INLEIDING TOT DE
RECHTSWETENSCHAP
Prof. Tilleman
2025-2026
,
,INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk I. Wat is recht? ........................................................................................................................... 1
1.1. Objectief en subjectief recht ...................................................................................................................... 1
1.1.1. Begrip ....................................................................................................................................................... 1
1.1.2. Buitencontractuele foutaansprakelijkheid ............................................................................... 2
1.2. Klassieke definitie van het objectieve recht ....................................................................................... 2
1.2.1. Imperatief karakter: rechtsregels verbieden of gebieden ................................................. 2
1.2.2. Rechtsregels regelen uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag.................................. 5
1.2.3. Algemeen en onpersoonlijk karakter van de rechtsregel .................................................. 5
1.2.4. (on)bepaalde werkingssfeer van de rechtsregel ................................................................... 5
1.2.5. Afdwingbaarheid van het recht ..................................................................................................... 6
1.2.6. Doel van het recht ............................................................................................................................ 14
1.2.7. Afgrenzing rechtsregels tegenover andere gedragsregels.............................................. 14
1.3. Enkele begrippen inzake het objectieve recht ............................................................................... 16
1.3.1. Positief recht....................................................................................................................................... 16
1.3.2. Gemeen recht versus bijzonder recht ...................................................................................... 16
1.3.3. Formeel en materieel recht .......................................................................................................... 20
1.3.4. Aanvullend recht, gewoon dwingend recht en recht van openbare orde ................ 20
1.4. Indeling en inhoud van het objectieve recht ................................................................................... 25
1.4.1. Indelingen van het recht................................................................................................................ 25
1.4.2. Indelingen van het recht in publiek- en privaatrecht ....................................................... 25
1.4.3. Verdere onderdelen van het publiekrecht ............................................................................. 25
1.4.4. Verdere onderdelen van het privaatrecht .............................................................................. 27
1.4.5. Gemengde rechtstakken ................................................................................................................ 27
1.4.6. Intern recht tegenover internationaal en buitenlands recht ......................................... 28
Hoofdstuk II. Fundamentele kenmerken van het Belgische staatsbestel ................................ 29
2.1. Rechtsstaat..................................................................................................................................................... 29
2.2. Scheiding der machten ............................................................................................................................. 29
2.2.1. Principe................................................................................................................................................. 29
2.2.2. Relatieve scheiding .......................................................................................................................... 30
2.2.3. Onderlinge verhouding tussen de machten .......................................................................... 30
2.3. Soevereiniteit van de natie ..................................................................................................................... 31
2.4. Erfelijke parlementaire monarchie ..................................................................................................... 31
2.5. Federale staat ontstaan uit een gecentraliseerde eenheidsstaat ........................................... 32
Hoofdstuk III. Wet als bron van recht .................................................................................................. 33
3.1. Bronnen van het objectieve recht: algemeen ................................................................................. 33
3.1.1. Verschillende betekenissen van het begrip rechtsbron ................................................... 33
3.1.2. Overzicht van de formele bronnen van het recht ............................................................... 33
3.2. Verschillende betekenissen van het begrip wet in de juridische taal .................................. 34
3.3. Materiële en formele wet......................................................................................................................... 34
3.3.1. Criterium van onderscheid .......................................................................................................... 34
, 3.3.2. Belang van het onderscheid ......................................................................................................... 35
3.4. Kenmerken van de (materiële) wet .................................................................................................... 36
3.5. Soorten wetgeving ...................................................................................................................................... 36
3.6. Federale wetgeving .................................................................................................................................... 37
3.6.1. Grondwet ............................................................................................................................................. 37
3.6.2. Wetten in formele zin ..................................................................................................................... 38
3.6.3. Soorten formele wetten ................................................................................................................. 42
3.6.4. Koninklijke besluiten (KB) ........................................................................................................... 44
3.6.5. Ministerië le besluiten (MB) ......................................................................................................... 45
3.6.6. Besluiten van de staatssecretarissen ....................................................................................... 46
3.7. Lokale wetgeving ........................................................................................................................................ 47
3.7.1. Gedecentraliseerde besturen ...................................................................................................... 47
3.7.2. Provincies ............................................................................................................................................ 48
3.7.3. Gemeenten .......................................................................................................................................... 49
3.8. Communautaire en regionale rechtsorden ...................................................................................... 50
3.8.1. Schets van de staatshervormingen ........................................................................................... 50
3.8.2. Bevoegdheidsverdeling tussen de federale staat, gemeenschappen en gewesten
53
3.8.3. Communautaire en regionale gezagsorganisatie ............................................................... 59
3.9. Bronnen van internationaal recht ....................................................................................................... 62
3.9.1. Verdragen............................................................................................................................................. 62
3.9.2. Supranationale rechtsvorming ................................................................................................... 65
3.10. Hiërarchie der normen........................................................................................................................ 71
3.10.1. Algemeen ............................................................................................................................................. 71
3.10.2. Exceptie van onwettigheid ........................................................................................................... 73
3.10.3. Administratief of bestuurlijk toezicht ..................................................................................... 74
3.10.4. Annulatieberoep en rechtsherstel in natura of bij equivalent voor de RvS ............ 75
3.10.5. Toetsing van de formele wet door de gewone rechter ..................................................... 77
3.10.6. Toetsing van de formele wet door Grondwettelijk Hof .................................................... 78
3.10.7. Toetsing van bijzondere machtenbesluiten .......................................................................... 81
3.11. Interpretatie van de wet ..................................................................................................................... 83
3.11.1. Onvolmaaktheid van het geschreven recht ........................................................................... 83
3.11.2. Wie is bevoegd om de wet te interpreteren? ........................................................................ 83
3.11.3. Interpretatiemethoden .................................................................................................................. 83
3.11.4. Interpretatietechnieken ................................................................................................................ 84
3.12. Toepassing van de wet in de ruimte en in de tijd .................................................................... 85
3.12.1. Toepassing van de wet in de ruimte ......................................................................................... 85
3.12.2. Toepassing van de wet in de tijd ................................................................................................ 86
Hoofdstuk IV. Andere rechtsbronnen .................................................................................................. 96
4.1. Rechtspraak en gerechtelijke organisatie ........................................................................................ 96
4.1.1. Inrichting van hoven en rechtbanken ...................................................................................... 96
4.1.2. Beginselen burgerlijke rechtspleging .................................................................................... 101
, 4.2. Algemene rechtsbeginselen.................................................................................................................. 105
4.2.1. Deainitie .............................................................................................................................................. 105
4.2.2. Bespreking van een aantal algemene rechtsbeginselen ................................................ 106
4.3. Gewoonte ...................................................................................................................................................... 107
4.3.1. Algemeen ........................................................................................................................................... 107
4.3.2. Kenmerken van het gewoonterecht ....................................................................................... 107
4.3.3. Verhouding tussen de gewoonte en de wet ........................................................................ 108
4.4. Rechtsleer..................................................................................................................................................... 108
Hoofdstuk V. Rechtssubjecten, rechtsobjecten, rechtsfeiten en rechtshandelingen ......... 110
5.1. Rechtssubjecten ......................................................................................................................................... 110
5.1.1. Rechtssubject: natuurlijke persoon ........................................................................................ 110
5.1.2. Rechtssubject: rechtspersoon ................................................................................................... 116
5.2. Rechtsobjecten ........................................................................................................................................... 126
5.2.1. Deainitie van het begrip rechtsobject (goed)...................................................................... 126
5.2.2. Classiaicatie van de subjectieve rechten op basis van het rechtsobject waarop ze
betrekking hebben .............................................................................................................................................. 126
5.2.3. Patrimoniale en extrapatrimoniale rechten ....................................................................... 127
5.2.4. Zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele rechten .................................. 127
5.2.5. Lichamelijke en onlichamelijke rechten ............................................................................... 132
5.2.6. Roerende en onroerende goederen ........................................................................................ 132
5.2.7. Vermogen ........................................................................................................................................... 136
5.2.8. Rechtsmisbruik ............................................................................................................................... 137
5.3. Rechtsfeiten en rechtshandelingen ................................................................................................... 139
5.3.1. Begrippen rechtsfeit en rechtshandeling ............................................................................. 140
5.3.2. Enkele fundamentele onderscheiden tussen contracten .............................................. 140
5.3.3. Totstandkoming van het contract............................................................................................ 144
5.3.4. Geldigheidsvoorwaarden ............................................................................................................ 147
5.3.5. Tenietgaan van contracten ......................................................................................................... 157
Hoofdstuk VI. Bewijsrecht...................................................................................................................... 163
6.1. Bronnen van het bewijsrecht............................................................................................................... 163
6.2. Voorwerp van het bewijs: wat moet men bewijzen?................................................................. 163
6.3. Type van bewijsstelsel: hoe moet er bewezen worden?.......................................................... 163
6.4. Bewijslast: wie moet bewijzen? .......................................................................................................... 164
6.5. Hiërarchie van de bewijsmiddelen.................................................................................................... 165
6.5.1. Primauteit van geschreven bewijs: tweeledig principe van artikel 8.9 BW .......... 165
6.5.2. Draagwijdte van artikel 8.9 BW ............................................................................................... 165
6.5.3. Toepassingsgebied van artikel 8.9 BW.................................................................................. 166
6.5.4. Afwijking van artikel 8.9 door artikelen 8.12 en 8.13 BW............................................ 166
6.5.5. Vereisten waaraan het geschreven bewijs moet voldoen ............................................. 166
6.5.6. Bewijswaarde van de onderhandse en de authentieke akte ....................................... 168
Hoofdstuk VII. Vertegenwoordiging ................................................................................................... 170
,7.1. Begripsomschrijving................................................................................................................................ 170
7.2. Omvang van de vertegenwoordiging ............................................................................................... 170
7.2.1. Partijen bepalen vrij omvang mandaat, maar nuancering bij organieke vertegen-
woordiging.............................................................................................................................................................. 170
7.2.2. Bijzonder en algemeen mandaat ............................................................................................. 171
7.2.3. Uitdrukkelijk mandaat en mandaat in algemene bewoordingen .............................. 171
7.3. Vertegenwoordigingsbevoegdheid van de vertegenwoordiger ........................................... 172
7.3.1. Vertegenwoordiger handelde in naam van vertegenwoordigde en binnen de
perken van zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid .............................................................................. 172
7.3.2. Vertegenwoordiger handelde in naam van vertegenwoordigde, maar buiten de
perken van zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid .............................................................................. 174
7.3.3. Vertegenwoordiger handelde in eigen naam...................................................................... 178
7.3.4. Sterkmaking...................................................................................................................................... 179
, Hoofdstuk I. Wat is recht?
1.1. Objectief en subjectief recht
1.1.1. Begrip
Etymologische oorsprong: recht wordt geassocieerd met overheidsgezag
Juristen gebruiken het woord ‘recht’ in tweeledige zin
(a) Objectief recht = recht als maatschappelijk fenomeen
® Geheel van algemene (on)geschreven regels voor uiterlijke gedragingen (niet
gedachten) van in maatschappelijk verband levende mensen (niet dieren)
® Respect wordt afgedwongen door overheid
® Doel: de belangen van de mensen in hun onderling verkeer ordenen en beschermen
(b) Subjectief recht = recht bekeken vanuit het standpunt van het individu
® Aanspraak die een persoon aan rechtsnorm ontleent
Band objectief en subjectief recht
® Twee zijden van dezelfde medaille
(a) Objectief recht: gedragsregels
- Gebodsbepaling: plicht van A om iets te doen
- Verbodsbepaling: plicht van A om iets niet te doen
(b) Subjectief recht: plicht van A om iets (niet) te doen = recht van B om gedraging van A
te eisen
® DUS subjectieve rechten zijn door het objectief recht beschermde aanspraken op
andermans gedrag
® Het objectieve recht is de grondslag voor het recht in subjectieve zin
® Belang onderscheid → belangrijkste toepassing vinden we historisch in de
bevoegdheidsverdeling tussen administratieve rechtscolleges en gewone rechtbanken
o Objectief contentieux: administratieve rechtscolleges oordelen over de wettigheid
van bestuurshandelingen omdat ze het objectief recht schenden
o Subjectief contentieux: gewone rechtbanken oordelen over de schadevergoeding
o Vervaging onderscheid: schadevergoeding toegekend door RvS
Voorbeelden
® Eigendomsrecht: art. 3.50 BW
® Wederzijdse rechten en plichten huurder en verhuurder studentenkamer: art. 58 juncto 25
Vlaams WHD
1
,1.1.2. Buitencontractuele foutaansprakelijkheid
Art. 6.5 BW: eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander
veroorzaakt → 3 componenten
(1) Fout (la faute) = de schending van een wettelijke regel die een bepaald gedrag oplegt of
verbiedt of van de AZN die geldt in het maatschappelijk verkeer (art. 6.6 §1 BW)
® Schending resultaatsverbintenis = overtreding speciaieke rechtsnorm
® Schending inspanningsverbintenis = overtreding algemene zorgvuldigheidsnorm
® Geen subjectieve component (onderscheidingsvermogen)
® Wé l speciaiek regime voor minderjarigen en geesteszieken
o < 12 jaar: geen aansprakelijkheid (art. 6.9 BW)
o > 12 jaar en GZ: geen of beperkte schadeloosstelling (art. 6.10 en 6.11 BW)
® Uitsluitingsgronden (art. 6.7 en 6.8 BW)
(2) Schade (la préjudice) = de economische en niet-economische gevolgen van de aantasting van
een juridisch beschermd persoonlijk belang (art. 6.24 BW)
® Alle verlies dat tot vergoeding in aanmerking komt (bv. materië le schade, fysieke schade,
emotionele schade, inkomstenverlies, ...)
® Schending van subjectief recht noch noodzakelijk noch voldoende
® Integrale schadeloosstelling (economisch of patrimoniaal) (art. 6.30-6.31 BW)
(3) Oorzakelijk verband (le lien de causalité) = feit moet in relevant verband staan met de schade
® Noodzakelijke voorwaarde (art. 6.18 BW)
® Equivalentietheorie (↔ theorie adequate oorzaak) = elke fout zonder dewelke de schade
zich niet zou hebben voorgedaan, zoals ze zich in concreto voordeed, moet als oorzaak van
de schade worden aangemerkt → fout moet dus noodzakelijke voorwaarde (conditio sine
qua non) zijn voor het intreden van de concrete schade (art. 6.18 BW)
® Gaat over de buitencontractuele AH
1.2. Klassieke definitie van het objectieve recht
Objectieve recht = het geheel van imperatieve door de overheid afdwingbare regels, voor de
uiterlijke gedragingen van de rechtssubjecten
1.2.1. Imperatief karakter: rechtsregels verbieden of gebieden
1.2.1.1. Principe
Twee soorten regels
1) Indicatieve regels: drukken uit wat is (bv. wetten van de natuurkunde)
2) Imperatieve regels: drukken uit wat anders kan, maar niet anders mag (o.a. rechtsregels)
2
,Deductieve methode bij de concrete toepassing van rechtsregels
® = vertrekken vanuit het algemene om tot het bijzondere te komen; vertrekken van een
algemene (rechts)regel waaruit gevolgen worden afgeleid voor een concreet geval
® ↔ natuurwetenschappelijke methode: inductieve methode (= van een concrete observatie
naar een algemene regel)
® MAAR soms gaan juristen toch ook inductief te werk
o Een zekere systematiek vinden in de casuı̈stiek
o Diverse categorieë n van gevallen onderscheiden, om op basis daarvan een regel per
categorie af te leiden
Principe: rechtsregels gebieden of verbieden
® Gebodsbepaligen verplichten een bepaald gedrag (bv. art. 203 oud BW)
® Gebod kan ook op negatieve wijze geformuleerd worden: een persoon bestraffen wanneer
deze het beoogde gedrag niet stelt (bv. art. 299 Sw.)
1.2.1.2. Ook permissieve regels houden indirect een verbod in
Permissieve rechtsregels = rechtsregels die een toelating inhouden
® Uitzonderingen op eerder bepaald verbod
® Vooraf gegeven toelating, die vervolgens wordt beperkt
® Soms houdt de vrijheid voor é én persoon een gebod in voor andere personen
® bv. art. 3.50 BW: eigenaar krijgt volheid van bevoegdheden, anderen krijgen deze niet
Meeste rechtsregels worden indicatief geformuleerd (d.i. in de vorm van een vaststelling)
® Beperken zich nooit tot feitelijke vaststellingen; gaat steeds om (impliciet) gebod of verbod
® Rechtsregels zijn nooit declaratief (cfr. art. 159 Gw.)
1.2.1.3. Regels die helpen andere rechtsregels te formuleren
Frequent gebruik van deXinities: bepalingen die andere rechtsregels helpen formuleren of
verduidelijken (zoals boek I WER; art. 97 Sw.)
® Vaak voorafgaand aan wetsbepaling
AXbakening toepassingsgebied: ook het toepassingsgebied van de rechtsregels wordt vaak
onder woorden gebracht met afzonderlijke bepalingen die op zichzelf geen gedragsregel inhouden
(bv. art. 212 OBW)
Constitutieve en attributieve regels
® Constitutieve regels die geen gedragsregels bevatten, maar (de instellingen van) de staat
organiseren (bv. art. 1 GW)
® Daaraan worden vervolgens bevoegdheden toegekend via ‘attributieve’ regels, die voor de
overheid wel degelijk gedragsregels zijn
3
, 1.2.1.4. Verschillende graden in het verbindend karakter van de rechtsregel
(a) Resultaats-/inspannings-/garantieverbintenis
1) Inspanningsverbintenis (une obligation de moyen) = verbintenis die SA ervan verplicht
alle zorg te verstrekken die eigen is aan voorzichtig en redelijk persoon (art. 5.72 lid 1 BW)
® Alle zorg verstrekken om bepaald resultaat te bereiken
® Voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden = abstracte maatstaf
o Vroeger: bonus pater familias
o Voor de Bc. AH → 5 criteria (art. 6.6 §2 BW)
® Bewijslast van de fout rust op SE
2) Resultaatsverbintenis (une obligation de résultat) = verbintenis die verplichting inhoudt
om een bepaald resultaat te bereiken, onaahankelijk van de daartoe vereiste inspanningen
(art. 5.72 lid 1 BW)
® Verplicht bepaald resultaat bereiken
® Fout SA wordt vermoed, tenzij SA bewijs levert van overmacht
3) Garantieverbintenis (une obligation de garantie) = verbintenis dat inhoudt dat SA zich
onder alle omstandigheden verbindt tot het bereiken van een bepaald resultaat
® Overmacht uitgesloten
Criteria onderscheid tussen inspannings- en resultaatsverbintenis
® Aleatoir karakter van het resultaat
o Indien verbintenis gericht op realisatie van een aleatoir resultaat (= resultaat dat voor
(groot) stuk aahangt van het toeval) = meestal inspanningsverbintenis (bv. genezing
van een patië nt of de vrijspraak van een clië nt)
o Wanneer SA het beoogde resultaat normaal gezien bereikt door de technieken aan te
wenden waarover hij beschikt (of moet beschikken) = resultaatsverbintenis
® Betrokkenheid SE
o Actieve rol of aanzienlijke handelingsvrijheid voor de SE = inspanningsverbintenis
o Indien SE passief het gedrag van de SA moet ondergaan = resultaatsverbintenis
(b) Gebonden en discretionaire bevoegdheid (la compétence liée ↔ discrétionnaire)
® Principe: ook overheid gebonden door de wet (moet binnen de grenzen van de wet blijven
die haar bevoegdheid regelt)
® Nog ruimte voor beoordelingsvrijheid/beleidsvrijheid?
® Onderscheid ook in het privaatrecht relevant (bv. uitstel van betaling (art. 5.201 BW))
4
RECHTSWETENSCHAP
Prof. Tilleman
2025-2026
,
,INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk I. Wat is recht? ........................................................................................................................... 1
1.1. Objectief en subjectief recht ...................................................................................................................... 1
1.1.1. Begrip ....................................................................................................................................................... 1
1.1.2. Buitencontractuele foutaansprakelijkheid ............................................................................... 2
1.2. Klassieke definitie van het objectieve recht ....................................................................................... 2
1.2.1. Imperatief karakter: rechtsregels verbieden of gebieden ................................................. 2
1.2.2. Rechtsregels regelen uitsluitend menselijk en uitwendig gedrag.................................. 5
1.2.3. Algemeen en onpersoonlijk karakter van de rechtsregel .................................................. 5
1.2.4. (on)bepaalde werkingssfeer van de rechtsregel ................................................................... 5
1.2.5. Afdwingbaarheid van het recht ..................................................................................................... 6
1.2.6. Doel van het recht ............................................................................................................................ 14
1.2.7. Afgrenzing rechtsregels tegenover andere gedragsregels.............................................. 14
1.3. Enkele begrippen inzake het objectieve recht ............................................................................... 16
1.3.1. Positief recht....................................................................................................................................... 16
1.3.2. Gemeen recht versus bijzonder recht ...................................................................................... 16
1.3.3. Formeel en materieel recht .......................................................................................................... 20
1.3.4. Aanvullend recht, gewoon dwingend recht en recht van openbare orde ................ 20
1.4. Indeling en inhoud van het objectieve recht ................................................................................... 25
1.4.1. Indelingen van het recht................................................................................................................ 25
1.4.2. Indelingen van het recht in publiek- en privaatrecht ....................................................... 25
1.4.3. Verdere onderdelen van het publiekrecht ............................................................................. 25
1.4.4. Verdere onderdelen van het privaatrecht .............................................................................. 27
1.4.5. Gemengde rechtstakken ................................................................................................................ 27
1.4.6. Intern recht tegenover internationaal en buitenlands recht ......................................... 28
Hoofdstuk II. Fundamentele kenmerken van het Belgische staatsbestel ................................ 29
2.1. Rechtsstaat..................................................................................................................................................... 29
2.2. Scheiding der machten ............................................................................................................................. 29
2.2.1. Principe................................................................................................................................................. 29
2.2.2. Relatieve scheiding .......................................................................................................................... 30
2.2.3. Onderlinge verhouding tussen de machten .......................................................................... 30
2.3. Soevereiniteit van de natie ..................................................................................................................... 31
2.4. Erfelijke parlementaire monarchie ..................................................................................................... 31
2.5. Federale staat ontstaan uit een gecentraliseerde eenheidsstaat ........................................... 32
Hoofdstuk III. Wet als bron van recht .................................................................................................. 33
3.1. Bronnen van het objectieve recht: algemeen ................................................................................. 33
3.1.1. Verschillende betekenissen van het begrip rechtsbron ................................................... 33
3.1.2. Overzicht van de formele bronnen van het recht ............................................................... 33
3.2. Verschillende betekenissen van het begrip wet in de juridische taal .................................. 34
3.3. Materiële en formele wet......................................................................................................................... 34
3.3.1. Criterium van onderscheid .......................................................................................................... 34
, 3.3.2. Belang van het onderscheid ......................................................................................................... 35
3.4. Kenmerken van de (materiële) wet .................................................................................................... 36
3.5. Soorten wetgeving ...................................................................................................................................... 36
3.6. Federale wetgeving .................................................................................................................................... 37
3.6.1. Grondwet ............................................................................................................................................. 37
3.6.2. Wetten in formele zin ..................................................................................................................... 38
3.6.3. Soorten formele wetten ................................................................................................................. 42
3.6.4. Koninklijke besluiten (KB) ........................................................................................................... 44
3.6.5. Ministerië le besluiten (MB) ......................................................................................................... 45
3.6.6. Besluiten van de staatssecretarissen ....................................................................................... 46
3.7. Lokale wetgeving ........................................................................................................................................ 47
3.7.1. Gedecentraliseerde besturen ...................................................................................................... 47
3.7.2. Provincies ............................................................................................................................................ 48
3.7.3. Gemeenten .......................................................................................................................................... 49
3.8. Communautaire en regionale rechtsorden ...................................................................................... 50
3.8.1. Schets van de staatshervormingen ........................................................................................... 50
3.8.2. Bevoegdheidsverdeling tussen de federale staat, gemeenschappen en gewesten
53
3.8.3. Communautaire en regionale gezagsorganisatie ............................................................... 59
3.9. Bronnen van internationaal recht ....................................................................................................... 62
3.9.1. Verdragen............................................................................................................................................. 62
3.9.2. Supranationale rechtsvorming ................................................................................................... 65
3.10. Hiërarchie der normen........................................................................................................................ 71
3.10.1. Algemeen ............................................................................................................................................. 71
3.10.2. Exceptie van onwettigheid ........................................................................................................... 73
3.10.3. Administratief of bestuurlijk toezicht ..................................................................................... 74
3.10.4. Annulatieberoep en rechtsherstel in natura of bij equivalent voor de RvS ............ 75
3.10.5. Toetsing van de formele wet door de gewone rechter ..................................................... 77
3.10.6. Toetsing van de formele wet door Grondwettelijk Hof .................................................... 78
3.10.7. Toetsing van bijzondere machtenbesluiten .......................................................................... 81
3.11. Interpretatie van de wet ..................................................................................................................... 83
3.11.1. Onvolmaaktheid van het geschreven recht ........................................................................... 83
3.11.2. Wie is bevoegd om de wet te interpreteren? ........................................................................ 83
3.11.3. Interpretatiemethoden .................................................................................................................. 83
3.11.4. Interpretatietechnieken ................................................................................................................ 84
3.12. Toepassing van de wet in de ruimte en in de tijd .................................................................... 85
3.12.1. Toepassing van de wet in de ruimte ......................................................................................... 85
3.12.2. Toepassing van de wet in de tijd ................................................................................................ 86
Hoofdstuk IV. Andere rechtsbronnen .................................................................................................. 96
4.1. Rechtspraak en gerechtelijke organisatie ........................................................................................ 96
4.1.1. Inrichting van hoven en rechtbanken ...................................................................................... 96
4.1.2. Beginselen burgerlijke rechtspleging .................................................................................... 101
, 4.2. Algemene rechtsbeginselen.................................................................................................................. 105
4.2.1. Deainitie .............................................................................................................................................. 105
4.2.2. Bespreking van een aantal algemene rechtsbeginselen ................................................ 106
4.3. Gewoonte ...................................................................................................................................................... 107
4.3.1. Algemeen ........................................................................................................................................... 107
4.3.2. Kenmerken van het gewoonterecht ....................................................................................... 107
4.3.3. Verhouding tussen de gewoonte en de wet ........................................................................ 108
4.4. Rechtsleer..................................................................................................................................................... 108
Hoofdstuk V. Rechtssubjecten, rechtsobjecten, rechtsfeiten en rechtshandelingen ......... 110
5.1. Rechtssubjecten ......................................................................................................................................... 110
5.1.1. Rechtssubject: natuurlijke persoon ........................................................................................ 110
5.1.2. Rechtssubject: rechtspersoon ................................................................................................... 116
5.2. Rechtsobjecten ........................................................................................................................................... 126
5.2.1. Deainitie van het begrip rechtsobject (goed)...................................................................... 126
5.2.2. Classiaicatie van de subjectieve rechten op basis van het rechtsobject waarop ze
betrekking hebben .............................................................................................................................................. 126
5.2.3. Patrimoniale en extrapatrimoniale rechten ....................................................................... 127
5.2.4. Zakelijke rechten, vorderingsrechten en intellectuele rechten .................................. 127
5.2.5. Lichamelijke en onlichamelijke rechten ............................................................................... 132
5.2.6. Roerende en onroerende goederen ........................................................................................ 132
5.2.7. Vermogen ........................................................................................................................................... 136
5.2.8. Rechtsmisbruik ............................................................................................................................... 137
5.3. Rechtsfeiten en rechtshandelingen ................................................................................................... 139
5.3.1. Begrippen rechtsfeit en rechtshandeling ............................................................................. 140
5.3.2. Enkele fundamentele onderscheiden tussen contracten .............................................. 140
5.3.3. Totstandkoming van het contract............................................................................................ 144
5.3.4. Geldigheidsvoorwaarden ............................................................................................................ 147
5.3.5. Tenietgaan van contracten ......................................................................................................... 157
Hoofdstuk VI. Bewijsrecht...................................................................................................................... 163
6.1. Bronnen van het bewijsrecht............................................................................................................... 163
6.2. Voorwerp van het bewijs: wat moet men bewijzen?................................................................. 163
6.3. Type van bewijsstelsel: hoe moet er bewezen worden?.......................................................... 163
6.4. Bewijslast: wie moet bewijzen? .......................................................................................................... 164
6.5. Hiërarchie van de bewijsmiddelen.................................................................................................... 165
6.5.1. Primauteit van geschreven bewijs: tweeledig principe van artikel 8.9 BW .......... 165
6.5.2. Draagwijdte van artikel 8.9 BW ............................................................................................... 165
6.5.3. Toepassingsgebied van artikel 8.9 BW.................................................................................. 166
6.5.4. Afwijking van artikel 8.9 door artikelen 8.12 en 8.13 BW............................................ 166
6.5.5. Vereisten waaraan het geschreven bewijs moet voldoen ............................................. 166
6.5.6. Bewijswaarde van de onderhandse en de authentieke akte ....................................... 168
Hoofdstuk VII. Vertegenwoordiging ................................................................................................... 170
,7.1. Begripsomschrijving................................................................................................................................ 170
7.2. Omvang van de vertegenwoordiging ............................................................................................... 170
7.2.1. Partijen bepalen vrij omvang mandaat, maar nuancering bij organieke vertegen-
woordiging.............................................................................................................................................................. 170
7.2.2. Bijzonder en algemeen mandaat ............................................................................................. 171
7.2.3. Uitdrukkelijk mandaat en mandaat in algemene bewoordingen .............................. 171
7.3. Vertegenwoordigingsbevoegdheid van de vertegenwoordiger ........................................... 172
7.3.1. Vertegenwoordiger handelde in naam van vertegenwoordigde en binnen de
perken van zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid .............................................................................. 172
7.3.2. Vertegenwoordiger handelde in naam van vertegenwoordigde, maar buiten de
perken van zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid .............................................................................. 174
7.3.3. Vertegenwoordiger handelde in eigen naam...................................................................... 178
7.3.4. Sterkmaking...................................................................................................................................... 179
, Hoofdstuk I. Wat is recht?
1.1. Objectief en subjectief recht
1.1.1. Begrip
Etymologische oorsprong: recht wordt geassocieerd met overheidsgezag
Juristen gebruiken het woord ‘recht’ in tweeledige zin
(a) Objectief recht = recht als maatschappelijk fenomeen
® Geheel van algemene (on)geschreven regels voor uiterlijke gedragingen (niet
gedachten) van in maatschappelijk verband levende mensen (niet dieren)
® Respect wordt afgedwongen door overheid
® Doel: de belangen van de mensen in hun onderling verkeer ordenen en beschermen
(b) Subjectief recht = recht bekeken vanuit het standpunt van het individu
® Aanspraak die een persoon aan rechtsnorm ontleent
Band objectief en subjectief recht
® Twee zijden van dezelfde medaille
(a) Objectief recht: gedragsregels
- Gebodsbepaling: plicht van A om iets te doen
- Verbodsbepaling: plicht van A om iets niet te doen
(b) Subjectief recht: plicht van A om iets (niet) te doen = recht van B om gedraging van A
te eisen
® DUS subjectieve rechten zijn door het objectief recht beschermde aanspraken op
andermans gedrag
® Het objectieve recht is de grondslag voor het recht in subjectieve zin
® Belang onderscheid → belangrijkste toepassing vinden we historisch in de
bevoegdheidsverdeling tussen administratieve rechtscolleges en gewone rechtbanken
o Objectief contentieux: administratieve rechtscolleges oordelen over de wettigheid
van bestuurshandelingen omdat ze het objectief recht schenden
o Subjectief contentieux: gewone rechtbanken oordelen over de schadevergoeding
o Vervaging onderscheid: schadevergoeding toegekend door RvS
Voorbeelden
® Eigendomsrecht: art. 3.50 BW
® Wederzijdse rechten en plichten huurder en verhuurder studentenkamer: art. 58 juncto 25
Vlaams WHD
1
,1.1.2. Buitencontractuele foutaansprakelijkheid
Art. 6.5 BW: eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander
veroorzaakt → 3 componenten
(1) Fout (la faute) = de schending van een wettelijke regel die een bepaald gedrag oplegt of
verbiedt of van de AZN die geldt in het maatschappelijk verkeer (art. 6.6 §1 BW)
® Schending resultaatsverbintenis = overtreding speciaieke rechtsnorm
® Schending inspanningsverbintenis = overtreding algemene zorgvuldigheidsnorm
® Geen subjectieve component (onderscheidingsvermogen)
® Wé l speciaiek regime voor minderjarigen en geesteszieken
o < 12 jaar: geen aansprakelijkheid (art. 6.9 BW)
o > 12 jaar en GZ: geen of beperkte schadeloosstelling (art. 6.10 en 6.11 BW)
® Uitsluitingsgronden (art. 6.7 en 6.8 BW)
(2) Schade (la préjudice) = de economische en niet-economische gevolgen van de aantasting van
een juridisch beschermd persoonlijk belang (art. 6.24 BW)
® Alle verlies dat tot vergoeding in aanmerking komt (bv. materië le schade, fysieke schade,
emotionele schade, inkomstenverlies, ...)
® Schending van subjectief recht noch noodzakelijk noch voldoende
® Integrale schadeloosstelling (economisch of patrimoniaal) (art. 6.30-6.31 BW)
(3) Oorzakelijk verband (le lien de causalité) = feit moet in relevant verband staan met de schade
® Noodzakelijke voorwaarde (art. 6.18 BW)
® Equivalentietheorie (↔ theorie adequate oorzaak) = elke fout zonder dewelke de schade
zich niet zou hebben voorgedaan, zoals ze zich in concreto voordeed, moet als oorzaak van
de schade worden aangemerkt → fout moet dus noodzakelijke voorwaarde (conditio sine
qua non) zijn voor het intreden van de concrete schade (art. 6.18 BW)
® Gaat over de buitencontractuele AH
1.2. Klassieke definitie van het objectieve recht
Objectieve recht = het geheel van imperatieve door de overheid afdwingbare regels, voor de
uiterlijke gedragingen van de rechtssubjecten
1.2.1. Imperatief karakter: rechtsregels verbieden of gebieden
1.2.1.1. Principe
Twee soorten regels
1) Indicatieve regels: drukken uit wat is (bv. wetten van de natuurkunde)
2) Imperatieve regels: drukken uit wat anders kan, maar niet anders mag (o.a. rechtsregels)
2
,Deductieve methode bij de concrete toepassing van rechtsregels
® = vertrekken vanuit het algemene om tot het bijzondere te komen; vertrekken van een
algemene (rechts)regel waaruit gevolgen worden afgeleid voor een concreet geval
® ↔ natuurwetenschappelijke methode: inductieve methode (= van een concrete observatie
naar een algemene regel)
® MAAR soms gaan juristen toch ook inductief te werk
o Een zekere systematiek vinden in de casuı̈stiek
o Diverse categorieë n van gevallen onderscheiden, om op basis daarvan een regel per
categorie af te leiden
Principe: rechtsregels gebieden of verbieden
® Gebodsbepaligen verplichten een bepaald gedrag (bv. art. 203 oud BW)
® Gebod kan ook op negatieve wijze geformuleerd worden: een persoon bestraffen wanneer
deze het beoogde gedrag niet stelt (bv. art. 299 Sw.)
1.2.1.2. Ook permissieve regels houden indirect een verbod in
Permissieve rechtsregels = rechtsregels die een toelating inhouden
® Uitzonderingen op eerder bepaald verbod
® Vooraf gegeven toelating, die vervolgens wordt beperkt
® Soms houdt de vrijheid voor é én persoon een gebod in voor andere personen
® bv. art. 3.50 BW: eigenaar krijgt volheid van bevoegdheden, anderen krijgen deze niet
Meeste rechtsregels worden indicatief geformuleerd (d.i. in de vorm van een vaststelling)
® Beperken zich nooit tot feitelijke vaststellingen; gaat steeds om (impliciet) gebod of verbod
® Rechtsregels zijn nooit declaratief (cfr. art. 159 Gw.)
1.2.1.3. Regels die helpen andere rechtsregels te formuleren
Frequent gebruik van deXinities: bepalingen die andere rechtsregels helpen formuleren of
verduidelijken (zoals boek I WER; art. 97 Sw.)
® Vaak voorafgaand aan wetsbepaling
AXbakening toepassingsgebied: ook het toepassingsgebied van de rechtsregels wordt vaak
onder woorden gebracht met afzonderlijke bepalingen die op zichzelf geen gedragsregel inhouden
(bv. art. 212 OBW)
Constitutieve en attributieve regels
® Constitutieve regels die geen gedragsregels bevatten, maar (de instellingen van) de staat
organiseren (bv. art. 1 GW)
® Daaraan worden vervolgens bevoegdheden toegekend via ‘attributieve’ regels, die voor de
overheid wel degelijk gedragsregels zijn
3
, 1.2.1.4. Verschillende graden in het verbindend karakter van de rechtsregel
(a) Resultaats-/inspannings-/garantieverbintenis
1) Inspanningsverbintenis (une obligation de moyen) = verbintenis die SA ervan verplicht
alle zorg te verstrekken die eigen is aan voorzichtig en redelijk persoon (art. 5.72 lid 1 BW)
® Alle zorg verstrekken om bepaald resultaat te bereiken
® Voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden = abstracte maatstaf
o Vroeger: bonus pater familias
o Voor de Bc. AH → 5 criteria (art. 6.6 §2 BW)
® Bewijslast van de fout rust op SE
2) Resultaatsverbintenis (une obligation de résultat) = verbintenis die verplichting inhoudt
om een bepaald resultaat te bereiken, onaahankelijk van de daartoe vereiste inspanningen
(art. 5.72 lid 1 BW)
® Verplicht bepaald resultaat bereiken
® Fout SA wordt vermoed, tenzij SA bewijs levert van overmacht
3) Garantieverbintenis (une obligation de garantie) = verbintenis dat inhoudt dat SA zich
onder alle omstandigheden verbindt tot het bereiken van een bepaald resultaat
® Overmacht uitgesloten
Criteria onderscheid tussen inspannings- en resultaatsverbintenis
® Aleatoir karakter van het resultaat
o Indien verbintenis gericht op realisatie van een aleatoir resultaat (= resultaat dat voor
(groot) stuk aahangt van het toeval) = meestal inspanningsverbintenis (bv. genezing
van een patië nt of de vrijspraak van een clië nt)
o Wanneer SA het beoogde resultaat normaal gezien bereikt door de technieken aan te
wenden waarover hij beschikt (of moet beschikken) = resultaatsverbintenis
® Betrokkenheid SE
o Actieve rol of aanzienlijke handelingsvrijheid voor de SE = inspanningsverbintenis
o Indien SE passief het gedrag van de SA moet ondergaan = resultaatsverbintenis
(b) Gebonden en discretionaire bevoegdheid (la compétence liée ↔ discrétionnaire)
® Principe: ook overheid gebonden door de wet (moet binnen de grenzen van de wet blijven
die haar bevoegdheid regelt)
® Nog ruimte voor beoordelingsvrijheid/beleidsvrijheid?
® Onderscheid ook in het privaatrecht relevant (bv. uitstel van betaling (art. 5.201 BW))
4
