College's Stemstoornissen Blok 7

Stemstoornissen blok 7
Psychogene stemstoornissen

Ontstaan van psychogene stemstoornissen
In de voorgeschiedenis is een verband tussen:
ontstaan van aandoening
psychosociale stressfactoren, emoties en/of psychische conflicten

Kan NIET verklaard worden door organische afwijking.
Combinatie met organische- of habituele stemstoornis mogelijk.

Larynxbeeld
 Vaak ontbreken van een organische afwijking; de stemplooien en arythenoïden
hebben een normale structuur en mobiliteit tijdens bijvoorbeeld ademhalen, hoesten
en lachen.
 Altijd KNO-onderzoek om organische- of neurologische pathologie uit te sluiten
differentiaaldiagnostiek
 Sterke variatie in mobiliteit larynx; hyper- hypokinetisch
 De cliënt is zich er niet van bewust dat de mechanismes die gebruikt worden voor
bijvoorbeeld kuchen, scharpen en lachen dezelfde zijn als die voor de stemgeving.

Differentiaaldiagnostiek (Drost)
 Organische stemstoornissen; KNO-onderzoek
 Habituele stoornissen; veroorzaakt door overbelasting spreekstem en gerelateerd
aan spreekberoepen
 Mutatiestoornissen; gerelateerd aan leeftijd, geslacht en puberteit. Na de puberteit
geen normale ontwikkeling van de mannen- of vrouwenstem.

Differentiaaldiagnostiek (de Bodt)
Niet-organische stemstoornissen
 Habitueel (hyperfunctioneel of hypofunctioneel)
 Beroepsdysfonie
 Leeftijdsgerelateerde dysfonie (mutatiestoornis/ presbyfonie)

Organische stemstoornissen

Perceptuele kenmerken psychogene stemstoornissen
 Afonie
 Dysfonie
 Falsetstem
 Stemgeving met valse stemplooien

Larynxbeeld bij psychogene afonie
 Spastische contractie van alle adductoren van de stemplooien
 Elliptische glottis
 Fluisterstand van de stemplooien (Gerritsma)
 Onvolledige glottissluiting (Drost)

Visies op ontstaan psychogene stemstoornissen
Gedragstherapeutisch
 Neurotische stoornis gevolg van anders lopend leerproces
 Vermijdingsgedrag op heftige conflictsituatie
 Veel auteurs noemen gebrek sociale vaardigheden

,Psychoanalytisch
 Conversiesymptomen

Therapie
 Medisch
 Logopedie
 Psychotherapie
 Combinatie

Symptoomgerichte therapie of psychotherapie?
Voordelen symptoomgerichte therapie
 Voorkomen van secundaire ziektewinst
 Patiënt kan normaler functioneren en beter meewerken aan bijvoorbeeld
psychotherapie

Nadelen symptoomgerichte therapie
 Verwaarlozing psychische problematiek
 Recidiveren van stemstoornis

Medische therapie
- Soms medicamenteuze ondersteuning
- Endoscopische biofeedback

Logopedische therapie
 Reflexmatige of onbewuste fonatie opwekken, uitlokken en uitbreiden via bijvoorbeeld
resonans oefeningen of accentmethode
 Relaxatie, bijvoorbeeld manuele facilitatie
 Counseling, therapeut moet enkele counselingspricipes beheersen
 Bij valse stemplooistem inspiratoir foneren
 Biofeedback
 Visualisatie

Therapieopbouw
 Oproepen van gewenste stem via bijvoorbeeld kuchen, lachen, schrapen......
(onbewust, reflexmatig).
 Kuch (of....) verlengen met klinkers “uuuh” , “oooh” of “aaah”
 (Indien nodig eerst kuch en dan) productie van alle klinkers
 Oefen nonsenssyllaben
 Oefen korte en daarna ook lange woorden (eerst met klinker beginnend)
 Zinnen
 Lezen
 Eenvoudig gesprek
 Gesprek met bekende binnen therapiesituatie
 Transfer naar en generalisatie van de stem in de dagelijkse situatie

Belangrijk
Zeg nooit tegen je cliënt: “je kunt spreken als je zou willen”.

In plaats daarvan vertel je wat er fysiek aan de hand is:
 De werking van de stemplooien is ‘ontregeld’ of ‘ontspoord’
 U stemplooien staan nu stil in een open stand
 Het lukt u op dit moment niet om de stemplooien aan het trillen te krijgen

, Manuele facilitatie
 Faciliteren/ vergemakkelijken van de stemgeving door gebruik te maken van
technieken uit de manuele therapie
 Hulpmiddel binnen therapie, geen nieuwe therapie

Manuele facilitatie wordt gebruikt bij:
 Hypertone dysfonie
 Globusgevoel
 Opheffen van foutieve compensaties
 Facilitatie bij slikken

Diagnostische elementen
Herkennen invloed van houding
 Totale houding
 Rug < nek < hoofd

Extra laryngeale spanning inventariseren

Laryngeale structuren
 Statisch
 Dynamisch

Houding; waarom belangrijk?
 Nek is meest mobiele gedeelte van skelet
 Houdingsafwijkingen worden elders gecompenseerd
 Voorkeur mens hoofd zo recht mogelijke positie om horizontaal en verticaal optimaal
te zien
 Foutieve houdingen in nek/ hoofd gecompenseerd

Resultaten
 Verandering van stemkwaliteit
 Verminderen/ verdwijnen van globus sensaties
 Afname van hypertonie
 Verlaging van de stemligging
 Vergemakkelijken van slikken
 “Ruimte in de keel”

Contra-indicaties
 Diabetes
 Bepaalde psychogene klachten
 Osteoporose
 Reuma
 Bestraalde larynx

Technieken
 Massage, stretchen, druk geven
 Maximaal 6-8 therapiesessies van ½ uur, daarna of tegelijkertijd stemtherapie
 Soms starten met stemtherapie, daarna manuele facilitatie voor de hypertone “rest”

Bij hyperkinetische afonie of dysfonie (vaak te hoge stand van het strottenhoofd)
 Larynx naar beneden duwen en lichte druk op de larynx geven
 Klinker /aa/ hyperkinetisch geproduceerd
 Larynx snel heen en weer bewegen (schudden)
 Ondersteuning met sprayen / druppelen lidocaïne op stemplooien mogelijk