Onderwijsgroepen: beginselen van het
recht
OG 1
OG 1
📘 Thema 8 – Geldigheid van contracten
🔹 Ongeldigheid van contracten
● Nietigheid (art. 5.62 BW) → contract is van begin af aan ongeldig.
○ Werkt met terugwerkende kracht (ex tunc): alsof het contract nooit bestaan
heeft.
○ Gevolg: alles moet teruggegeven worden = restitutie.
○ Absolute nietigheid → algemeen belang (iedereen kan zich erop
beroepen).
○ Relatieve nietigheid → particulier belang (alleen de benadeelde
partij kan zich erop beroepen).
● Vernietigbaarheid → contract is geldig totdat iemand het aanvecht.
○ Vaak bij dwaling, bedrog, misbruik van omstandigheden.
○ Als iemand vernietiging inroept, geldt ook terugwerkende kracht.
🔹 Bewijs, interpretatie en kwalificatie (art. 5.64–5.65 BW)
● Bewijs van het contract → aantonen dat een overeenkomst bestaat en wat
erin staat.
● Interpretatie van het contract → wat bedoelden partijen écht?
○ Niet alleen kijken naar de letterlijke woorden, maar ook naar de
gemeenschappelijke bedoeling.
○ Bij twijfel → redelijke uitleg kiezen die het beste past bij doel en
gebruik.
○ Toetredingscontract (standaardvoorwaarden) → onduidelijkheden
worden uitgelegd ten nadele van de opsteller (art. 5.10 BW).
, ● Kwalificatie van het contract → bepalen onder welke juridische categorie het
valt (bv. koop, huur, arbeid).
🔹 Oorzaak (causa)
● Elk contract moet een oorzaak hebben (art. 5.54 BW).
● Oorzaak = de beweegreden waarom partijen het contract sluiten.
○ Verkoper wil geld, koper wil de zaak krijgen.
● Een contract zonder oorzaak = ongeldig.
● Geoorloofdheid van de oorzaak (art. 5.56 BW):
○ Mag niet tegen de openbare orde of wet zijn.
○ Voorbeeld → koop van drugs is ongeldig.
○ Persoonlijke beweegreden maakt contract niet ongeldig zolang het redelijk
lijkt (bv. honkbalknuppel kopen voor sport vs. gebruiken voor geweld).
🔹 Onrechtmatige of onredelijke bedingen ( een bepaling of afspraak in een overeenkomst of akte)
● Onrechtmatige bedingen (art. 5.52 BW) → clausules() die de andere partij geen
onderhandelingsruimte laten.
● Zwarte lijst (art. VI.83 WER) → altijd ongeldig.
● Grijze lijst (art. VI.91/5 WER) → vermoedelijk ongeldig, tenzij tegenbewijs.
● Ongeldig beding → wordt behandeld alsof het niet is geschreven. Rest van
het contract kan wel geldig blijven.
🔹 Soorten nietigheid
● Absolute nietigheid → algemeen belang; rechter of OM kan dit vaststellen.
● Relatieve nietigheid → privébelang; alleen de betrokken partij kan dit
inroepen.
● Nietigheid kan worden vastgesteld:
○ Rechterlijk (gerechtelijke nietigverklaring).
○ Minnelijk (overeenstemming tussen partijen).
○ Bij kennisgeving (één partij verklaart het contract nietig).
,📑 Belangrijke termen
● Nietigheid = contract ongeldig vanaf begin.
● Vernietigbaarheid = contract geldig totdat iemand het aanvecht.
● Ex tunc = terugwerkende kracht.
● Restitutie = alles teruggeven.
● Interpretatie = uitleg van de bedoeling van partijen.
● Kwalificatie = juridisch label geven (soort contract).
● Causa = reden of doel van het contract.
● Absolute vs. relatieve nietigheid = algemeen belang vs. particulier belang.
● Zwarte en grijze lijst = onredelijke contractbedingen (consumentenbescherming).
Enkele begrippen met betrekking tot het objectieve recht
Opdracht 1
“Juridische normen zijn normen waaraan, de overheidswege opgelegde of minstens
van overheidswege erkende, sancties verbonden zijn.”
De stelling is juist, omdat alleen juridische normen bindend én afdwingbaar zijn
dankzij sancties die door de overheid opgelegd of erkend worden.
MAAR ook hulpregels samen bekeken in een context kunnen sancties aan
verbonden zijn.
Opdracht 2
Lex generalis (gemeen recht): de standaardregels die gelden in normale
omstandigheden, tenzij er uitzonderingsrecht van toepassing is.
Lex specialis (uitzonderingsrecht): bijzondere regels voor specifieke gevallen of
groepen, die voorrang krijgen op het gemeen recht.
Casus 1
● Titel 1: Gemeen recht → gaat over arbeidsovereenkomst in het
algemeen.
, ● Titel 2: Bijzonder recht → gaat enkel over studentenarbeid.
Casus 2
● Artikel 1647 oud BW: algemene regel dat verkoper instaat voor verborgen
gebreken = gemeen recht (geldt voor alle koopcontracten).
● Artikel 1649quater §1 oud BW: specifieke regeling consumentenkoop = lex
specialis (geldt enkel in verhouding consument–verkoper).
Conclusie: Gemeen recht zijn de algemene regels. Uitzonderingsrecht zijn speciale
regels die vaak bescherming bieden aan zwakkere partijen (bv. studenten of
consumenten).
Opdracht 3
Openbare orde: fundamentele rechtsregels die zo belangrijk zijn voor de
samenleving dat niemand ervan mag afwijken.
→ Openbare orde verandert mee met maatschappelijke waarden (bv.
overspel was tot 1987 openbare orde omdat het strafbaar was, nu niet
meer).
Aanvullend recht: regels die gelden als partijen zelf niks afspreken.
Dwingend recht: regels waarvan niet mag worden afgeweken, meestal ter
bescherming van particulieren .
Of een bepaling aanvullend of dwingend is, hangt af van de formulering, het doel en
de sanctie. De rechter beslist uiteindelijk.
Opdracht 4
a) Nietigheid vs. Ontbinding
● Nietigheid = contract nooit geldig geweest (ex tunc). Alles moet worden
teruggegeven.
● Ontbinding = contract was geldig maar wordt beëindigd door wanprestatie (ex
nunc).
b) Soorten nietigheid
● Absolute nietigheid: bij schending openbare orde. Iedereen kan inroepen.
● Relatieve nietigheid: bij bescherming van één partij. Enkel die partij kan
inroepen.
recht
OG 1
OG 1
📘 Thema 8 – Geldigheid van contracten
🔹 Ongeldigheid van contracten
● Nietigheid (art. 5.62 BW) → contract is van begin af aan ongeldig.
○ Werkt met terugwerkende kracht (ex tunc): alsof het contract nooit bestaan
heeft.
○ Gevolg: alles moet teruggegeven worden = restitutie.
○ Absolute nietigheid → algemeen belang (iedereen kan zich erop
beroepen).
○ Relatieve nietigheid → particulier belang (alleen de benadeelde
partij kan zich erop beroepen).
● Vernietigbaarheid → contract is geldig totdat iemand het aanvecht.
○ Vaak bij dwaling, bedrog, misbruik van omstandigheden.
○ Als iemand vernietiging inroept, geldt ook terugwerkende kracht.
🔹 Bewijs, interpretatie en kwalificatie (art. 5.64–5.65 BW)
● Bewijs van het contract → aantonen dat een overeenkomst bestaat en wat
erin staat.
● Interpretatie van het contract → wat bedoelden partijen écht?
○ Niet alleen kijken naar de letterlijke woorden, maar ook naar de
gemeenschappelijke bedoeling.
○ Bij twijfel → redelijke uitleg kiezen die het beste past bij doel en
gebruik.
○ Toetredingscontract (standaardvoorwaarden) → onduidelijkheden
worden uitgelegd ten nadele van de opsteller (art. 5.10 BW).
, ● Kwalificatie van het contract → bepalen onder welke juridische categorie het
valt (bv. koop, huur, arbeid).
🔹 Oorzaak (causa)
● Elk contract moet een oorzaak hebben (art. 5.54 BW).
● Oorzaak = de beweegreden waarom partijen het contract sluiten.
○ Verkoper wil geld, koper wil de zaak krijgen.
● Een contract zonder oorzaak = ongeldig.
● Geoorloofdheid van de oorzaak (art. 5.56 BW):
○ Mag niet tegen de openbare orde of wet zijn.
○ Voorbeeld → koop van drugs is ongeldig.
○ Persoonlijke beweegreden maakt contract niet ongeldig zolang het redelijk
lijkt (bv. honkbalknuppel kopen voor sport vs. gebruiken voor geweld).
🔹 Onrechtmatige of onredelijke bedingen ( een bepaling of afspraak in een overeenkomst of akte)
● Onrechtmatige bedingen (art. 5.52 BW) → clausules() die de andere partij geen
onderhandelingsruimte laten.
● Zwarte lijst (art. VI.83 WER) → altijd ongeldig.
● Grijze lijst (art. VI.91/5 WER) → vermoedelijk ongeldig, tenzij tegenbewijs.
● Ongeldig beding → wordt behandeld alsof het niet is geschreven. Rest van
het contract kan wel geldig blijven.
🔹 Soorten nietigheid
● Absolute nietigheid → algemeen belang; rechter of OM kan dit vaststellen.
● Relatieve nietigheid → privébelang; alleen de betrokken partij kan dit
inroepen.
● Nietigheid kan worden vastgesteld:
○ Rechterlijk (gerechtelijke nietigverklaring).
○ Minnelijk (overeenstemming tussen partijen).
○ Bij kennisgeving (één partij verklaart het contract nietig).
,📑 Belangrijke termen
● Nietigheid = contract ongeldig vanaf begin.
● Vernietigbaarheid = contract geldig totdat iemand het aanvecht.
● Ex tunc = terugwerkende kracht.
● Restitutie = alles teruggeven.
● Interpretatie = uitleg van de bedoeling van partijen.
● Kwalificatie = juridisch label geven (soort contract).
● Causa = reden of doel van het contract.
● Absolute vs. relatieve nietigheid = algemeen belang vs. particulier belang.
● Zwarte en grijze lijst = onredelijke contractbedingen (consumentenbescherming).
Enkele begrippen met betrekking tot het objectieve recht
Opdracht 1
“Juridische normen zijn normen waaraan, de overheidswege opgelegde of minstens
van overheidswege erkende, sancties verbonden zijn.”
De stelling is juist, omdat alleen juridische normen bindend én afdwingbaar zijn
dankzij sancties die door de overheid opgelegd of erkend worden.
MAAR ook hulpregels samen bekeken in een context kunnen sancties aan
verbonden zijn.
Opdracht 2
Lex generalis (gemeen recht): de standaardregels die gelden in normale
omstandigheden, tenzij er uitzonderingsrecht van toepassing is.
Lex specialis (uitzonderingsrecht): bijzondere regels voor specifieke gevallen of
groepen, die voorrang krijgen op het gemeen recht.
Casus 1
● Titel 1: Gemeen recht → gaat over arbeidsovereenkomst in het
algemeen.
, ● Titel 2: Bijzonder recht → gaat enkel over studentenarbeid.
Casus 2
● Artikel 1647 oud BW: algemene regel dat verkoper instaat voor verborgen
gebreken = gemeen recht (geldt voor alle koopcontracten).
● Artikel 1649quater §1 oud BW: specifieke regeling consumentenkoop = lex
specialis (geldt enkel in verhouding consument–verkoper).
Conclusie: Gemeen recht zijn de algemene regels. Uitzonderingsrecht zijn speciale
regels die vaak bescherming bieden aan zwakkere partijen (bv. studenten of
consumenten).
Opdracht 3
Openbare orde: fundamentele rechtsregels die zo belangrijk zijn voor de
samenleving dat niemand ervan mag afwijken.
→ Openbare orde verandert mee met maatschappelijke waarden (bv.
overspel was tot 1987 openbare orde omdat het strafbaar was, nu niet
meer).
Aanvullend recht: regels die gelden als partijen zelf niks afspreken.
Dwingend recht: regels waarvan niet mag worden afgeweken, meestal ter
bescherming van particulieren .
Of een bepaling aanvullend of dwingend is, hangt af van de formulering, het doel en
de sanctie. De rechter beslist uiteindelijk.
Opdracht 4
a) Nietigheid vs. Ontbinding
● Nietigheid = contract nooit geldig geweest (ex tunc). Alles moet worden
teruggegeven.
● Ontbinding = contract was geldig maar wordt beëindigd door wanprestatie (ex
nunc).
b) Soorten nietigheid
● Absolute nietigheid: bij schending openbare orde. Iedereen kan inroepen.
● Relatieve nietigheid: bij bescherming van één partij. Enkel die partij kan
inroepen.
