) Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage (dwingend karakter)
3) Territorialiteit (nexus)
4) Financiering algemeen nut (geen rechtstreekse / individuele tegenprestatie


2.3.1 ONDERSCHEID MET ANDERE INKOMSTEN VAN DE OVERHEID

 Bv. boetes  waarom?
 Bv. schenking of legaat aan de overheid  waarom?


2.3.2 ONDERSCHEID MET ANDERE HEFFINGEN

 Retributies
o Vb. parkeergeld
o Vb. Retributie voor gebruik van sporthal, zwembad of cultureel centrum
o Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard, maar vergoeding voor specifieke individuele
tegenprestatie
o Redelijke verhouding met de kostprijs van de dienstverlening
o Beginselen van belastingrecht niet allemaal van toepassing, vb. legaliteitsbeginel,
eenjarigheidsbeginsel,…
o Procedureregels zijn fundamenteel verschillend
 Sociale zekerheidsbijdragen:
o Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard (financiering sociale zekerheid)


2

,FISCAAL RECHT Rachel Kuppens

o Betaling doet bijkomende rechten in hoofde van bijdrageplichtige ontstaan (GwH)
o Hoewel de facto
 Vroeger: ter financiering van de sociale zekerheid + betaling doet sociale rechten
ontstaan
 Nu: sociale zekerheidsuitgaven ook met fiscale opbrengsten gefinancierd + betaling
doet niet altijd rechten ontstaan (vb. sociale bijdrage zelfstandige in bijberoep)
o Beginselen van belastingsrecht niet allemaal van toepassing vb. legaliteitsbeginsel


2.3 WANNEER ONTSTAAT DE BELASTINGSCHULD?
 Van zodra de toepassingsvoorwaarden van een belasting vervuld zijn, ontstaat er een juridische
relatie, m.n. de belastingschuld
 De belastingschuld heeft een materieel en een formeel karakter
o Het materieel karakter houdt verband met de berekening van de belasting
o Het formeel karakter houdt verband met de eisbaarheid en invordering van de belasting


2.4.1 VOORBEELD PERSONENBELASTING

 Op het einde van het inkomstenjaar (kalenderjaar) ontstaat de materiële belastingschuld voor elke
belastingplichtige die in het kalenderjaar inkomsten heeft verkregen
 Deze belastingschuld is pas opeisbaar indien deze schuld wordt geformaliseerd
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens moet de administratie de
vastgestelde belasting inkohieren, dwz zelf een uitvoerbare titel creëren
o Dit moet binnen vastgestelde aanslagtermijnen gebeuren, zoniet is de administratie vervallen
van het recht belasting te heffen


2.4.2 VOORBEELD SUCCESSIERECHTEN

 Bij het openvallen van de nalatenschap ontstaat de materiële belastingschuld voor elke erfgenaam
(ogenblik van overlijden van de erflater)
 Deze belastingschuld is opeisbaar zonder formalisering
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens verstuurt de administratie
een uitnodiging tot betalen
 Pas indien niet vrijwillig wordt betaald, zal de administratie binnen vastgestelde verjaringstermijn de
belastingschuld moeten formaliseren door een uitvoerbare titel te creëren, met name een
dwangschrift


2.4 FUNCTIES VAN DE BELASTING


2.4.1 FINANCIËLE FUNCTIE

 Zie basiskenmerk van begrip belastingen
 Bijdrage in geld om overheidsuitgaven te bekostigen
o Opmerking: betaling van belastingen kan soms in natura: zie HC erfbelasting: betaling in
kunstwerken
 Totale ontvangsten van de staatsbelastingen (in miljoen EUR):




3

, FISCAAL RECHT Rachel Kuppens




 Te vermeerderen met ontvangsten van andere belastingheffende overheden…




2.4.2 ANDERE DAN LOUTER FINANCIËLE OVERWEGINGEN

 Internationale overwegingen
o De amerikaanse president Donald Trump legde nieuwe ingrijpende importtarieven af op alle
goederen uit de grootste handelspartners van de VS: China, Mexico, Canada
o Trump wil deze landen ook dwingen om de productie en de verspreiding van de drug fentanyl
tegen te gaan. Voorts wil hij Canada en Mexico onder druk zetten om de illegale migratie naar
de VS terug te dringen
 Herverdeling
o De sterkste schouders
o Draagkrachtbeginsel
o Voorbeelden?
 Vb. progressieve tarieven in de personenbelasting




 Vb. vermogensbelasting
 Zie regeerakkoord: solidariteitsbijdrag e of meerwaardebelasting: 10% op
toekomstig gerealiseerde meerwaarden op financiële activa, inclusief
crypto-activa opgebouwd vanaf het invoeren van de bijdrage
 Rechtvaardigheid
o Vb. strijd tegen agressieve fiscale planning door bedrijven
 Internationaal consortium of Investigative Journalists
 Belastingen = kost
  fiscale planning: reduceren van belastingkost
 Maar: gewijzigd klimaat naar aanleiding van belastingschandalen
 Inititatieven van de OESO en EU sinds 2013…
 BEPS-plan
  meer transparantie  zie HC fiscale procedure


4