25-26
MEDIASOCIOLOGIE
Prof. Stef Aupers
BA1 SEM2 COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN KUL
1
, 25-26
introductie: media en maatschappij............................................6
examen................................................................................................................ 6
mediasociologie................................................................................................... 6
mediasociologie: disciplinaire positionering.................................................................6
mediasociologie: relatie tussen media en maatschappij..........................................................7
perspectief in deze cursus....................................................................................................... 7
4 componenten van media in maatschappelijke context.........................................................8
media in sociaal-culturele context........................................................................................... 8
sociologie: processen van modernisering.....................................................................9
media/ mediatisering.................................................................................................... 9
een blinde vlek in de sociologie…........................................................................................... 9
media: naar semi-zelfstandige instituties................................................................................ 9
mediatisering als omvattend sociologisch proces (Hjavard, 2008)........................................10
uitgangspunt en structuur van cursus mediasociologie..............................................10
media-technologie 1: ontwikkelingen........................................10
media-technologie in sociaal-culturele context.................................................10
3 algemene benaderingen in theorieën/ onderzoek....................................................11
brede sociologische context: max weber: modernisering, rationalisering en
technologie................................................................................................................. 11
evolutie media-technologie........................................................................................12
media-technologie in de 21ste eeuw: evolutie of revolutie?................................12
kenmerk 1: media convergentie (hodkinson, 2017)....................................................12
kenmerk 2: media mobiliteit (hodkinson, 2017).........................................................13
kenmerk 3: diversificatie en interactiviteit.................................................................13
kenmerk 4: non-lineariteit.......................................................................................... 13
kenmerk 5: connectiviteit........................................................................................... 14
kenmerk 6: virtualiteit................................................................................................ 15
tussenbeschouwing media-technologie…..........................................................16
benadering 1: media-technologie als vormende kracht..............................................16
marshall MCluhan (1911-1980) – een optimistische medium-theorie....................................17
Marshall Mcluhan (1911-1980) “the medium is the message”..............................................17
neil Postman (1931-2003)..................................................................................................... 18
een pessimistische medium-theorie...................................................................................... 18
benadering 2 media-technologie als afspiegeling van maatschappij..........................19
social shaping of technologie (SST)....................................................................................... 20
benadering 3 wederkerige relatie tussen media-technologie en maatschappij..........20
2
, 25-26
sociaal constructivisme – een illustratie van de personal computer......................................21
1. creatie: individu, groep, instituties maken de sociale werkelijkheid (‘agency’)..................21
2. objectivering: de gemaakte sociale werkelijkheid wordt gezien als ‘objectief’, ‘extern’
(‘structuur’)........................................................................................................................... 21
3. internalisering en socialisatie ’objectieve’, ‘externe’ sociale werkelijkheid wordt subjectief
............................................................................................................................................. 22
samenvatting: benaderingen media-technologie........................................................22
media-technologie 1: AI en relaties...........................................22
casus AI – 3 benaderingen................................................................................. 22
1. AI als vormende kracht........................................................................................... 22
2. Ai als afspiegeling – social shaping van technologie...............................................23
3. AI als wederkerige relatie.......................................................................................23
AI: een intelligente actor............................................................................................ 24
filosofisch debat: ai als filosofische actor.............................................................................. 24
John searle – chinese room experiment (1980)..................................................................... 25
Turing Test (1950) – een performatieve definitie van intelligentie........................................25
Ai als sociale actor............................................................................................. 26
computer as Social Actor – CASA – Nass & Moon, (2000)............................................26
wat is Actor-Netwerk Theorie? (ANT)..........................................................................26
1. objecten als sociale actoren.............................................................................................. 26
2. sociale relaties.................................................................................................................. 27
3. social netwerken van mensen en technologie...................................................................27
naar een netwerk van alleen maar technologische objecten.................................................28
4. sociale netwerken van mensen/ technologie zijn instabiel................................................28
samenvatting – Actor-Network Theorie Bruno Latour.................................................29
media-industrie 1: politieke economie.......................................29
de macht van de media-industrie......................................................................29
de kritische erfenis van Karl Marx...............................................................................30
the culture industry: enlightenment as mass deception (1944)........................31
Max Horkheimer & Theodor Adorno...................................................................31
de cultuurindustrie: een kritische interpretatie...........................................................31
1. de invloed van Karl Marx de commodificatie van cultuur.......................................32
2. De invloed Max Weber De standaardisering van cultuur........................................32
de cultuurindustrie: standaard formules?.............................................................................. 33
‘pseudo-individualisme’ in consumptie en marketing............................................................33
‘pseudo-individualisme’ in online games............................................................................... 33
pseudo-intimiteit met AI companions?........................................................................33
internet en sociale media.................................................................................. 34
cultuurindustrie 2.0?................................................................................................... 34
3
, 25-26
optimistisch discours.................................................................................................. 34
de oligarchie van big tech: verklaringen en strategieën.............................................35
interview Shoshana Zuboff................................................................................ 36
Zo steelt en verkoopt Big Tech jouw gegevens..........................................................37
Media-industrie 2: Ideologie.....................................................37
Wat is ideologie?............................................................................................... 37
media: de verspreiding van ideologie en reproductie van ongelijkheid.............38
media-industrie en ideologie......................................................................................39
media-industrie en gender representatie...................................................................39
De Bechdel test (1985) – representatie van vrouwen in film.................................................39
Laura Mulvey (1975) – “The male gaze” in film..........................................................40
The ‘male gaze’ in games..................................................................................................... 41
‘the male gaze’ in reclame.................................................................................................... 41
tussenbeschouwing ideologie.....................................................................................41
media: ideologische strijd en diversiteit............................................................41
“Diversifying representations” (Hodkinson)................................................................41
reclame...................................................................................................................... 42
1. gebruik van ‘gewone’ modellen........................................................................................ 42
2. Verschuiving van seksuele objectivering naar subjectivering............................................42
3. Vrouwelijk hedonisme....................................................................................................... 43
4. Erotiseren van mannelijke lichamen.................................................................................. 43
5. het omkeren van gender-rollen......................................................................................... 43
6. Queer chic......................................................................................................................... 43
Media-Inhoud: tekst en semiotiek.............................................44
Perspectief in deze cursus:................................................................................ 44
media-tekst: een sociale constructie.................................................................44
De rol van beeld en taal in de constructie van narratief........................................................45
Analyse Media-tekst Benadering 1: Semiotiek............................................................46
benadering 2: narratieve analyse...............................................................................48
benadering 3: discours analyse..................................................................................48
discours-analyse......................................................................................................... 49
Benadering 4 Media als inhoud: Inhoudsanalyse........................................................49
samenvatting en conclusie......................................................................................... 49
Media en publiek.....................................................................50
Communicatiewetenschappelijk onderzoek publiek..........................................50
Effect-studies: een passief publiek.............................................................................50
Maatschappelijke context:..................................................................................................... 50
Massamedium film................................................................................................................ 51
4
, 25-26
Massamedium radio.............................................................................................................. 51
Einde WOII – empirisch onderzoek effecten van propaganda................................................51
1950s: bijstelling en differentiatie van communicatietheorieën over effecten.......................51
gewelddadige games: media-effect of betekenis?......................................................52
mediacultuur: een actief publiek................................................................................53
Publiekstudies – Stuart Hall (1980)....................................................................54
Encoding/ Decoding Model......................................................................................... 54
mediacultuur: een actief publiek................................................................................55
Tussenbeschouwing: media-effecten versus mediacultuur...............................56
1990s: Internet 1.0 en games Van actief publiek naar interactief publiek..................56
2000s: van interactief publiek naar co-producent......................................................56
Conclusie en samenvatting......................................................................................... 57
Media en Sociale Problemen.....................................................57
Media en maatschappij...................................................................................... 57
Media: van opportuniteit tot sociaal probleem?..........................................................58
Media: het einde van de ‘publieke sfeer’............................................................................... 59
Theorie 1. Media als sociaal probleem...............................................................60
Theorie 2. Media en morele paniek...................................................................61
Media en maatschappelijke debat Morele paniek over ‘media-effecten’...........61
5
, 25-26
INTRODUCTIE: MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
EXAMEN
Twee à drie open vragen (één pagina per vraag) gericht op
- Reproductie (theorie / theorieën / concepten, benaderingen)
- Vergelijking concept(en) of auteur(s)
- Toepassing (bv. op basis van actueel voorbeeld)
Drie à vijf te duiden concepten/ kernauteurs (±vijf regels)
- Wat weet je over…-type vragen
- Kernauteurs, theorie / theorieën / concepten, benaderingen
TIP!! Bekijk de actualiteit door (media)sociologische bril!!
TIP!! Maak kaartjes van belangrijkste auteurs/ schuingedrukte concepten!!
MEDIASOCIOLOGIE
MEDIASOCIOLOGIE: DISCIPLINAIRE POSITIONERING
Gaat over media en samenleving
Mediasociologie als subdiscipline binnen de communicatiewetenschappen
Beschouwen positie van (massa)media in de samenleving
Mediasociologie: “De studie van de relatie tussen media en maatschappij”
Mediasociologie bevindt zich op het snijvlak van sociologie en
communicatiewetenschappen / mediastudies
(Licht) kritische invalshoek:
- Communicatiewetenschappen een blinde vlek voor maatschappij /
sociale relaties / sociologie?
- Sociologie een blinde vlek voor de rol van media en mediatisering in de
Westerse maatschappij?
1. Een blinde vlek in de communicatiewetenschappen
Oorsprong mediasociologie
Sociologie mee aan de wieg van communicatiewetenschappen
Evolutie naar sociale (media)psychologie:
- media-effect op individu
- Individuele motivatie mediagebruik
- Individueel welzijn
Communicatiewetenschappen:
Media: psychologisch effect vs maatschappelijke betekenis
Mediapsychologische benadering – invloed op individu
6
, 25-26
Wat trekt een individu aan in apps? Psychologische motieven?
Wat is de psychosociale impact van apps (bv. welzijn, relatievorming)?
…
Mediasociologische benadering – plaats binnen samenleving
Hoe kunnen we het fenomeen historisch cultureel situeren?
Binnen welke Institutionele, politiek-economische context wordt het
geproduceerd?
Welke sociale groepen maken er (geen) gebruik van en waarom?
Wat is de impact op romantische relaties, ‘dating’, ‘seksualiteit?
…
MEDIASOCIOLOGIE: RELATIE TUSSEN MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
Kortom: mediapsychologie en lineaire communicatiemodellen te weinig aandacht
voor (wederkerige) relatie media en maatschappij.
Hodkinson (2017, pp. 4-5) onderscheid drie perspectieven:
1. Media als vormende kracht
2. Media als afspiegeling
3. Media als representatie
Media als vormende kracht
Media hebben impact op vorm en richting van verandering in de
samenleving
- Media-inhoud: geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit
- Media-technologie: politieke denkbeelden/ nepnieuws en polarisering),
…
Media als afspiegeling
Media vormen doorgeefluik van wat in samenleving ‘leeft’
- Vb. geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit, politieke
denkbeelden
(polarisering),
PERSPECTIEF IN DEZE CURSUS
Media als representatie: een wisselwerking
- Inhoud van media is (deels) een afspiegeling maatschappij
- Maar: actieve selectie, fictieve dramatisering en constructie
- Inhoud van media is ook een vormende kracht met invloed individu en
samenleving
7
, 25-26
4 COMPONENTEN VAN MEDIA IN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
Uitgangspunt en structuur van cursus Mediasociologie:
Voorbij media-psychologie (media<->individu) en lineair
communicatiemodel
- Multidimensionaal mediabegrip
- Wederkerige relaties media-componenten
- Maatschappelijke context
Opzet cursus:
- Media technologie (les 2, 3): theorieën – evolutie – digitale media – AI
- Media industrie (les 4, 5): organisatie – macht – ideologie
- Media-inhoud (les 6): narratief – semiotiek – analyse tekst
- Media en publiek (les 7): interpretatie – sociale identiteit
- Media en maatschappij (les 8): ontwikkelingen – crisis – morele paniek
MEDIA IN SOCIAAL-CULTURELE CONTEXT
2. Een blinde vlek in de sociologie
Empirische analyse instituties (religie, politiek, economie, industrie,
wetenschap), sociale relaties en individu
Sociologie gevoed door besef historische evolutie van samenlevingen
Maar waar is de rol van media en mediatisering?
Voor sociologen is er geen individu
8
, 25-26
SOCIOLOGIE: PROCESSEN VAN MODERNISERING
Industrialisering
- Begin 18de eeuw in Groot-Brittannië en West-Europa
- Fundamentele technologische ontwikkelingen
- Opkomst massaproductie
- Ongelijkheid en exploitatie (Karl Marx)
Urbanisering:
- Hand in hand met industrialisering, verstedelijking en bevolkingsgroei
- Van hechte, rurale gemeenschap naar stedelijke leven
- Van ‘Gemeinschaft’ naar ‘Gesellschaft’ (Tönnies) ‘Anomie’ (Durkheim)
Bureaucratisering:
- Hiërarchische organisatie op basis van formele en gestandaardiseerde
regels, procedures en aanspreekpunten
- Verbonden met complexiteit van moderne samenlevingen: efficiëntie
- Vervreemding (Max Weber)
Kapitalisme
- Wijze van economische organisatie: winstmaximalisatie en groei
- Verschillende visies: van ongelijkheid en uitbuiting (Marx) tot innovatie
en rationalisering (Weber)
Consumentisme
- Doorheen 20e eeuw: Van beperkte elite tot breed consumentenpubliek
- Motor van kapitalisme/groei
- Levensstijl: consumptie als identiteitsvorming
- Baudrillard
Globalisering
- Verkleinen afstand tussen verspreide populaties
- Transnationale, globale karakter van hoog-moderne samenlevingen
- Cultureel, politiek, economisch…
- Media - McLuhan: “The world is a global village”
MEDIA/ MEDIATISERING
EEN BLINDE VLEK IN DE SOCIOLOGIE…
Media als semi-onafhankelijke institutie en mediatisering als omvattende
sociologisch proces
MEDIA: NAAR SEMI-ZELFSTANDIGE INSTITUTIES
9
, 25-26
MEDIATISERING ALS OMVATTEND SOCIOLOGISCH PROCES (HJAVARD, 2008)
Mediatisering als theoretisch perspectief om media-gerelateerde verandering te
vatten
Kwantitatieve verandering: meer media in de
samenleving
Kwalitatieve verandering: socio-culturele
veranderingen door de media
- Media beïnvloedt ook andere instituties
- Dominantie medialogica
Mediatisering wil dus niet alleen zeggen dat er ‘meer media’ zijn, er ‘meer media-
aandacht’ is voor fenomenen of dat mediagebruik toeneemt’, maar dat die
toename ook de samenleving ten gronde verandert (cf. media als vormende
kracht)
Media is institutie; maar media(logica) transformeert andere maatschappelijke
instituties!
UITGANGSPUNT EN STRUCTUUR VAN CURSUS MEDIASOCIOLOGIE
Media als multi-dimensonaal (technologie, industrie, inhoud en publiek) in
sociaal-culturele context
Media als sociale instituties
Mediatisering: media(logica) transformeert maatschappij / instituties
Sociaal-culturele context -> de relevantie en toepassing van klassieke
sociaal-
wetenschappelijke theorieën in de interpretatie van media:
MEDIA-TECHNOLOGIE 1: ONTWIKKELINGEN
MEDIA-TECHNOLOGIE IN SOCIAAL-CULTURELE CONTEXT
10
MEDIASOCIOLOGIE
Prof. Stef Aupers
BA1 SEM2 COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN KUL
1
, 25-26
introductie: media en maatschappij............................................6
examen................................................................................................................ 6
mediasociologie................................................................................................... 6
mediasociologie: disciplinaire positionering.................................................................6
mediasociologie: relatie tussen media en maatschappij..........................................................7
perspectief in deze cursus....................................................................................................... 7
4 componenten van media in maatschappelijke context.........................................................8
media in sociaal-culturele context........................................................................................... 8
sociologie: processen van modernisering.....................................................................9
media/ mediatisering.................................................................................................... 9
een blinde vlek in de sociologie…........................................................................................... 9
media: naar semi-zelfstandige instituties................................................................................ 9
mediatisering als omvattend sociologisch proces (Hjavard, 2008)........................................10
uitgangspunt en structuur van cursus mediasociologie..............................................10
media-technologie 1: ontwikkelingen........................................10
media-technologie in sociaal-culturele context.................................................10
3 algemene benaderingen in theorieën/ onderzoek....................................................11
brede sociologische context: max weber: modernisering, rationalisering en
technologie................................................................................................................. 11
evolutie media-technologie........................................................................................12
media-technologie in de 21ste eeuw: evolutie of revolutie?................................12
kenmerk 1: media convergentie (hodkinson, 2017)....................................................12
kenmerk 2: media mobiliteit (hodkinson, 2017).........................................................13
kenmerk 3: diversificatie en interactiviteit.................................................................13
kenmerk 4: non-lineariteit.......................................................................................... 13
kenmerk 5: connectiviteit........................................................................................... 14
kenmerk 6: virtualiteit................................................................................................ 15
tussenbeschouwing media-technologie…..........................................................16
benadering 1: media-technologie als vormende kracht..............................................16
marshall MCluhan (1911-1980) – een optimistische medium-theorie....................................17
Marshall Mcluhan (1911-1980) “the medium is the message”..............................................17
neil Postman (1931-2003)..................................................................................................... 18
een pessimistische medium-theorie...................................................................................... 18
benadering 2 media-technologie als afspiegeling van maatschappij..........................19
social shaping of technologie (SST)....................................................................................... 20
benadering 3 wederkerige relatie tussen media-technologie en maatschappij..........20
2
, 25-26
sociaal constructivisme – een illustratie van de personal computer......................................21
1. creatie: individu, groep, instituties maken de sociale werkelijkheid (‘agency’)..................21
2. objectivering: de gemaakte sociale werkelijkheid wordt gezien als ‘objectief’, ‘extern’
(‘structuur’)........................................................................................................................... 21
3. internalisering en socialisatie ’objectieve’, ‘externe’ sociale werkelijkheid wordt subjectief
............................................................................................................................................. 22
samenvatting: benaderingen media-technologie........................................................22
media-technologie 1: AI en relaties...........................................22
casus AI – 3 benaderingen................................................................................. 22
1. AI als vormende kracht........................................................................................... 22
2. Ai als afspiegeling – social shaping van technologie...............................................23
3. AI als wederkerige relatie.......................................................................................23
AI: een intelligente actor............................................................................................ 24
filosofisch debat: ai als filosofische actor.............................................................................. 24
John searle – chinese room experiment (1980)..................................................................... 25
Turing Test (1950) – een performatieve definitie van intelligentie........................................25
Ai als sociale actor............................................................................................. 26
computer as Social Actor – CASA – Nass & Moon, (2000)............................................26
wat is Actor-Netwerk Theorie? (ANT)..........................................................................26
1. objecten als sociale actoren.............................................................................................. 26
2. sociale relaties.................................................................................................................. 27
3. social netwerken van mensen en technologie...................................................................27
naar een netwerk van alleen maar technologische objecten.................................................28
4. sociale netwerken van mensen/ technologie zijn instabiel................................................28
samenvatting – Actor-Network Theorie Bruno Latour.................................................29
media-industrie 1: politieke economie.......................................29
de macht van de media-industrie......................................................................29
de kritische erfenis van Karl Marx...............................................................................30
the culture industry: enlightenment as mass deception (1944)........................31
Max Horkheimer & Theodor Adorno...................................................................31
de cultuurindustrie: een kritische interpretatie...........................................................31
1. de invloed van Karl Marx de commodificatie van cultuur.......................................32
2. De invloed Max Weber De standaardisering van cultuur........................................32
de cultuurindustrie: standaard formules?.............................................................................. 33
‘pseudo-individualisme’ in consumptie en marketing............................................................33
‘pseudo-individualisme’ in online games............................................................................... 33
pseudo-intimiteit met AI companions?........................................................................33
internet en sociale media.................................................................................. 34
cultuurindustrie 2.0?................................................................................................... 34
3
, 25-26
optimistisch discours.................................................................................................. 34
de oligarchie van big tech: verklaringen en strategieën.............................................35
interview Shoshana Zuboff................................................................................ 36
Zo steelt en verkoopt Big Tech jouw gegevens..........................................................37
Media-industrie 2: Ideologie.....................................................37
Wat is ideologie?............................................................................................... 37
media: de verspreiding van ideologie en reproductie van ongelijkheid.............38
media-industrie en ideologie......................................................................................39
media-industrie en gender representatie...................................................................39
De Bechdel test (1985) – representatie van vrouwen in film.................................................39
Laura Mulvey (1975) – “The male gaze” in film..........................................................40
The ‘male gaze’ in games..................................................................................................... 41
‘the male gaze’ in reclame.................................................................................................... 41
tussenbeschouwing ideologie.....................................................................................41
media: ideologische strijd en diversiteit............................................................41
“Diversifying representations” (Hodkinson)................................................................41
reclame...................................................................................................................... 42
1. gebruik van ‘gewone’ modellen........................................................................................ 42
2. Verschuiving van seksuele objectivering naar subjectivering............................................42
3. Vrouwelijk hedonisme....................................................................................................... 43
4. Erotiseren van mannelijke lichamen.................................................................................. 43
5. het omkeren van gender-rollen......................................................................................... 43
6. Queer chic......................................................................................................................... 43
Media-Inhoud: tekst en semiotiek.............................................44
Perspectief in deze cursus:................................................................................ 44
media-tekst: een sociale constructie.................................................................44
De rol van beeld en taal in de constructie van narratief........................................................45
Analyse Media-tekst Benadering 1: Semiotiek............................................................46
benadering 2: narratieve analyse...............................................................................48
benadering 3: discours analyse..................................................................................48
discours-analyse......................................................................................................... 49
Benadering 4 Media als inhoud: Inhoudsanalyse........................................................49
samenvatting en conclusie......................................................................................... 49
Media en publiek.....................................................................50
Communicatiewetenschappelijk onderzoek publiek..........................................50
Effect-studies: een passief publiek.............................................................................50
Maatschappelijke context:..................................................................................................... 50
Massamedium film................................................................................................................ 51
4
, 25-26
Massamedium radio.............................................................................................................. 51
Einde WOII – empirisch onderzoek effecten van propaganda................................................51
1950s: bijstelling en differentiatie van communicatietheorieën over effecten.......................51
gewelddadige games: media-effect of betekenis?......................................................52
mediacultuur: een actief publiek................................................................................53
Publiekstudies – Stuart Hall (1980)....................................................................54
Encoding/ Decoding Model......................................................................................... 54
mediacultuur: een actief publiek................................................................................55
Tussenbeschouwing: media-effecten versus mediacultuur...............................56
1990s: Internet 1.0 en games Van actief publiek naar interactief publiek..................56
2000s: van interactief publiek naar co-producent......................................................56
Conclusie en samenvatting......................................................................................... 57
Media en Sociale Problemen.....................................................57
Media en maatschappij...................................................................................... 57
Media: van opportuniteit tot sociaal probleem?..........................................................58
Media: het einde van de ‘publieke sfeer’............................................................................... 59
Theorie 1. Media als sociaal probleem...............................................................60
Theorie 2. Media en morele paniek...................................................................61
Media en maatschappelijke debat Morele paniek over ‘media-effecten’...........61
5
, 25-26
INTRODUCTIE: MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
EXAMEN
Twee à drie open vragen (één pagina per vraag) gericht op
- Reproductie (theorie / theorieën / concepten, benaderingen)
- Vergelijking concept(en) of auteur(s)
- Toepassing (bv. op basis van actueel voorbeeld)
Drie à vijf te duiden concepten/ kernauteurs (±vijf regels)
- Wat weet je over…-type vragen
- Kernauteurs, theorie / theorieën / concepten, benaderingen
TIP!! Bekijk de actualiteit door (media)sociologische bril!!
TIP!! Maak kaartjes van belangrijkste auteurs/ schuingedrukte concepten!!
MEDIASOCIOLOGIE
MEDIASOCIOLOGIE: DISCIPLINAIRE POSITIONERING
Gaat over media en samenleving
Mediasociologie als subdiscipline binnen de communicatiewetenschappen
Beschouwen positie van (massa)media in de samenleving
Mediasociologie: “De studie van de relatie tussen media en maatschappij”
Mediasociologie bevindt zich op het snijvlak van sociologie en
communicatiewetenschappen / mediastudies
(Licht) kritische invalshoek:
- Communicatiewetenschappen een blinde vlek voor maatschappij /
sociale relaties / sociologie?
- Sociologie een blinde vlek voor de rol van media en mediatisering in de
Westerse maatschappij?
1. Een blinde vlek in de communicatiewetenschappen
Oorsprong mediasociologie
Sociologie mee aan de wieg van communicatiewetenschappen
Evolutie naar sociale (media)psychologie:
- media-effect op individu
- Individuele motivatie mediagebruik
- Individueel welzijn
Communicatiewetenschappen:
Media: psychologisch effect vs maatschappelijke betekenis
Mediapsychologische benadering – invloed op individu
6
, 25-26
Wat trekt een individu aan in apps? Psychologische motieven?
Wat is de psychosociale impact van apps (bv. welzijn, relatievorming)?
…
Mediasociologische benadering – plaats binnen samenleving
Hoe kunnen we het fenomeen historisch cultureel situeren?
Binnen welke Institutionele, politiek-economische context wordt het
geproduceerd?
Welke sociale groepen maken er (geen) gebruik van en waarom?
Wat is de impact op romantische relaties, ‘dating’, ‘seksualiteit?
…
MEDIASOCIOLOGIE: RELATIE TUSSEN MEDIA EN MAATSCHAPPIJ
Kortom: mediapsychologie en lineaire communicatiemodellen te weinig aandacht
voor (wederkerige) relatie media en maatschappij.
Hodkinson (2017, pp. 4-5) onderscheid drie perspectieven:
1. Media als vormende kracht
2. Media als afspiegeling
3. Media als representatie
Media als vormende kracht
Media hebben impact op vorm en richting van verandering in de
samenleving
- Media-inhoud: geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit
- Media-technologie: politieke denkbeelden/ nepnieuws en polarisering),
…
Media als afspiegeling
Media vormen doorgeefluik van wat in samenleving ‘leeft’
- Vb. geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit, politieke
denkbeelden
(polarisering),
PERSPECTIEF IN DEZE CURSUS
Media als representatie: een wisselwerking
- Inhoud van media is (deels) een afspiegeling maatschappij
- Maar: actieve selectie, fictieve dramatisering en constructie
- Inhoud van media is ook een vormende kracht met invloed individu en
samenleving
7
, 25-26
4 COMPONENTEN VAN MEDIA IN MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
Uitgangspunt en structuur van cursus Mediasociologie:
Voorbij media-psychologie (media<->individu) en lineair
communicatiemodel
- Multidimensionaal mediabegrip
- Wederkerige relaties media-componenten
- Maatschappelijke context
Opzet cursus:
- Media technologie (les 2, 3): theorieën – evolutie – digitale media – AI
- Media industrie (les 4, 5): organisatie – macht – ideologie
- Media-inhoud (les 6): narratief – semiotiek – analyse tekst
- Media en publiek (les 7): interpretatie – sociale identiteit
- Media en maatschappij (les 8): ontwikkelingen – crisis – morele paniek
MEDIA IN SOCIAAL-CULTURELE CONTEXT
2. Een blinde vlek in de sociologie
Empirische analyse instituties (religie, politiek, economie, industrie,
wetenschap), sociale relaties en individu
Sociologie gevoed door besef historische evolutie van samenlevingen
Maar waar is de rol van media en mediatisering?
Voor sociologen is er geen individu
8
, 25-26
SOCIOLOGIE: PROCESSEN VAN MODERNISERING
Industrialisering
- Begin 18de eeuw in Groot-Brittannië en West-Europa
- Fundamentele technologische ontwikkelingen
- Opkomst massaproductie
- Ongelijkheid en exploitatie (Karl Marx)
Urbanisering:
- Hand in hand met industrialisering, verstedelijking en bevolkingsgroei
- Van hechte, rurale gemeenschap naar stedelijke leven
- Van ‘Gemeinschaft’ naar ‘Gesellschaft’ (Tönnies) ‘Anomie’ (Durkheim)
Bureaucratisering:
- Hiërarchische organisatie op basis van formele en gestandaardiseerde
regels, procedures en aanspreekpunten
- Verbonden met complexiteit van moderne samenlevingen: efficiëntie
- Vervreemding (Max Weber)
Kapitalisme
- Wijze van economische organisatie: winstmaximalisatie en groei
- Verschillende visies: van ongelijkheid en uitbuiting (Marx) tot innovatie
en rationalisering (Weber)
Consumentisme
- Doorheen 20e eeuw: Van beperkte elite tot breed consumentenpubliek
- Motor van kapitalisme/groei
- Levensstijl: consumptie als identiteitsvorming
- Baudrillard
Globalisering
- Verkleinen afstand tussen verspreide populaties
- Transnationale, globale karakter van hoog-moderne samenlevingen
- Cultureel, politiek, economisch…
- Media - McLuhan: “The world is a global village”
MEDIA/ MEDIATISERING
EEN BLINDE VLEK IN DE SOCIOLOGIE…
Media als semi-onafhankelijke institutie en mediatisering als omvattende
sociologisch proces
MEDIA: NAAR SEMI-ZELFSTANDIGE INSTITUTIES
9
, 25-26
MEDIATISERING ALS OMVATTEND SOCIOLOGISCH PROCES (HJAVARD, 2008)
Mediatisering als theoretisch perspectief om media-gerelateerde verandering te
vatten
Kwantitatieve verandering: meer media in de
samenleving
Kwalitatieve verandering: socio-culturele
veranderingen door de media
- Media beïnvloedt ook andere instituties
- Dominantie medialogica
Mediatisering wil dus niet alleen zeggen dat er ‘meer media’ zijn, er ‘meer media-
aandacht’ is voor fenomenen of dat mediagebruik toeneemt’, maar dat die
toename ook de samenleving ten gronde verandert (cf. media als vormende
kracht)
Media is institutie; maar media(logica) transformeert andere maatschappelijke
instituties!
UITGANGSPUNT EN STRUCTUUR VAN CURSUS MEDIASOCIOLOGIE
Media als multi-dimensonaal (technologie, industrie, inhoud en publiek) in
sociaal-culturele context
Media als sociale instituties
Mediatisering: media(logica) transformeert maatschappij / instituties
Sociaal-culturele context -> de relevantie en toepassing van klassieke
sociaal-
wetenschappelijke theorieën in de interpretatie van media:
MEDIA-TECHNOLOGIE 1: ONTWIKKELINGEN
MEDIA-TECHNOLOGIE IN SOCIAAL-CULTURELE CONTEXT
10
