Observeren en rapporteren
Kritisch denken...............................................................................................................................................3
Waar kan kritisch denken toe bijdragen?.........................................................................................................3
Hoofdstuk 1: Observeren: het menselijk perspectief.......................................................................................4
Een beeld van de observator........................................................................................................................... 4
Beeldvorming...................................................................................................................................................4
Referentiekader van de beeldvorming.............................................................................................................5
Observeren vs Waarnemen..............................................................................................................................5
Het tussenmenselijke.......................................................................................................................................5
Co-regulatie......................................................................................................................................................6
De ‘relational frame theory’.............................................................................................................................6
Relational frame en waarnemen......................................................................................................................7
De ‘relational frame theory’.............................................................................................................................7
Gezond verstand.............................................................................................................................................. 7
Effecten van waarnemen op het stroomdiagram.............................................................................................7
Hoofdstuk 2: Orientering in het gebied........................................................................................................... 8
Zoveel begeleiders, zoveel meningen.............................................................................................................. 8
Veel rapportagesystemen................................................................................................................................ 8
Oordelen of beoordelen?.................................................................................................................................8
Beroepsmatig beoordelen............................................................................................................................... 9
Professionele plaats van de observatie............................................................................................................9
Hoofdstuk 3: Observeren is interpreteren....................................................................................................... 9
Zie je de ander, dan zie je jezelf....................................................................................................................... 9
Interpreteren vanuit je mensenkennis...........................................................................................................10
Interpreteren vanuit je lichamelijkheid..........................................................................................................10
Snel intuïtief observeren................................................................................................................................10
‘Foute’ interpretatie?..................................................................................................................................... 11
Wat zit jou als observator dwars?.................................................................................................................. 11
Reductie van de werkelijkheid................................................................................................................ 11
Misvorming van de werkelijkheid........................................................................................................... 12
Burn-outsignalen van de observant........................................................................................................12
Hoofdstuk 4: referentiekader van de beeldvorming...................................................................................... 13
Waarnemen is SELECTEREN........................................................................................................................... 13
Waarnemingen....................................................................................................................................... 13
Leren....................................................................................................................................................... 14
Relational frame......................................................................................................................................14
Proprioceptie.......................................................................................................................................... 14
Waarnemen en COGNITIE..............................................................................................................................15
Accommodatie........................................................................................................................................15
Waarnemen en EMOTIE.................................................................................................................................15
Waarnemen en GEHEUGEN........................................................................................................................... 16
Hoofdstuk 5: Gedragsduiding........................................................................................................................16
Wetenschappelijke modellen.........................................................................................................................16
, Persoonlijk referentiekader............................................................................................................................17
Ieder zijn referentiekader, ieder zijn gelijk..................................................................................................... 17
Een keuze maken............................................................................................................................................17
Observatievraag:............................................................................................................................................ 18
Gedrag is handelen........................................................................................................................................ 18
Aspecten die gedrag beïnvloeden..................................................................................................................18
Het conatief aspect (het behoefteaspect).............................................................................................. 18
Piramide van Maslow...................................................................................................................... 19
8 Levensdomeinen van Schalock..................................................................................................... 19
Het communicatief aspect...................................................................................................................... 20
Het affectief aspect.................................................................................................................................20
Het relationeel aspect.............................................................................................................................20
Lichaamstaal.................................................................................................................................................. 21
Hoofdstuk 7: De focus van observeren en rapporteren..................................................................................21
Zorg en hulp in een complexe maatschappij..................................................................................................21
De hulpvraag en de doelstelling van observatie............................................................................................ 22
Observatievraag opstellen...................................................................................................................... 22
Observeren om te verbeteren....................................................................................................................... 23
Strategisch observeren vanuit een theoretisch standpunt............................................................................ 24
Kwaliteit van het bestaan van Schalock (2007).............................................................................................. 24
Structuur van je observatie-examen.............................................................................................................. 25
Hoofdstuk 8: Betrouwbaar observeren en rapporteren................................................................................. 26
Definitie......................................................................................................................................................... 26
Hoe planmatig is planmatig?......................................................................................................................... 26
Observeren als proces....................................................................................................................................27
De rol van de observator................................................................................................................................27
Vormen van observatie.................................................................................................................................. 27
De situatie waarin wordt geobserveerd (situatieschets)............................................................................... 28
Het probleem van de validiteit.......................................................................................................................28
Hoofdstuk 9 en 10.........................................................................................................................................28
Observeren.................................................................................................................................................... 28
Beperkingen bij observatie............................................................................................................................ 29
Methodes van observatie.............................................................................................................................. 29
Rapporteren!..................................................................................................................................................29
Soorten rapporten......................................................................................................................................... 29
Reflectie en retrospectie................................................................................................................................30
Mondelinge rapportage................................................................................................................................. 30
Wat maakt iemand een goede observator?...................................................................................................30
, Kritisch denken
● Kritisch is afkomstig van het Griekse woord ‘kriterion’, wat norm betekent.
● Kritisch verwijst ook naar het Griekse woord 'kritiké', dat ‘in staat zijn om te onderscheiden’ betekent.
(onderscheiden wat dat de norm is)
Kritisch denken is het vermogen om zelfstandig te komen tot weloverwogen en beargumenteerde afwegingen,
oordelen en beslissingen. Hiervoor zijn denkvaardigheden noodzakelijk. Kritisch denken betekent dat je
informatie niet zonder meer accepteert.
Kritisch denken betekent dat je redeneert en reflecteert voordat je een standpunt inneemt of een besluit
neemt hoe te handelen en dat je kunt verklaren waarop dat standpunt/besluit is gebaseerd.
Wat betekent het meestal?
Ieder van ons kijkt met zijn eigen gekleurde bril naar de wereld
➔ Dialoog voeren en goed observeren worden steeds belangrijke waarden.
Om kritisch te kunnen denken moet je durven twijfelen
Waar kan kritisch denken toe bijdragen?
- Een bewustwording van (verschillen en overeenkomsten in) waarden die we nastreven en
die ons gedrag sturen
- Persoonsvorming: wie ben ik / wie wil ik worden? (bewustwording van onzekerheden, eigen
kwaliteiten en valkuilen; zelfreflectie). Persoonlijke autonomie (zelf keuzes maken) wordt
gestimuleerd.
- Burgerschapsvorming: welke rol heb ik in de maatschappij? Wat is mijn sociale identiteit? Wat wil ik
betekenen voor anderen? Sociale betrokkenheid wordt gestimuleerd.
- Het is helpend bij het analyseren van problemen, bij het helder formuleren van
complexe zaken.
- Leren door (sociale) ervaringen
- Bevordering van sociale interactie en communicatie: we praten met elkaar over
gedachten, gevoelens en ervaringen. Ook de taalvaardigheden worden geoefend.
- Vergroting van het inlevingsvermogen: Men wordt zich bewust van hoe een ander kan denken en wat
er in een ander omgaat. Hierdoor kunnen we beter rekening houden met anderen.
- Een hoger niveau van denken en (moreel) redeneren. We stellen ons de vraag: is het wel logisch wat
je zegt: klopt het wel? We leren kritische en logisch na te denken.
Kritisch denken...............................................................................................................................................3
Waar kan kritisch denken toe bijdragen?.........................................................................................................3
Hoofdstuk 1: Observeren: het menselijk perspectief.......................................................................................4
Een beeld van de observator........................................................................................................................... 4
Beeldvorming...................................................................................................................................................4
Referentiekader van de beeldvorming.............................................................................................................5
Observeren vs Waarnemen..............................................................................................................................5
Het tussenmenselijke.......................................................................................................................................5
Co-regulatie......................................................................................................................................................6
De ‘relational frame theory’.............................................................................................................................6
Relational frame en waarnemen......................................................................................................................7
De ‘relational frame theory’.............................................................................................................................7
Gezond verstand.............................................................................................................................................. 7
Effecten van waarnemen op het stroomdiagram.............................................................................................7
Hoofdstuk 2: Orientering in het gebied........................................................................................................... 8
Zoveel begeleiders, zoveel meningen.............................................................................................................. 8
Veel rapportagesystemen................................................................................................................................ 8
Oordelen of beoordelen?.................................................................................................................................8
Beroepsmatig beoordelen............................................................................................................................... 9
Professionele plaats van de observatie............................................................................................................9
Hoofdstuk 3: Observeren is interpreteren....................................................................................................... 9
Zie je de ander, dan zie je jezelf....................................................................................................................... 9
Interpreteren vanuit je mensenkennis...........................................................................................................10
Interpreteren vanuit je lichamelijkheid..........................................................................................................10
Snel intuïtief observeren................................................................................................................................10
‘Foute’ interpretatie?..................................................................................................................................... 11
Wat zit jou als observator dwars?.................................................................................................................. 11
Reductie van de werkelijkheid................................................................................................................ 11
Misvorming van de werkelijkheid........................................................................................................... 12
Burn-outsignalen van de observant........................................................................................................12
Hoofdstuk 4: referentiekader van de beeldvorming...................................................................................... 13
Waarnemen is SELECTEREN........................................................................................................................... 13
Waarnemingen....................................................................................................................................... 13
Leren....................................................................................................................................................... 14
Relational frame......................................................................................................................................14
Proprioceptie.......................................................................................................................................... 14
Waarnemen en COGNITIE..............................................................................................................................15
Accommodatie........................................................................................................................................15
Waarnemen en EMOTIE.................................................................................................................................15
Waarnemen en GEHEUGEN........................................................................................................................... 16
Hoofdstuk 5: Gedragsduiding........................................................................................................................16
Wetenschappelijke modellen.........................................................................................................................16
, Persoonlijk referentiekader............................................................................................................................17
Ieder zijn referentiekader, ieder zijn gelijk..................................................................................................... 17
Een keuze maken............................................................................................................................................17
Observatievraag:............................................................................................................................................ 18
Gedrag is handelen........................................................................................................................................ 18
Aspecten die gedrag beïnvloeden..................................................................................................................18
Het conatief aspect (het behoefteaspect).............................................................................................. 18
Piramide van Maslow...................................................................................................................... 19
8 Levensdomeinen van Schalock..................................................................................................... 19
Het communicatief aspect...................................................................................................................... 20
Het affectief aspect.................................................................................................................................20
Het relationeel aspect.............................................................................................................................20
Lichaamstaal.................................................................................................................................................. 21
Hoofdstuk 7: De focus van observeren en rapporteren..................................................................................21
Zorg en hulp in een complexe maatschappij..................................................................................................21
De hulpvraag en de doelstelling van observatie............................................................................................ 22
Observatievraag opstellen...................................................................................................................... 22
Observeren om te verbeteren....................................................................................................................... 23
Strategisch observeren vanuit een theoretisch standpunt............................................................................ 24
Kwaliteit van het bestaan van Schalock (2007).............................................................................................. 24
Structuur van je observatie-examen.............................................................................................................. 25
Hoofdstuk 8: Betrouwbaar observeren en rapporteren................................................................................. 26
Definitie......................................................................................................................................................... 26
Hoe planmatig is planmatig?......................................................................................................................... 26
Observeren als proces....................................................................................................................................27
De rol van de observator................................................................................................................................27
Vormen van observatie.................................................................................................................................. 27
De situatie waarin wordt geobserveerd (situatieschets)............................................................................... 28
Het probleem van de validiteit.......................................................................................................................28
Hoofdstuk 9 en 10.........................................................................................................................................28
Observeren.................................................................................................................................................... 28
Beperkingen bij observatie............................................................................................................................ 29
Methodes van observatie.............................................................................................................................. 29
Rapporteren!..................................................................................................................................................29
Soorten rapporten......................................................................................................................................... 29
Reflectie en retrospectie................................................................................................................................30
Mondelinge rapportage................................................................................................................................. 30
Wat maakt iemand een goede observator?...................................................................................................30
, Kritisch denken
● Kritisch is afkomstig van het Griekse woord ‘kriterion’, wat norm betekent.
● Kritisch verwijst ook naar het Griekse woord 'kritiké', dat ‘in staat zijn om te onderscheiden’ betekent.
(onderscheiden wat dat de norm is)
Kritisch denken is het vermogen om zelfstandig te komen tot weloverwogen en beargumenteerde afwegingen,
oordelen en beslissingen. Hiervoor zijn denkvaardigheden noodzakelijk. Kritisch denken betekent dat je
informatie niet zonder meer accepteert.
Kritisch denken betekent dat je redeneert en reflecteert voordat je een standpunt inneemt of een besluit
neemt hoe te handelen en dat je kunt verklaren waarop dat standpunt/besluit is gebaseerd.
Wat betekent het meestal?
Ieder van ons kijkt met zijn eigen gekleurde bril naar de wereld
➔ Dialoog voeren en goed observeren worden steeds belangrijke waarden.
Om kritisch te kunnen denken moet je durven twijfelen
Waar kan kritisch denken toe bijdragen?
- Een bewustwording van (verschillen en overeenkomsten in) waarden die we nastreven en
die ons gedrag sturen
- Persoonsvorming: wie ben ik / wie wil ik worden? (bewustwording van onzekerheden, eigen
kwaliteiten en valkuilen; zelfreflectie). Persoonlijke autonomie (zelf keuzes maken) wordt
gestimuleerd.
- Burgerschapsvorming: welke rol heb ik in de maatschappij? Wat is mijn sociale identiteit? Wat wil ik
betekenen voor anderen? Sociale betrokkenheid wordt gestimuleerd.
- Het is helpend bij het analyseren van problemen, bij het helder formuleren van
complexe zaken.
- Leren door (sociale) ervaringen
- Bevordering van sociale interactie en communicatie: we praten met elkaar over
gedachten, gevoelens en ervaringen. Ook de taalvaardigheden worden geoefend.
- Vergroting van het inlevingsvermogen: Men wordt zich bewust van hoe een ander kan denken en wat
er in een ander omgaat. Hierdoor kunnen we beter rekening houden met anderen.
- Een hoger niveau van denken en (moreel) redeneren. We stellen ons de vraag: is het wel logisch wat
je zegt: klopt het wel? We leren kritische en logisch na te denken.
