Gerechtelijke geestelijke gezondheidszorg
1.Psychiatrische stoornissen:
1.1 Algemeen:
Een psychiatrische ziekte = ziekte met psychische symptomen en/of door psychische oorzaken, die
gepaard gaat met lijden en/of sociaal disfunctioneren.
Symptomen zijn klachten of verschijnselen zoals bv. verwardheid, geheugenproblemen,
hallucinaties…
Psychische symptomen kunnen zowel psychische als lichamelijke oorzaken hebben.
-Vb: Je schilklier werkt te traag, waardoor je een depressie krijgt.
→ Wanneer het probleem met je schildklier is opgelost, zal je dus ‘genezen’ van je
psychiatrische ziekte.
→Helaas is dit niet altijd het geval, zoals de psy z. die je overhoudt als gevolg van een
hersenbloeding.
Ook het omgekeerde verhaal bestaat, je kunt ook psychische klachten ontwikkelen als gevolg van een
lichamelijk probleem.
-Vb: Anorexia maakt mensen extreem mager, dit kan uiteindelijk leiden tot bijvoorbeeld
cardiologische problemen.
Het is dan ook de vraag of we lichamelijke en psychische ziekten goed kunnen onderscheiden van
elkaar?
➔ Het antwoord is nee, want het is de gehele individu die ziek is (niet enkel geest of lichaam).
Er is veel overlap.
De psychiatrie onderscheid zich van andere medische specialismen, want in de psychiatrie ligt de
nadruk op psychische symptomen en psychische oorzaken.
Het is in de psychiatrie niet altijd mogelijk om een specifieke oorzaak aan te duiden, daarom spreken
eerder van ‘stoornissen’ ipv ‘ziekten’.
Psychiaters beschouwen psychische klachten en verschijnselen als symptomen van stoornissen in de
zogenaamde psychische functies van de hersenen.
1.1.1 Wat zijn psychische functies?
=Psychische functies hebben te maken met de interactie tussen het individu en de omgeving.
Ze worden in drie hoofdgroepen ingedeeld:
-Cognitieve functies (denken): bewustzijn, aandacht, orientatie, aandacht, geheugen, waarneming
-Vb: Alzheimer
-Affective functies (voelen): emoties
-Vb: Borderline, depressies
-Conatieve functies (willen): psychomotoriek, motivatie, gedrag
-Vb:
=Al deze functies betreffen een wisselwerking tussen individu en omgeving, het is nooit één van de
twee.
,Om dit te illustreren hanteert men vanuit de cognitieve gedragtherapie volgend 5G schema:
= Al deze 5 functies beïnvloeden elkaar, het één hangt samen met het ander.
1.1.2 Klachten en stoornissen:
Klachten zijn vaak een reactie op iets wat men meemaakt (vb: een relatiebreuk )en gaan na verloop van
tijd weer over (of men leert ermee leven).
-MAW: niet elke psychische klacht betekent dat je een psychiatrische stoornis hebt.
Een psychiatrische stoornis is iets anders dan een kwaaltje, we spreken er pas van als:
➔ Het psychisch evenwicht langdurig verstoord is.
➔ en heeft een negatief effect op het functioneren op verschillende levensdomeinen en sociale
rollen (als partner, werknemer…) komen hierdoor onder druk te staan.
Soms kom je ook de term ernstige psychiatrische aandoening of ‘EPA’ tegen.
➔ Auteurs zijn het niet altijd eens over welke stoornissen nu precies onder de EPAs vallen
EPA = psychiatrische stoornissen met ernstige beperkingen in het sociaal en/of maatschappelijk
functioneren en die niet van voorbijgaande aard zijn (structureel c.q. langdurig, ten minste enkele jaren)
en waarbij gecoördineerde zorg van professionele hulpverleners geïndiceerd is.
-Vb: Schizofrenie
1.2Psychiatrische diagnostiek:
1.2.1Doel van diagnostiek:
Het doel van psychiatrische diagnostiek is vaststellen of er sprake is van een stoornis, zodat we
kunnen voorspellen wat het beloop zal zijn, wat de eventuele oorzaak is en hoe de stoornis kan behandeld
worden.
1.2.2Hoe stelt men een psychiatrische diagnose
=In de kern gaat het om het in kaart brengen en verhelderen van klachten en het vaststellen van
verschijnselen.
Dit gebeurt in de eerste plaats voor Anamnese: Een gesprek tussen arts & patiênt.
=Wordt ook gebruikt in de normale geneeskunde, maar is binnen het psychiatrisch onderzoek veel
uitgebreider, met aandacht voor gedachten, gevoelens en gedragingen van de patiënt.
→ Hierdoor wordt dit gesprek vaak veel intiemer bevonden, dan een gesprek met een huisdokter.
-Een psychiater doet onderzoek terwijl ze de anamnese afnemen, de observatie is het onderzoek.
→ Bij andere medische professionals moet er meestal nog een lichamelijk onderzoek gebeuren.
,-Als de klachten en afwijkende verschijnselen in kaart zijn gebracht, worden ze door de psychiater
geclusterd tot ziektebeelden en stoornissen.
1.2.2.1Psychiatrische onderzoek: Anamnese of auto - anamnese
=De psychiatrische anamnese is zeer uitgebreid en bestaat uit verschillende onderdelen:
1.Speciële anamnese: De geschiedenis van de psychiatrische aandoening waarvoor de patiënt
behandeling wil, wordt onderzocht.
2.Algemeen psychiatrische anamnese: Screening aan de hand van detectievragen om te kijken of er ook
andere psychiatrische klachten aanwezig zijn.
3.Sociale anamnese: Zicht krijgen op de verschillende milieus van de pt: thuis, opleiding/ werk en vrije
tijd. Er wordt gevraagd naar feiten en beleving.
4.Biografische anamnese: Voorgeschiedenis wordt bevraagd om te zoeken naar mogelijke factoren die
belangrijk zijn bij het veroorzaken en voortbestaan van de stoornis.
5.Somatische anamnese: Huidige somatische klachten, voorgeschiedenis en medicatiegebruik. Dit is
belangrijk om een mogelijke lichamelijke oorzaak uit te sluiten.
Voor de Anamnese kan de psychiater gebruik maken van gestructureerde interviews, vragenlijsten of
gewone gesprekken.
=Het probleem van de Anamnese is dat er vaak onvoldoende, onvolledige of onbruikbare informatie
verkregen wordt van de patiënt zelf. Dit komt door:
1.Psychiatrische stoornis (oordeelsvermogen vaak verstoord)
-Vb: Mensen die manisch zijn, denken dat alles normaal is, terwijl dit helemaal niet het geval is.
-De patiënt zelf verteld niet altijd de waarheid:
-Vb: Mensen delen niet graag dat ze problemen hebben met drugs/ alcohol of seksuele
problemen.
Vandaar:
=Heteroanamnese: Dit is een gesprek met mensen uit de omgeving van de patiënt, over hun
functioneren, etc. Dit gebeurt enkel wanneer de patiënt hier toestemming voor gegeven heeft
of collaterale informatie: Dit is informatie die uit dossiers gehaald wordt, dit is vooral belangrijk binnen
de forensische psychiatrie.
1.2.2.2 Psychiatrisch onderzoek: onderzoek
Het onderzoek bestaat uit twee onderdelen:
1.Exploratie: het gericht vragen naar subjectieve psychiatrische symptomen, aansluitend bij het geen
de pt spontaan vermeldt.
&
2.Observatie: observeren van objectieve psychopathologische verschijnselen.
-Vb: Depressie vs heel vrolijk daar zitten.
, Aanvullend onderzoek:
Psychologisch onderzoek: Gestandaardiseerde tests om verschillende psychische functies betrouwbaar
te meten.
Vb: Intelligentietest of persoonlijkheidstests.
Naast het psychologisch onderzoek bestaat er geen onderzoek om een psychiatrische diagnose te
bevestigen of te verwerpen.
Zoals eerder vermeld wordt een lichamelijk onderzoek vaak wel uitgevoerd, maar enkel om een
lichamelijke oorzaak uit te sluiten. Als ondersteuning voor keuze van een bepaalde behandeling, om
bijwerkingen van medicatie op te volgen.
Belangrijk, want sommige medicatie mag je bijvoorbeeld niet nemen als je bv suikerziekte hebt.
-Soms gaat men ook nog CT -scans of MRI’s doen.
1.2.2.3Hoe betrouwbaar is psychiatrisch onderzoek?:
=Een psychiatrisch onderzoek is kwetsbaar, het is namelijk mogelijk dat de patiënt zich anders voordoet
dan dat hij is of niet de waarheid verteld.
-Vb: experiment op slides.
1.2.3Psychiatrische diagnostiek:
=De bevindingen van de psychiatrische anamnese en het psychiatrisch onderzoek leiden tot een
diagnose en een behandelvoorstel
Hierbij kunnen twee typen diagnose onderscheiden worden:
1.Syndroomdiagnose of descriptieve (beschrijvend) diagnose: Symptomen worden geordend tot een
syndroom of een specifieke stoornis, deze diagnose is puur beschrijvend.
- Vb: “Een matig ernstige depressie met melancholische kenmerken en suicidaliteit”
2.Structuurdiagnose (waarom heeft iemand deze stoornis?): Beschrijft naast de symptomen ook
waardoor en op welke wijze de stoornis is ontstaan (etiopathogenese). Er wordt rekening gehouden met
-Factoren die iemand kwetsbaar maken (predisponerende factoren)
-Factoren die de stoornis uitlokken (luxerende factoren)
-Factoren die de stoornis onderhouden of versterken? (onderhoudende factoren)
=Soms is een diagnose niet met zekerheid te stellen of is er twijfel, dan spreken we van een
differentiële diagnose.
Cyclus van de psychiatrische stoornis: Elke psy st. heeft een natuurlijk verloop met essentiële
overgangen of transities:
Prodroom: Tekenen die aankondigen dat je echt ziek bent, vaak op het moment zelf niet door, frank valt
pas achteraf. →Niet altijd aanwezig, meestal wel
1.Psychiatrische stoornissen:
1.1 Algemeen:
Een psychiatrische ziekte = ziekte met psychische symptomen en/of door psychische oorzaken, die
gepaard gaat met lijden en/of sociaal disfunctioneren.
Symptomen zijn klachten of verschijnselen zoals bv. verwardheid, geheugenproblemen,
hallucinaties…
Psychische symptomen kunnen zowel psychische als lichamelijke oorzaken hebben.
-Vb: Je schilklier werkt te traag, waardoor je een depressie krijgt.
→ Wanneer het probleem met je schildklier is opgelost, zal je dus ‘genezen’ van je
psychiatrische ziekte.
→Helaas is dit niet altijd het geval, zoals de psy z. die je overhoudt als gevolg van een
hersenbloeding.
Ook het omgekeerde verhaal bestaat, je kunt ook psychische klachten ontwikkelen als gevolg van een
lichamelijk probleem.
-Vb: Anorexia maakt mensen extreem mager, dit kan uiteindelijk leiden tot bijvoorbeeld
cardiologische problemen.
Het is dan ook de vraag of we lichamelijke en psychische ziekten goed kunnen onderscheiden van
elkaar?
➔ Het antwoord is nee, want het is de gehele individu die ziek is (niet enkel geest of lichaam).
Er is veel overlap.
De psychiatrie onderscheid zich van andere medische specialismen, want in de psychiatrie ligt de
nadruk op psychische symptomen en psychische oorzaken.
Het is in de psychiatrie niet altijd mogelijk om een specifieke oorzaak aan te duiden, daarom spreken
eerder van ‘stoornissen’ ipv ‘ziekten’.
Psychiaters beschouwen psychische klachten en verschijnselen als symptomen van stoornissen in de
zogenaamde psychische functies van de hersenen.
1.1.1 Wat zijn psychische functies?
=Psychische functies hebben te maken met de interactie tussen het individu en de omgeving.
Ze worden in drie hoofdgroepen ingedeeld:
-Cognitieve functies (denken): bewustzijn, aandacht, orientatie, aandacht, geheugen, waarneming
-Vb: Alzheimer
-Affective functies (voelen): emoties
-Vb: Borderline, depressies
-Conatieve functies (willen): psychomotoriek, motivatie, gedrag
-Vb:
=Al deze functies betreffen een wisselwerking tussen individu en omgeving, het is nooit één van de
twee.
,Om dit te illustreren hanteert men vanuit de cognitieve gedragtherapie volgend 5G schema:
= Al deze 5 functies beïnvloeden elkaar, het één hangt samen met het ander.
1.1.2 Klachten en stoornissen:
Klachten zijn vaak een reactie op iets wat men meemaakt (vb: een relatiebreuk )en gaan na verloop van
tijd weer over (of men leert ermee leven).
-MAW: niet elke psychische klacht betekent dat je een psychiatrische stoornis hebt.
Een psychiatrische stoornis is iets anders dan een kwaaltje, we spreken er pas van als:
➔ Het psychisch evenwicht langdurig verstoord is.
➔ en heeft een negatief effect op het functioneren op verschillende levensdomeinen en sociale
rollen (als partner, werknemer…) komen hierdoor onder druk te staan.
Soms kom je ook de term ernstige psychiatrische aandoening of ‘EPA’ tegen.
➔ Auteurs zijn het niet altijd eens over welke stoornissen nu precies onder de EPAs vallen
EPA = psychiatrische stoornissen met ernstige beperkingen in het sociaal en/of maatschappelijk
functioneren en die niet van voorbijgaande aard zijn (structureel c.q. langdurig, ten minste enkele jaren)
en waarbij gecoördineerde zorg van professionele hulpverleners geïndiceerd is.
-Vb: Schizofrenie
1.2Psychiatrische diagnostiek:
1.2.1Doel van diagnostiek:
Het doel van psychiatrische diagnostiek is vaststellen of er sprake is van een stoornis, zodat we
kunnen voorspellen wat het beloop zal zijn, wat de eventuele oorzaak is en hoe de stoornis kan behandeld
worden.
1.2.2Hoe stelt men een psychiatrische diagnose
=In de kern gaat het om het in kaart brengen en verhelderen van klachten en het vaststellen van
verschijnselen.
Dit gebeurt in de eerste plaats voor Anamnese: Een gesprek tussen arts & patiênt.
=Wordt ook gebruikt in de normale geneeskunde, maar is binnen het psychiatrisch onderzoek veel
uitgebreider, met aandacht voor gedachten, gevoelens en gedragingen van de patiënt.
→ Hierdoor wordt dit gesprek vaak veel intiemer bevonden, dan een gesprek met een huisdokter.
-Een psychiater doet onderzoek terwijl ze de anamnese afnemen, de observatie is het onderzoek.
→ Bij andere medische professionals moet er meestal nog een lichamelijk onderzoek gebeuren.
,-Als de klachten en afwijkende verschijnselen in kaart zijn gebracht, worden ze door de psychiater
geclusterd tot ziektebeelden en stoornissen.
1.2.2.1Psychiatrische onderzoek: Anamnese of auto - anamnese
=De psychiatrische anamnese is zeer uitgebreid en bestaat uit verschillende onderdelen:
1.Speciële anamnese: De geschiedenis van de psychiatrische aandoening waarvoor de patiënt
behandeling wil, wordt onderzocht.
2.Algemeen psychiatrische anamnese: Screening aan de hand van detectievragen om te kijken of er ook
andere psychiatrische klachten aanwezig zijn.
3.Sociale anamnese: Zicht krijgen op de verschillende milieus van de pt: thuis, opleiding/ werk en vrije
tijd. Er wordt gevraagd naar feiten en beleving.
4.Biografische anamnese: Voorgeschiedenis wordt bevraagd om te zoeken naar mogelijke factoren die
belangrijk zijn bij het veroorzaken en voortbestaan van de stoornis.
5.Somatische anamnese: Huidige somatische klachten, voorgeschiedenis en medicatiegebruik. Dit is
belangrijk om een mogelijke lichamelijke oorzaak uit te sluiten.
Voor de Anamnese kan de psychiater gebruik maken van gestructureerde interviews, vragenlijsten of
gewone gesprekken.
=Het probleem van de Anamnese is dat er vaak onvoldoende, onvolledige of onbruikbare informatie
verkregen wordt van de patiënt zelf. Dit komt door:
1.Psychiatrische stoornis (oordeelsvermogen vaak verstoord)
-Vb: Mensen die manisch zijn, denken dat alles normaal is, terwijl dit helemaal niet het geval is.
-De patiënt zelf verteld niet altijd de waarheid:
-Vb: Mensen delen niet graag dat ze problemen hebben met drugs/ alcohol of seksuele
problemen.
Vandaar:
=Heteroanamnese: Dit is een gesprek met mensen uit de omgeving van de patiënt, over hun
functioneren, etc. Dit gebeurt enkel wanneer de patiënt hier toestemming voor gegeven heeft
of collaterale informatie: Dit is informatie die uit dossiers gehaald wordt, dit is vooral belangrijk binnen
de forensische psychiatrie.
1.2.2.2 Psychiatrisch onderzoek: onderzoek
Het onderzoek bestaat uit twee onderdelen:
1.Exploratie: het gericht vragen naar subjectieve psychiatrische symptomen, aansluitend bij het geen
de pt spontaan vermeldt.
&
2.Observatie: observeren van objectieve psychopathologische verschijnselen.
-Vb: Depressie vs heel vrolijk daar zitten.
, Aanvullend onderzoek:
Psychologisch onderzoek: Gestandaardiseerde tests om verschillende psychische functies betrouwbaar
te meten.
Vb: Intelligentietest of persoonlijkheidstests.
Naast het psychologisch onderzoek bestaat er geen onderzoek om een psychiatrische diagnose te
bevestigen of te verwerpen.
Zoals eerder vermeld wordt een lichamelijk onderzoek vaak wel uitgevoerd, maar enkel om een
lichamelijke oorzaak uit te sluiten. Als ondersteuning voor keuze van een bepaalde behandeling, om
bijwerkingen van medicatie op te volgen.
Belangrijk, want sommige medicatie mag je bijvoorbeeld niet nemen als je bv suikerziekte hebt.
-Soms gaat men ook nog CT -scans of MRI’s doen.
1.2.2.3Hoe betrouwbaar is psychiatrisch onderzoek?:
=Een psychiatrisch onderzoek is kwetsbaar, het is namelijk mogelijk dat de patiënt zich anders voordoet
dan dat hij is of niet de waarheid verteld.
-Vb: experiment op slides.
1.2.3Psychiatrische diagnostiek:
=De bevindingen van de psychiatrische anamnese en het psychiatrisch onderzoek leiden tot een
diagnose en een behandelvoorstel
Hierbij kunnen twee typen diagnose onderscheiden worden:
1.Syndroomdiagnose of descriptieve (beschrijvend) diagnose: Symptomen worden geordend tot een
syndroom of een specifieke stoornis, deze diagnose is puur beschrijvend.
- Vb: “Een matig ernstige depressie met melancholische kenmerken en suicidaliteit”
2.Structuurdiagnose (waarom heeft iemand deze stoornis?): Beschrijft naast de symptomen ook
waardoor en op welke wijze de stoornis is ontstaan (etiopathogenese). Er wordt rekening gehouden met
-Factoren die iemand kwetsbaar maken (predisponerende factoren)
-Factoren die de stoornis uitlokken (luxerende factoren)
-Factoren die de stoornis onderhouden of versterken? (onderhoudende factoren)
=Soms is een diagnose niet met zekerheid te stellen of is er twijfel, dan spreken we van een
differentiële diagnose.
Cyclus van de psychiatrische stoornis: Elke psy st. heeft een natuurlijk verloop met essentiële
overgangen of transities:
Prodroom: Tekenen die aankondigen dat je echt ziek bent, vaak op het moment zelf niet door, frank valt
pas achteraf. →Niet altijd aanwezig, meestal wel
