Inleiding tot het economisch recht
Hoofdstuk 1: het begrip recht
Afdeling 1: de basiskenmerken van recht
Traditionele definitie van recht
Recht is een geheel van regels dat het uiterlijke gedrag van
mensen regelt in een samenleving.
Die regels worden opgelegd door een bevoegd orgaan en de naleving
ervan kan door de overheid worden afgedwongen.
Wat onderscheidt recht van andere gedragsregels?
Rechtsregels hebben een aantal kenmerken die ze onderscheiden van
andere regels in de maatschappij, zoals morele of religieuze regels.
1. Recht regelt alleen het uitwendige gedrag
Recht is een geheel van normen dat het zichtbare, uiterlijke
gedrag van personen regelt.
Het recht houdt zich dus niet bezig met wat iemand enkel
denkt of voelt, maar wel met wat iemand daadwerkelijk doet of
naar buiten brengt.
Uitleg:
Iemand mag inwendig iets slecht wensen of denken: dat valt
op zich niet onder het recht.
Pas wanneer gedachten of gevoelens zich uiten in concrete
daden, kan het recht tussenkomen.
Uitwendig gedrag = gedrag dat uiterlijk waarneembaar is, dus
wat iemand doet of laat.
,2. Recht is een maatschappelijk fenomeen
Rechtsregels ontstaan en gelden altijd binnen een bepaalde
samenleving en op een bepaald historisch moment.
recht hangt samen met de maatschappij waarin het bestaat,
rechtsregels weerspiegelen de waarden, behoeften en kenmerken
van die maatschappij, recht verandert mee met de evolutie van de
samenleving.
gevolg: Hoe meer ontwikkeld en complex een samenleving is,
hoe talrijker en complexer haar rechtsregels meestal zijn.
Uitleg:
Een regel moet ook maatschappelijk relevant zijn.
Als een regel niet meer aansluit bij wat in de maatschappij leeft,
dreigt die regel een dode letter te worden.
Maatschappelijk fenomeen = iets dat ontstaat binnen en
beïnvloed wordt door de samenleving.
Dode letter = een regel die wel bestaat, maar in de praktijk geen
echte betekenis of toepassing meer heeft.
3. Er bestaat een hiërarchie binnen de rechtsregels
Niet alle rechtsregels zijn even belangrijk. Sommige hebben
een fundamenteler karakter dan andere.
Voorbeeld:
Fundamentele vrijheden, zoals:
-vrijheid van meningsuiting
-vrijheid van religieuze overtuiging
zijn belangrijker dan bijvoorbeeld regels uit het verkeersreglement.
Hiërarchie van rechtsregels = sommige rechtsregels staan hoger
of zijn fundamenteler dan andere.
Rechtssysteem = het geheel van geldende rechtsregels binnen
een bepaalde samenleving.
,4. De rechtsregel moet worden uitgevaardigd door een
bevoegd orgaan
Een rechtsregel moet officieel worden vastgelegd, zodat de
personen op wie hij van toepassing is, hem kunnen kennen en hun
gedrag eraan kunnen aanpassen.
Dat moet gebeuren door: een bevoegd orgaan dat handelt volgens
een wettelijk voorziene procedure.
Mogelijke bevoegde organen:
-nationaal: bv. de Belgische wetgever
-supranationaal: bv. wetgevende instellingen binnen de Europese
Unie
-internationaal: bv. de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties
Bevoegd orgaan = instantie die wettelijk de macht heeft om regels
uit te vaardigen.
Uitvaardigen = officieel vaststellen of invoeren.
Procedure = de voorgeschreven manier waarop een rechtsregel tot
stand moet komen.
Supranationaal = boven het niveau van de nationale staten, zoals
de EU.
5. Recht is afdwingbaar
Een belangrijk kenmerk van recht is dat de naleving niet alleen
moreel verwacht wordt, maar ook kan worden afgedwongen.
dat betekent: Als iemand een rechtsregel niet naleeft, kunnen
er sancties volgen.
Sancties kunnen:
-gewenst gedrag stimuleren, bv. Subsidies
-ongewenst gedrag ontmoedigen, bv. Straffen, verlies van rechten
Waarom is dat belangrijk?
Juist die afdwingbaarheid onderscheidt rechtsregels van
bijvoorbeeld religieuze regels of louter morele regels.
, Afdwingbaar / afgedwongen = de overheid kan naleving
opleggen.
Sanctie = gevolg dat verbonden is aan het naleven of overtreden
van een rechtsregel.
Korte samenvatting
Recht is een geheel van regels dat het uiterlijke gedrag van
mensen in de samenleving regelt. Die regels worden opgelegd
door een bevoegd orgaan volgens een bepaalde procedure en
kunnen door de overheid worden afgedwongen. Recht is dus:
Gericht op uitwenig gerdag
Een maatschappelijk fenomeen
Opgebouwd in een hierarchie van rechtstelsels
Onderdeel van een rechtssysteem
En vooral afdwingbaar via sancties
begrippenlijst
Recht = geheel van regels dat uiterlijke gedragingen van mensen
regelt en afdwingbaar is.
Norm = regel die bepaalt hoe men zich hoort te gedragen.
Uitwendig gedrag = uiterlijk waarneembaar gedrag.
Maatschappelijk fenomeen = iets dat verbonden is met en
beïnvloed wordt door de samenleving.
Dode letter = regel die formeel nog bestaat, maar praktisch geen
betekenis meer heeft.
Hiërarchie van rechtsregels = sommige regels zijn belangrijker
of fundamenteler dan andere.
Rechtssysteem = geheel van alle geldende rechtsregels in een
samenleving.
Bevoegd orgaan = instantie die wettelijk regels mag
uitvaardigen.
Sanctie = maatregel die naleving stimuleert of overtreding
bestraft.
Afdwingbaarheid = mogelijkheid dat de overheid naleving van
rechtsregels oplegt.
Hoofdstuk 1: het begrip recht
Afdeling 1: de basiskenmerken van recht
Traditionele definitie van recht
Recht is een geheel van regels dat het uiterlijke gedrag van
mensen regelt in een samenleving.
Die regels worden opgelegd door een bevoegd orgaan en de naleving
ervan kan door de overheid worden afgedwongen.
Wat onderscheidt recht van andere gedragsregels?
Rechtsregels hebben een aantal kenmerken die ze onderscheiden van
andere regels in de maatschappij, zoals morele of religieuze regels.
1. Recht regelt alleen het uitwendige gedrag
Recht is een geheel van normen dat het zichtbare, uiterlijke
gedrag van personen regelt.
Het recht houdt zich dus niet bezig met wat iemand enkel
denkt of voelt, maar wel met wat iemand daadwerkelijk doet of
naar buiten brengt.
Uitleg:
Iemand mag inwendig iets slecht wensen of denken: dat valt
op zich niet onder het recht.
Pas wanneer gedachten of gevoelens zich uiten in concrete
daden, kan het recht tussenkomen.
Uitwendig gedrag = gedrag dat uiterlijk waarneembaar is, dus
wat iemand doet of laat.
,2. Recht is een maatschappelijk fenomeen
Rechtsregels ontstaan en gelden altijd binnen een bepaalde
samenleving en op een bepaald historisch moment.
recht hangt samen met de maatschappij waarin het bestaat,
rechtsregels weerspiegelen de waarden, behoeften en kenmerken
van die maatschappij, recht verandert mee met de evolutie van de
samenleving.
gevolg: Hoe meer ontwikkeld en complex een samenleving is,
hoe talrijker en complexer haar rechtsregels meestal zijn.
Uitleg:
Een regel moet ook maatschappelijk relevant zijn.
Als een regel niet meer aansluit bij wat in de maatschappij leeft,
dreigt die regel een dode letter te worden.
Maatschappelijk fenomeen = iets dat ontstaat binnen en
beïnvloed wordt door de samenleving.
Dode letter = een regel die wel bestaat, maar in de praktijk geen
echte betekenis of toepassing meer heeft.
3. Er bestaat een hiërarchie binnen de rechtsregels
Niet alle rechtsregels zijn even belangrijk. Sommige hebben
een fundamenteler karakter dan andere.
Voorbeeld:
Fundamentele vrijheden, zoals:
-vrijheid van meningsuiting
-vrijheid van religieuze overtuiging
zijn belangrijker dan bijvoorbeeld regels uit het verkeersreglement.
Hiërarchie van rechtsregels = sommige rechtsregels staan hoger
of zijn fundamenteler dan andere.
Rechtssysteem = het geheel van geldende rechtsregels binnen
een bepaalde samenleving.
,4. De rechtsregel moet worden uitgevaardigd door een
bevoegd orgaan
Een rechtsregel moet officieel worden vastgelegd, zodat de
personen op wie hij van toepassing is, hem kunnen kennen en hun
gedrag eraan kunnen aanpassen.
Dat moet gebeuren door: een bevoegd orgaan dat handelt volgens
een wettelijk voorziene procedure.
Mogelijke bevoegde organen:
-nationaal: bv. de Belgische wetgever
-supranationaal: bv. wetgevende instellingen binnen de Europese
Unie
-internationaal: bv. de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties
Bevoegd orgaan = instantie die wettelijk de macht heeft om regels
uit te vaardigen.
Uitvaardigen = officieel vaststellen of invoeren.
Procedure = de voorgeschreven manier waarop een rechtsregel tot
stand moet komen.
Supranationaal = boven het niveau van de nationale staten, zoals
de EU.
5. Recht is afdwingbaar
Een belangrijk kenmerk van recht is dat de naleving niet alleen
moreel verwacht wordt, maar ook kan worden afgedwongen.
dat betekent: Als iemand een rechtsregel niet naleeft, kunnen
er sancties volgen.
Sancties kunnen:
-gewenst gedrag stimuleren, bv. Subsidies
-ongewenst gedrag ontmoedigen, bv. Straffen, verlies van rechten
Waarom is dat belangrijk?
Juist die afdwingbaarheid onderscheidt rechtsregels van
bijvoorbeeld religieuze regels of louter morele regels.
, Afdwingbaar / afgedwongen = de overheid kan naleving
opleggen.
Sanctie = gevolg dat verbonden is aan het naleven of overtreden
van een rechtsregel.
Korte samenvatting
Recht is een geheel van regels dat het uiterlijke gedrag van
mensen in de samenleving regelt. Die regels worden opgelegd
door een bevoegd orgaan volgens een bepaalde procedure en
kunnen door de overheid worden afgedwongen. Recht is dus:
Gericht op uitwenig gerdag
Een maatschappelijk fenomeen
Opgebouwd in een hierarchie van rechtstelsels
Onderdeel van een rechtssysteem
En vooral afdwingbaar via sancties
begrippenlijst
Recht = geheel van regels dat uiterlijke gedragingen van mensen
regelt en afdwingbaar is.
Norm = regel die bepaalt hoe men zich hoort te gedragen.
Uitwendig gedrag = uiterlijk waarneembaar gedrag.
Maatschappelijk fenomeen = iets dat verbonden is met en
beïnvloed wordt door de samenleving.
Dode letter = regel die formeel nog bestaat, maar praktisch geen
betekenis meer heeft.
Hiërarchie van rechtsregels = sommige regels zijn belangrijker
of fundamenteler dan andere.
Rechtssysteem = geheel van alle geldende rechtsregels in een
samenleving.
Bevoegd orgaan = instantie die wettelijk regels mag
uitvaardigen.
Sanctie = maatregel die naleving stimuleert of overtreding
bestraft.
Afdwingbaarheid = mogelijkheid dat de overheid naleving van
rechtsregels oplegt.
