Inhoudstafel
Hoofdstuk 1 — Wetenschappelijk Onderzoek.............................................5
1. Pragmatische invalshoek.......................................................................................................... 5
1.1 Interacties en complexiteit...................................................................................................5
1.2 Praktische waarde voor de organisatie................................................................................6
2. Wetenschapsfilosofische invalshoek.........................................................................................6
2.1 Logisch empirisme (Carnap)...............................................................................................6
2.2 Probabilistische confirmatie (Bayes)....................................................................................6
2.3 Falsificatie (Popper)............................................................................................................6
2.4 Moderne opvattingen........................................................................................................... 7
3. Drie niveaus van onderzoek......................................................................................................7
4. Kenmerken van wetenschappelijk onderzoek...........................................................................8
4.1 Precisie vs. betrouwbaarheid..............................................................................................9
4.2 Kwaliteitsborging: peer review.............................................................................................9
Hoofdstuk 2 — Het Onderzoeksproces......................................................10
Sectie 1 — Van Probleem naar Probleemstelling.......................................................................10
Herkomst van het probleem....................................................................................................10
Iteratief proces: van probleem naar probleemstelling..............................................................10
Strategieën voor een originele probleemstelling......................................................................11
Kenmerken van een goede probleemstelling..........................................................................11
Problemen: te algemeen (welke werknemers? welke setting?), triviaal (wat is de theoretische of
praktische relevantie?), gebrek aan ankerpunten in de literatuur................................................11
Sectie 2 — Classificatie van het Onderzoeksproces...................................................................12
Twee benaderingen: deductief vs. inductief............................................................................12
Classificatie naar onderzoeksdoel...........................................................................................13
Voorwaarden voor causaal onderzoek....................................................................................13
Sectie 3 — Literatuuronderzoek..................................................................................................14
Zoekstrategie.......................................................................................................................... 14
Informatie evalueren................................................................................................................ 14
Sectie 4 — Het Bepalen van de Theorie en de Hypothesen.......................................................14
Wat is een theoretisch kader?.................................................................................................14
Types variabelen..................................................................................................................... 15
Hypothesen............................................................................................................................. 16
Sectie 5 — Ethische Bekommernissen.......................................................................................17
Behandeling van deelnemers..................................................................................................17
Datamanagement.................................................................................................................... 17
Onderzoeksintegriteit & auteurschap.......................................................................................17
Sponsoring & belangenconflicten............................................................................................17
Hoofdstuk 3.1 — Onderzoeksmethoden in de Bedrijfseconomie............19
Onderzoeksmethodologie [D0T98a] Pagina 2 van 36
,Onderzoeksmethodologie [D0T98a] — KU Leuven · Academiejaar 2025–2026
Sectie 1 — Situering van Onderzoeksmethoden.........................................................................19
Basisdimensie 1 — Gegevensverzameling (de interface met de realiteit)...............................19
Basisdimensie 2 — Gegevensontsluiting (omzetting naar analyseerbare eenheden).............19
De Matrix: combinatie van beide dimensies............................................................................19
Sectie 2 — Observatie................................................................................................................ 20
A. Directe gedragsobservatie..................................................................................................21
B. Spoorobservatie.................................................................................................................. 21
Voordelen van observatie........................................................................................................21
Sectie 3 — Bevraging................................................................................................................. 22
Voordelen van bevraging........................................................................................................ 22
Nadelen en risico's van bevraging...........................................................................................22
Sectie 4 — Experiment............................................................................................................... 22
Interne vs. externe validiteit.....................................................................................................23
Sectie 5 — Types Experimenten en Basisdesigns......................................................................23
Type 1 — Puur experiment......................................................................................................23
Type 2 — Natuurlijk experiment..............................................................................................23
Type 3 — Quasi-experiment....................................................................................................24
Type 4 — Randomized Control Trial (RCT) / Testmarkt..........................................................24
Sectie 6 — Experimentele Designs.............................................................................................24
Between-subjects design........................................................................................................ 24
Within-subjects design............................................................................................................ 24
Mixed design........................................................................................................................... 25
Sectie 7 — Factorieel Design......................................................................................................25
Sectie 8 — Hoe Rapporteer je een Methode?............................................................................26
Hoofdstuk 3.2 — Gecombineerde Methoden.............................................28
1. Inleiding: Gecombineerde Methoden......................................................................................28
1.1 Het onderzoeksproces: lineair vs. circulair........................................................................28
2. Kwalitatieve Onderzoeksbenaderingen...................................................................................28
2.1 Fenomenologie.................................................................................................................. 29
2.2 Etnografie.......................................................................................................................... 29
2.3 Grounded Theory.............................................................................................................. 29
2.4 Gevalsstudie (Case Study)................................................................................................30
3. Steekproeftrekking in Kwalitatief Onderzoek...........................................................................30
4. Methoden van Dataverzameling in Kwalitatief Onderzoek......................................................31
4.1 Interviews.......................................................................................................................... 31
4.2 Focusgroepen................................................................................................................... 31
5. Kwaliteitscriteria in Kwalitatief Onderzoek...............................................................................31
6. Secundaire Data..................................................................................................................... 32
7. De Econometrische Methode..................................................................................................32
7.1 Enkelvoudig regressiemodel.............................................................................................32
7.2 Meervoudig regressiemodel..............................................................................................33
Onderzoeksmethodologie [D0T98a] Pagina 3 van 36
,Onderzoeksmethodologie [D0T98a] — KU Leuven · Academiejaar 2025–2026
7.3 Regressie met paneldata...................................................................................................33
8. Endogeniteit en Instrumentele Variabelen..............................................................................33
8.1 Het endogeniteitsprobleem................................................................................................33
8.2 Instrumentele Variabelen (IV)............................................................................................34
9. Regressieanalyse voor Voorspelling.......................................................................................34
9.1 Predictief vs. causaal gebruik............................................................................................34
9.2 Binaire afhankelijke variabelen: Logistische Regressie.....................................................34
9.3 Crossvalidatie.................................................................................................................... 34
10. Wegwijs bij de Selectie van de Methode...............................................................................35
Onderzoeksmethodologie [D0T98a] Pagina 4 van 36
,Onderzoeksmethodologie [D0T98a] — KU Leuven · Academiejaar 2025–2026
Hoofdstuk 1 — Wetenschappelijk Onderzoek
Kenmerken van het wetenschappelijk onderzoek in de bedrijfseconomie. Dit hoofdstuk legt de
filosofische en pragmatische grondslagen van onderzoek uit: wat maakt iets wetenschappelijk, hoe
denken we over waarheid en verificatie, en op welke niveaus onderscheiden we onderzoek?
1. Pragmatische invalshoek
Wetenschappelijk onderzoek helpt managers op twee niveaus. Op het niveau van dagelijkse
problemen verrijkt het intuïtief handelen met kennis en vermijdt het foute verklaringen. Op het
niveau van grote, risicovolle beslissingen (bv. hoeveel extra productvarianten fabriceren?) biedt
het een systematische basis bv: te weinig varianten = verlies van markt; te veel = hoge kosten en
winstverlies.
Een academische houding maakt bewust van alternatieve verklaringen bv: wanneer de
verkoop daalt, is "goedkope concurrentie uit China" slechts één mogelijke oorzaak. Andere
verklaringen kunnen zijn: te weinig innovatie, kortetermijnkortingen die de kooplust ondermijnen,
een kwaliteitsperceptieprobleem, of een seizoenseffect. De kern is dat men bij elke verklaring
actief zoekt naar andere, rivaliserende oorzaken voor hetzelfde fenomeen.
🔑 Definitie — Definitie: alternatieve verklaring
Een alternatieve verklaring is een andere mogelijke oorzaak voor hetzelfde fenomeen
— niet enkel een andere formulering van dezelfde oorzaak. Enkel oorzaken die
fundamenteel verschillen van de oorspronkelijke verklaring tellen als alternatief.
1.1 Interacties en complexiteit
Een academische houding maakt ook bewust van onvermoede interacties tussen causale
factoren. Verbanden zijn zelden puur lineair. Bijvoorbeeld: prijspromoties verhogen doorgaans
de verkoop, maar kunnen bij kwaliteitsgevoelige segmenten net de kooplust verlagen: een
lagere prijs suggereert lagere kwaliteit. Bij dat segment loopt de prijs-verkooprelatie radicaal
omgekeerd — een hogere prijs wordt geassocieerd met hogere kwaliteit, waardoor de verkoop
sterk (exponentieel) stijgt.
Wie de interactie niet onderzoekt, mist dit effect volledig en kan met een promotie juist de omzet in
dat segment schaden. Dit illustreert waarom een academische blik, ook op alledaagse
managementbeslissingen, loont.
Figuur 1.1 — Prijs-verkooprelatie per segment. Het kwaliteitssensitieve segment (oranje) heeft een omgekeerd
verband: bij lage prijzen daalt de verkoop, bij hogere prijzen stijgt ze exponentieel.
Onderzoeksmethodologie [D0T98a] Pagina 5 van 36
, Onderzoeksmethodologie [D0T98a] — KU Leuven · Academiejaar 2025–2026
1.2 Praktische waarde voor de organisatie
Foute verklaringen kosten geld. Omgekeerde causaliteit is een klassieke valkuil: bedrijven
adverteren meer wanneer de verkoop hoog is (meer budget beschikbaar), niet omdat reclame
noodzakelijk de verkoop verhoogt. Als men dit patroon oppervlakkig interpreteert, overschat men
het causale effect van adverteren op verkoop en investeert men te veel in reclame.
Een ander voorbeeld: een nieuwe kostenrapportering vermindert fouten op t₁ (verhoogde
aandacht), maar die verhoogde aandacht vervalt tot verveling op t₂ → meer fouten.
Wetenschappelijk onderzoek helpt deze neveneffecten op voorhand te detecteren.
Op maatschappelijk niveau leveren sociale en menswetenschappen (inclusief bedrijfseconomie)
steeds relevantere bijdragen: verhogen van welvaart en welzijn (bv. gevolgen financiële crisis
2008 op consumptie), technologieën maatschappelijk aanvaardbaar maken (bv. ouderen langer
autonoom houden via technologie), en gedragsverandering bewerkstelligen (bv. BIVV-
campagnes voor safe driving).
2. Wetenschapsfilosofische invalshoek
Het vertrouwen in wetenschap verliep historisch in drie grote fasen, elk met eigen sterktes en
fundamentele problemen. Het begrip van deze fasen verklaart de logica achter wetenschappelijk
redeneren en de beperkingen van elk systeem.
2.1 Logisch empirisme (Carnap)
Wetenschap = confirmatie via empirische evidentie (deductief). Theorie leidt tot voorspellingen;
evidentie bevestigt de theorie. Bv. "transparante regels maken boekhouding accurater" → zoek
bevestigende evidentie.
Problemen: (1) toekomstige evidentie kan theorie altijd tegenspreken; (2) irrelevante
assumpties worden mee bevestigd; confirmerende evidentie is nooit sluitend.
2.2 Probabilistische confirmatie (Bayes)
Bayesiaans standpunt: elke observatie verhoogt de plausibiliteit cumulatief. Als P(E|H=1) > P(E|
H=0), confirmeert E(evidentie) de hypothese H. Systematisch en precies, maar niet sluitend.
Problemen: (1) kansen zijn niet objectief bekend; (2) subjectieve prior beliefs kunnen sterk
vertekenen; (3) wetenschappers redeneren niet in kansen maar oordelen theorie als juist of fout.
Het belang van evidentie mag niet gevoelig zijn voor subjectieve bias.
2.3 Falsificatie (Popper)
Niet confirmeren maar verwerpen: zoek actief naar tegenevidentie. Stel rivaliserende
hypothesen op en test ze. "Alle zwanen zijn wit" → ga actief op zoek naar een zwarte zwaan. Een
theorie die in principe niet weerlegbaar is, is geen wetenschappelijke theorie. Elimineer de
hypothesen waar geen evidentie voor is de overblijvende hypothese is (voorlopig) de ware.
Problemen: (1) de ware hypothese zit mogelijk niet bij de rivalen; (2) tegenevidentie is ambigu door
hulpassumpties en meetfouten — falsificatie is een zwakke scheidsrechter.
📋 Voorbeeld — Voorbeeld: ego depletion (Baumeister)
Beslissingen steunen op een uitputbare mentale bron. Veel confirmerende evidentie;
tegensprekelijke evidentie raakte moeilijk gepubliceerd. Massale replicatiepogingen
mislukten, maar de auteurs beschermden de theorie via hulpassumpties (taken
verkeerd, omstandigheden niet correct). De theorie was ondertussen al toegepast in de
praktijk: limonade bij beslissingstests, mentale rustpauzes inbouwen...
Dit illustreert hoe moeilijk falsificatie werkt wanneer hulpassumpties als schild dienen.
Onderzoeksmethodologie [D0T98a] Pagina 6 van 36