1
1.INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT
1.Politiefunctie
=De politiefunctie is zowel (A) juridisch als (B) criminologisch.
1.1Juridische definitie vd politiefunctie: Institutionele functie ter bescherming van de maatschappelijke orde
en tot regeling ervan met het oog op het mogelijk maken van de uitoefening van fundamentele rechten,
waarbij je een verstoring van de maatschappelijke orde probeert te voorkomen of te doen ophouden.
Uitleg bij definitie:
-Institutionele functie: Functie van de instellingen, waarbij je onderscheid maakt tussen politie instellingen
(lokale, federale, etc). en politieoverheden (bestuurlijk & gerechtelijk) (ministers, etc).
-Politie is een soort gewapende arm, die vrijwaart, beschermt, bestrijd, etc. Dit doen ze allemaal om ervoor te
zorgen dat de fundamentele rechten van burgers uitgeoefend kunnen worden.
-Vb van betogen: Betogen mag, tegenbetogingen mogen ook, maar dit gaat niet altijd goed. De politie
is er met andere woorden ook om ervoor te zorgen dat je u recht op betogen op een deftige manier
mag uitoefenen.
-WPA Art. 1: Legt de functie nog eens duidelijk uit. -WGP Art. 123:
1.2Operationele definitie, vanuit een criminologisch perspectief, wat doen ze effectief van werk?: RORON. Dit
is een soort van cirkel dat voorkomt in elk politieoptreden.
Ten eerste hebben ze een raadgevende functie: Je moet zo veel als mogelijk voorkomen dat er slachtoffers
ontstaan, door dus raad te geven.
-Vb: Waarschuwingsberichtgeving voor phishing afkomstig vd politie, preventiecampagnes tegen
diefstal, etc.
Ten tweede hebben ze een ontradende functie: Mensen die mogelijk het plan hebben om een misdrijf te
plegen proberen op andere gedachten te brengen. =gericht op potentiële daders.
-Vb: Meer blauw op straat, installeren van verlichting & camera’s.
Ten derde hebben ze een regulerende functie: wanneer het raadgeven of ontraden niet werkt en de situatie
loopt mis, moeten ze de misgelopen situatie zsm proberen te reguleren.
-Vb: The war on drugs.
=Dit is niet enkel en alleen een taak van de politie, in het begin wel door meer boots on the ground te zetten,
maar uiteindelijk zullen er ook sociale investeringen moeten gebeuren, zodat de omstandigheden die
criminaliteit, zoals armoede, in de hand werken, verminderen.
Ten vierde hebben ze een onderzoekende functie: Indien er (mogelijks) een misdrijf is gebeurt moet de politie
dit onderzoeken.
Ten vijfde heeft de politie een functie van nazorg: Doorverwijzende functie voor nabestaande of slachtoffers
naar nazorgdiensten, er wordt van de politie niet verwacht dat zij dit zelf gaan doen, maar ze worden wel
geacht de sociale kaart te kennen.
De politie heeft in vredestijd, de geweldsmonopolie: zij zijn de enige overheidsorganisatie die in vredestijd
geweld mogen gebruiken.
-Wanneer één groep enkel iets macht levert dit macht op, dit is gevaarlijk, daarom is het dus belangrijk
dat ook de politieoverheden vallen onder deze politiefunctie, zodat zij deze in het oog kunnen
houden.
Concreter vanuit deze functieredenering kun je over het algemeen de opdrachten van de politie onderverdelen
in volgende categorieën: Deze overlappen echter ook vaak
, 2
1.Bestuurlijke politie: Opdrachten van besturende aard & dus het in stand houden van de openbare orden.
Voorkomen van verstoringen & zo snel mogelijk optreden indien dit niet lukt.
-Vb: De nodige inspanningen doen zodat Rock Werchter deftig verloopt, de verkiezingen goed
verlopen, bijvoorbeeld regels afspreken met de organisator.
2.Gerechtelijke politie: Alles wat te maken heeft met strafrecht & misdrijven.
-Als het niet enkel bestuurlijk is & er misdrijven worden gepleegd, zal het optreden geleidelijk
gerechtelijk worden.
3.Sterke arm verlenen: Uw arm is sterk, omdat de politie de geweldsmonopolie heeft & zij dus als enige
overheidsdienst in vredestijd geweld mag gebruiken.
-Vb: Betogers versperren de toegang tot de haven, de deurwaarder heeft een vonnis dat dit niet mag
en stapt hiermee naar de politie, zodat zij dit vervolgens kunnen uitvoeren.
Deze opdrachten gaan altijd samen met bevoegdheden en deze zijn verschillende voor de gerechtelijke en
bestuurlijke politie.
2.Politiebestel: Inrichting van de politie, qua instellingen en overheden. In dit vak gaan we het hebben over de
reguliere politiediensten in België: de lokale politie & de federale politie. Langs de andere kant hadden we
vroeger ook nog de bijzonder politiediensten: de luchtvaartpolitie, de zeevaartpolitie & de spoorwegpolitie.
Als aparte dienst bestaan deze niet meer, ze zijn nu een deel van de federale politie, op dit moment hebben
we dus geen bijzonder politiediensten meer.
POLITIEAMBTENAREN EN POLITIEOVERHEDEN: Art. 3, 3 de WPA en Art. 3, 2 de WPA
=Kunnen alle 2 politiemaatregelen uitvoeren maar de overheid heeft beslissingsmacht over de juridische
maatregelen. De overheid neemt beslissingen en die politie voert ze uit.
-Vb. politie kan niet beslissen om betoging te verbieden, burgemeester kan dit wel onder bepaalde
voorwaarden doen. Politie kan niet beslissen om café te sluiten wegens drugsoverlast. Politie zal daar
heen gaan om café te sluiten en dus de opdracht uitvoeren die de burgemeester oplegt.
=Verhouding tussen de twee is zeggenschap, Politie werkt altijd onder zeggenschap van de bevoegde
overheid. Zeggenschap bestaat uit drie elementen: gezag (zeggen wat er moet gebeuren), beheer (organisatie
& middelen die de politie in staat stelt om te doen wat ze moeten doen, budget, geld, begroting, etc.) & beleid
(het stellen van prioriteiten, je gaat keuzes moeten maken).
-Gezag zonder beheer is een lege doos, gezag met beheer is krachtig & gevaarlijk: daarom liggen de
twee functies meestal niet bij dezelfde persoon, etc.
3.Poltierecht: Functioneel rechtsdomein, men gaat termen halen uit andere takken.
DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL
HOOFDSTUK I. DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID
I.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie
In de tweede helft van de 17e eeuw en de eerste helft van de 18e eeuw beginnen we in Frankrijk. Op lokaal
niveau wordt er in steden aparte lokale stedelijke politiekorpsen opgericht, eerst in Parijs, later ook in andere
steden. Vroeger was de werking sterk versnipperd & men wilde hier dus iets aan doen.
, 3
Parrallel zien we op het centrale (federale) niveau een soort van gelijke beweging: De centrale staat zegt dat zij
ook een apart politiekorps nodig hebben, zoals in de steden. Dat richt men op in 1720 & dit heet de nationale
marechaussee.
=Als er vervolgens een probleem is kan men zich afvragen wie zijn verantwoordelijkheid het is om op te
treden?
Vervolgens zitten we in 1789 met de Franse Revolutie, de revolutionairen hervormen de marechaussee
volledig & geven het een nieuwe naam, namelijk de gendarmerie national. Zij nemen een aantal belangrijke
keuzes:
1. De gendarmerie is een nationaal korps, het dient voor de nationale belangen te behartigen & is
bevoegd op heel het Franse grondgebied.
2. Een militair korps, uitzonderlijke krijgsmacht, dat deel uitmaakt vh leger. Zij hebben zowel
bestuurlijke als gerechtelijke opdrachten.
Daarna was het de beurt aan de stedelijke politie, men ging dit een beetje wijzigen, de lokale stedelijke
korpsen staan vanaf nu onder leiding van commissarissen. De kleinere gemeenten kregen een soort van
veldwachters aan het hoofd. Op dit moment werkten zij gedecentraliseerd & werden ze niet aangestuurd van
bovenaf.
Vervolgens komen we in 1795 en werd nog niet bestaand België bijgevoegd bij Frankrijk, dit is belangrijk omdat
het Franse model dus ook in onze gebieden werd ingevoerd.
Een jaar later richten de revolutionairen een ministerie van politie op onder leiding van een politieminister,
omdat men vond dat er onvoldoende gebeurde vanuit Binnenlandse zaken, ze hadden onvoldoende sturing.
1 Van de bekendste ministers van politie, Joseph Fouché hij werd aangesteld in 1799 toen er een staatsgreep
gebeurde door Napoleon Bonaparte.
Fouché zorgt ervoor dat alle verschillende politiekorpsen in steden en gemeenten gecentraliseerd worden,
waarbij er boven alle commissarissen een algemene commissaris van politie komt, die Fouché zelf gaat
aansturen. In de landelijke gebieden gebeurde dit niet. In 1810 smijt Napoleon, Fouché buiten, omdat hij te
machtig werd.
I.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
Napoleon wordt in 1815 verslagen in Waterloo door de Britten & hier wordt er eigenlijk beslist dat het
Verenigd koninkrijk der Nederlanden ontstaat. Wat betekent dit voor de politie, op nationaal niveau krijg je
opnieuw een naamwisseling naar mareechaussee. Verder wijzigt men eigenlijk bijna niets aan de
basisfilosofie van de revolutionairen. Men doet een poging om het ministerie van politie buiten te smijten,
maar vervolgens richt men wel een commissaris generaal die aan het hoofd van justitie staat & ook de
controle heeft over de politie. DIT IS DUS BASICALLY HETZELFDE MET EEN ANDERE NAAM.
HOOFDSTUK II. DE ONTWIKKELINGEN VANAF DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID TOT AAN DE TWEEDE
WERELDOORLOG
II.1. De uitbouw van de rijkswacht
In 1830 ontstaat België als staat met de erfenis van de marechaussee, men beslist om dit opnieuw van naam
te veranderen naar de rijksmacht. De organisatie van de rijksmacht ging bij wet worden geregeld, dit was voor
een groot deel om tijd te winnen & was uiteindelijke klaar in 1957. De achterliggende gedachtegang van de
Franse revolutionairen is blijven bestaan, er is zeer weinig veranderd behalve de naam.
Drietand van de rijkswacht: nationaal staf, territoriaal eenheden & mobiel legioen die kan uitrukken indien
nodig. Wordt langzaam aan verder uitgebouwd. In 1871 wordt er voorgesteld om de stedelijke politie en
de veldwachters te gaan integreren in de rijkswacht.
II.2. Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie
Men stelde vast dat de kwaliteit van de landelijke politie ondermaats was & men wilde deze dus gaan
integreren. Het probleem was dat dit niet mag , omdat de grondwet deze gemeentelijke autonomie voorziet.
Het nationale niveau ziet dus het probleem, maar ze konden niks doen. Ook de gemeenten waren niet
, 4
geneigd om iets te doen, aangezien veranderen geld kost. Dit zorgde voor een wrang gevoel bij
de gendarmerie, aangezien zij zich een beetje ‘het hulpje’ voelde, wanneer de lokale korpsen bijna niks
deden.
II.3. 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten
Ook vanuit de gerechtelijke sfeer komt er steeds meer kritiek vanuit het openbaar ministerie en de
parketmagistraten. Ze zeggen we hebben niet voldoende politiemensen & ze zijn niet voldoende opgeleid,
bijvoorbeeld de veldwachters zijn niet voldoende opgeleid om deze grotere dingen te doen. Hieruit ontstaat
het idee om een aparte gerechtelijke politie op te richten.
Hierdoor komen we bij Emile Vandervelde (eerste socialistische minister van justitie) & Adolphe Prins terecht,
dit zijn twee belangrijke namen met betrekking tot de ontwikkeling van de gerechtelijke politie & dit is gebeurd
bij wet van 1919. De grote schrik van de magistraten werd hier weggenomen, want de twee belangrijke
figuren wilde ook geen politieke politie, daarom hebben ze deze gerechtelijke politie bij de parketten
opgericht & niet bij de minister van justitie. In brigades verdeeld over het Belgisch grondgebied, aangezien de
parketten in de Arrondissementen zitten, op dat moment hebben we dus 22 brigades.
Bestuurlijke taken Gerechtelijke taken
Gemeentelijke politie Ja Ja, beperkt tot het grondgebied
vd gemeenten.
Rijkswacht Ja Ja
GPP (Gerechtelijke politie) Nee Ja
=Op het moment dat er meerde organisaties bevoegd zijn, rijst de vraag wie dat er bevoegd is & zal er altijd
een soort van concurrentie bestaan. Overal waar ‘ja’ staat heb je dus een risico op conflicten tussen de
verschillende organisaties, aangezien ze met drie of twee bevoegd zijn.
Voor WOII zijn bovenstaande conflicten nog niet ontstaan, op dat moment was er dus nog geen problemen.
De rijkswacht deed zijn job namelijk goed, met ondersteuning van de kleinere korpsen in steden en
gemeenten. Deze konden dit niet altijd goed, wat soms leidde tot frustratie, maar meer niet. De rijkswacht was
zodanig bezig met het uitvoeren van de bestuurlijke taak, dat ze het niet erg vonden dat de GPP de
gerechtelijke taak op zich nam, maar op een gegeven moment is dit echter een grote oorlog geworden
II.4. De ontwikkelingen in de periode 1919-1940
In deze tijdsperiode gebeurt er niet heel veel, maar wel twee dingetjes:
De oprichting van de Algemene Rijkspolitie (ARP) in 1934 bij het ministerie van Binnenlandse zaken. Dit is
geen politiedienst, maar een soort van administratieve cel die een deel probeerde de ordehandhaving in BEL in
kaart te brengen & de problemen die er waren. De ARP wordt later echt gebruikt door de Duitsers voor heel
andere doelstellingen.
In 1936 creëert men binnen de Gerechtelijke politie een nieuwe functie, namelijk de Commissaris Generaal
van de gerechtelijke politie. Deze moest de verschillende brigades gaan coördineren.
HOOFDSTUK III. HET POLITIEBESTEL TIJDENS DE DUITSE BEZETTING, tijden WOII dus.
=Sinds de 19de eeuw heeft Duitsland zeer professioneel en diepgaand nagedacht over het politiesysteem. Dit
heeft invloed gehad op de politie nu.
III.1. De Militärverwaltung
=Militärverwaltung VS civil verwaltung
-Verwaltung= Bestuurs- en administratief recht -Miltär = Militair. -Civil = Burgerlijk
Naziregime: landen veroverd in WOII en bij het rijk gevoegd. VRAAG: Wat doen met een veroverd
land? Er waren twee modellen.
=Er werd de vraag gesteld of het veroverd land een volwaardig deel werd van het Duitse rijk of niet. Als dit
wel het geval was koos men voor een civil verwaltung, het Duitse model wordt dan gewoon ingevoerd in dat
land, zoals bijvoorbeeld in Nederland.
1.INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT
1.Politiefunctie
=De politiefunctie is zowel (A) juridisch als (B) criminologisch.
1.1Juridische definitie vd politiefunctie: Institutionele functie ter bescherming van de maatschappelijke orde
en tot regeling ervan met het oog op het mogelijk maken van de uitoefening van fundamentele rechten,
waarbij je een verstoring van de maatschappelijke orde probeert te voorkomen of te doen ophouden.
Uitleg bij definitie:
-Institutionele functie: Functie van de instellingen, waarbij je onderscheid maakt tussen politie instellingen
(lokale, federale, etc). en politieoverheden (bestuurlijk & gerechtelijk) (ministers, etc).
-Politie is een soort gewapende arm, die vrijwaart, beschermt, bestrijd, etc. Dit doen ze allemaal om ervoor te
zorgen dat de fundamentele rechten van burgers uitgeoefend kunnen worden.
-Vb van betogen: Betogen mag, tegenbetogingen mogen ook, maar dit gaat niet altijd goed. De politie
is er met andere woorden ook om ervoor te zorgen dat je u recht op betogen op een deftige manier
mag uitoefenen.
-WPA Art. 1: Legt de functie nog eens duidelijk uit. -WGP Art. 123:
1.2Operationele definitie, vanuit een criminologisch perspectief, wat doen ze effectief van werk?: RORON. Dit
is een soort van cirkel dat voorkomt in elk politieoptreden.
Ten eerste hebben ze een raadgevende functie: Je moet zo veel als mogelijk voorkomen dat er slachtoffers
ontstaan, door dus raad te geven.
-Vb: Waarschuwingsberichtgeving voor phishing afkomstig vd politie, preventiecampagnes tegen
diefstal, etc.
Ten tweede hebben ze een ontradende functie: Mensen die mogelijk het plan hebben om een misdrijf te
plegen proberen op andere gedachten te brengen. =gericht op potentiële daders.
-Vb: Meer blauw op straat, installeren van verlichting & camera’s.
Ten derde hebben ze een regulerende functie: wanneer het raadgeven of ontraden niet werkt en de situatie
loopt mis, moeten ze de misgelopen situatie zsm proberen te reguleren.
-Vb: The war on drugs.
=Dit is niet enkel en alleen een taak van de politie, in het begin wel door meer boots on the ground te zetten,
maar uiteindelijk zullen er ook sociale investeringen moeten gebeuren, zodat de omstandigheden die
criminaliteit, zoals armoede, in de hand werken, verminderen.
Ten vierde hebben ze een onderzoekende functie: Indien er (mogelijks) een misdrijf is gebeurt moet de politie
dit onderzoeken.
Ten vijfde heeft de politie een functie van nazorg: Doorverwijzende functie voor nabestaande of slachtoffers
naar nazorgdiensten, er wordt van de politie niet verwacht dat zij dit zelf gaan doen, maar ze worden wel
geacht de sociale kaart te kennen.
De politie heeft in vredestijd, de geweldsmonopolie: zij zijn de enige overheidsorganisatie die in vredestijd
geweld mogen gebruiken.
-Wanneer één groep enkel iets macht levert dit macht op, dit is gevaarlijk, daarom is het dus belangrijk
dat ook de politieoverheden vallen onder deze politiefunctie, zodat zij deze in het oog kunnen
houden.
Concreter vanuit deze functieredenering kun je over het algemeen de opdrachten van de politie onderverdelen
in volgende categorieën: Deze overlappen echter ook vaak
, 2
1.Bestuurlijke politie: Opdrachten van besturende aard & dus het in stand houden van de openbare orden.
Voorkomen van verstoringen & zo snel mogelijk optreden indien dit niet lukt.
-Vb: De nodige inspanningen doen zodat Rock Werchter deftig verloopt, de verkiezingen goed
verlopen, bijvoorbeeld regels afspreken met de organisator.
2.Gerechtelijke politie: Alles wat te maken heeft met strafrecht & misdrijven.
-Als het niet enkel bestuurlijk is & er misdrijven worden gepleegd, zal het optreden geleidelijk
gerechtelijk worden.
3.Sterke arm verlenen: Uw arm is sterk, omdat de politie de geweldsmonopolie heeft & zij dus als enige
overheidsdienst in vredestijd geweld mag gebruiken.
-Vb: Betogers versperren de toegang tot de haven, de deurwaarder heeft een vonnis dat dit niet mag
en stapt hiermee naar de politie, zodat zij dit vervolgens kunnen uitvoeren.
Deze opdrachten gaan altijd samen met bevoegdheden en deze zijn verschillende voor de gerechtelijke en
bestuurlijke politie.
2.Politiebestel: Inrichting van de politie, qua instellingen en overheden. In dit vak gaan we het hebben over de
reguliere politiediensten in België: de lokale politie & de federale politie. Langs de andere kant hadden we
vroeger ook nog de bijzonder politiediensten: de luchtvaartpolitie, de zeevaartpolitie & de spoorwegpolitie.
Als aparte dienst bestaan deze niet meer, ze zijn nu een deel van de federale politie, op dit moment hebben
we dus geen bijzonder politiediensten meer.
POLITIEAMBTENAREN EN POLITIEOVERHEDEN: Art. 3, 3 de WPA en Art. 3, 2 de WPA
=Kunnen alle 2 politiemaatregelen uitvoeren maar de overheid heeft beslissingsmacht over de juridische
maatregelen. De overheid neemt beslissingen en die politie voert ze uit.
-Vb. politie kan niet beslissen om betoging te verbieden, burgemeester kan dit wel onder bepaalde
voorwaarden doen. Politie kan niet beslissen om café te sluiten wegens drugsoverlast. Politie zal daar
heen gaan om café te sluiten en dus de opdracht uitvoeren die de burgemeester oplegt.
=Verhouding tussen de twee is zeggenschap, Politie werkt altijd onder zeggenschap van de bevoegde
overheid. Zeggenschap bestaat uit drie elementen: gezag (zeggen wat er moet gebeuren), beheer (organisatie
& middelen die de politie in staat stelt om te doen wat ze moeten doen, budget, geld, begroting, etc.) & beleid
(het stellen van prioriteiten, je gaat keuzes moeten maken).
-Gezag zonder beheer is een lege doos, gezag met beheer is krachtig & gevaarlijk: daarom liggen de
twee functies meestal niet bij dezelfde persoon, etc.
3.Poltierecht: Functioneel rechtsdomein, men gaat termen halen uit andere takken.
DEEL I. DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL
HOOFDSTUK I. DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID
I.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie
In de tweede helft van de 17e eeuw en de eerste helft van de 18e eeuw beginnen we in Frankrijk. Op lokaal
niveau wordt er in steden aparte lokale stedelijke politiekorpsen opgericht, eerst in Parijs, later ook in andere
steden. Vroeger was de werking sterk versnipperd & men wilde hier dus iets aan doen.
, 3
Parrallel zien we op het centrale (federale) niveau een soort van gelijke beweging: De centrale staat zegt dat zij
ook een apart politiekorps nodig hebben, zoals in de steden. Dat richt men op in 1720 & dit heet de nationale
marechaussee.
=Als er vervolgens een probleem is kan men zich afvragen wie zijn verantwoordelijkheid het is om op te
treden?
Vervolgens zitten we in 1789 met de Franse Revolutie, de revolutionairen hervormen de marechaussee
volledig & geven het een nieuwe naam, namelijk de gendarmerie national. Zij nemen een aantal belangrijke
keuzes:
1. De gendarmerie is een nationaal korps, het dient voor de nationale belangen te behartigen & is
bevoegd op heel het Franse grondgebied.
2. Een militair korps, uitzonderlijke krijgsmacht, dat deel uitmaakt vh leger. Zij hebben zowel
bestuurlijke als gerechtelijke opdrachten.
Daarna was het de beurt aan de stedelijke politie, men ging dit een beetje wijzigen, de lokale stedelijke
korpsen staan vanaf nu onder leiding van commissarissen. De kleinere gemeenten kregen een soort van
veldwachters aan het hoofd. Op dit moment werkten zij gedecentraliseerd & werden ze niet aangestuurd van
bovenaf.
Vervolgens komen we in 1795 en werd nog niet bestaand België bijgevoegd bij Frankrijk, dit is belangrijk omdat
het Franse model dus ook in onze gebieden werd ingevoerd.
Een jaar later richten de revolutionairen een ministerie van politie op onder leiding van een politieminister,
omdat men vond dat er onvoldoende gebeurde vanuit Binnenlandse zaken, ze hadden onvoldoende sturing.
1 Van de bekendste ministers van politie, Joseph Fouché hij werd aangesteld in 1799 toen er een staatsgreep
gebeurde door Napoleon Bonaparte.
Fouché zorgt ervoor dat alle verschillende politiekorpsen in steden en gemeenten gecentraliseerd worden,
waarbij er boven alle commissarissen een algemene commissaris van politie komt, die Fouché zelf gaat
aansturen. In de landelijke gebieden gebeurde dit niet. In 1810 smijt Napoleon, Fouché buiten, omdat hij te
machtig werd.
I.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
Napoleon wordt in 1815 verslagen in Waterloo door de Britten & hier wordt er eigenlijk beslist dat het
Verenigd koninkrijk der Nederlanden ontstaat. Wat betekent dit voor de politie, op nationaal niveau krijg je
opnieuw een naamwisseling naar mareechaussee. Verder wijzigt men eigenlijk bijna niets aan de
basisfilosofie van de revolutionairen. Men doet een poging om het ministerie van politie buiten te smijten,
maar vervolgens richt men wel een commissaris generaal die aan het hoofd van justitie staat & ook de
controle heeft over de politie. DIT IS DUS BASICALLY HETZELFDE MET EEN ANDERE NAAM.
HOOFDSTUK II. DE ONTWIKKELINGEN VANAF DE BELGISCHE ONAFHANKELIJKHEID TOT AAN DE TWEEDE
WERELDOORLOG
II.1. De uitbouw van de rijkswacht
In 1830 ontstaat België als staat met de erfenis van de marechaussee, men beslist om dit opnieuw van naam
te veranderen naar de rijksmacht. De organisatie van de rijksmacht ging bij wet worden geregeld, dit was voor
een groot deel om tijd te winnen & was uiteindelijke klaar in 1957. De achterliggende gedachtegang van de
Franse revolutionairen is blijven bestaan, er is zeer weinig veranderd behalve de naam.
Drietand van de rijkswacht: nationaal staf, territoriaal eenheden & mobiel legioen die kan uitrukken indien
nodig. Wordt langzaam aan verder uitgebouwd. In 1871 wordt er voorgesteld om de stedelijke politie en
de veldwachters te gaan integreren in de rijkswacht.
II.2. Het (dis)functioneren van de gemeentepolitie en de landelijke politie
Men stelde vast dat de kwaliteit van de landelijke politie ondermaats was & men wilde deze dus gaan
integreren. Het probleem was dat dit niet mag , omdat de grondwet deze gemeentelijke autonomie voorziet.
Het nationale niveau ziet dus het probleem, maar ze konden niks doen. Ook de gemeenten waren niet
, 4
geneigd om iets te doen, aangezien veranderen geld kost. Dit zorgde voor een wrang gevoel bij
de gendarmerie, aangezien zij zich een beetje ‘het hulpje’ voelde, wanneer de lokale korpsen bijna niks
deden.
II.3. 1919: de oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten
Ook vanuit de gerechtelijke sfeer komt er steeds meer kritiek vanuit het openbaar ministerie en de
parketmagistraten. Ze zeggen we hebben niet voldoende politiemensen & ze zijn niet voldoende opgeleid,
bijvoorbeeld de veldwachters zijn niet voldoende opgeleid om deze grotere dingen te doen. Hieruit ontstaat
het idee om een aparte gerechtelijke politie op te richten.
Hierdoor komen we bij Emile Vandervelde (eerste socialistische minister van justitie) & Adolphe Prins terecht,
dit zijn twee belangrijke namen met betrekking tot de ontwikkeling van de gerechtelijke politie & dit is gebeurd
bij wet van 1919. De grote schrik van de magistraten werd hier weggenomen, want de twee belangrijke
figuren wilde ook geen politieke politie, daarom hebben ze deze gerechtelijke politie bij de parketten
opgericht & niet bij de minister van justitie. In brigades verdeeld over het Belgisch grondgebied, aangezien de
parketten in de Arrondissementen zitten, op dat moment hebben we dus 22 brigades.
Bestuurlijke taken Gerechtelijke taken
Gemeentelijke politie Ja Ja, beperkt tot het grondgebied
vd gemeenten.
Rijkswacht Ja Ja
GPP (Gerechtelijke politie) Nee Ja
=Op het moment dat er meerde organisaties bevoegd zijn, rijst de vraag wie dat er bevoegd is & zal er altijd
een soort van concurrentie bestaan. Overal waar ‘ja’ staat heb je dus een risico op conflicten tussen de
verschillende organisaties, aangezien ze met drie of twee bevoegd zijn.
Voor WOII zijn bovenstaande conflicten nog niet ontstaan, op dat moment was er dus nog geen problemen.
De rijkswacht deed zijn job namelijk goed, met ondersteuning van de kleinere korpsen in steden en
gemeenten. Deze konden dit niet altijd goed, wat soms leidde tot frustratie, maar meer niet. De rijkswacht was
zodanig bezig met het uitvoeren van de bestuurlijke taak, dat ze het niet erg vonden dat de GPP de
gerechtelijke taak op zich nam, maar op een gegeven moment is dit echter een grote oorlog geworden
II.4. De ontwikkelingen in de periode 1919-1940
In deze tijdsperiode gebeurt er niet heel veel, maar wel twee dingetjes:
De oprichting van de Algemene Rijkspolitie (ARP) in 1934 bij het ministerie van Binnenlandse zaken. Dit is
geen politiedienst, maar een soort van administratieve cel die een deel probeerde de ordehandhaving in BEL in
kaart te brengen & de problemen die er waren. De ARP wordt later echt gebruikt door de Duitsers voor heel
andere doelstellingen.
In 1936 creëert men binnen de Gerechtelijke politie een nieuwe functie, namelijk de Commissaris Generaal
van de gerechtelijke politie. Deze moest de verschillende brigades gaan coördineren.
HOOFDSTUK III. HET POLITIEBESTEL TIJDENS DE DUITSE BEZETTING, tijden WOII dus.
=Sinds de 19de eeuw heeft Duitsland zeer professioneel en diepgaand nagedacht over het politiesysteem. Dit
heeft invloed gehad op de politie nu.
III.1. De Militärverwaltung
=Militärverwaltung VS civil verwaltung
-Verwaltung= Bestuurs- en administratief recht -Miltär = Militair. -Civil = Burgerlijk
Naziregime: landen veroverd in WOII en bij het rijk gevoegd. VRAAG: Wat doen met een veroverd
land? Er waren twee modellen.
=Er werd de vraag gesteld of het veroverd land een volwaardig deel werd van het Duitse rijk of niet. Als dit
wel het geval was koos men voor een civil verwaltung, het Duitse model wordt dan gewoon ingevoerd in dat
land, zoals bijvoorbeeld in Nederland.
