SOCIAAL RECHT
DEEL 1: INLEIDING
Wat is sociale wetgeving? • Ruim en complex
• Onderhevig aan veranderingen
o Sociaal strafwetboek
o Sociale inspectie
Indeling van de sociale wetgeving • Arbeidsrecht
• Sociale zekerheid
o Sociale zekerheid in de strikte zin
o Sociale bijstand
Sociale statuten • Werknemer
• Zelfstandige
• Ambtenaar
WAT IS SOCIALE WETGEVING?
Geen duidelijk afgebakend geheel = Onoverzichtelijk => Meerdere rechtsbronnen:
ð Internationale rechtsbronnen
ð Wetten / decreten / ordonnanties
o bv. Arbeidsovereenkomstenwet van 3 juli 1978
ð Koninklijke besluiten / Ministeriële besluiten
ð Rechtspraak / rechtsleer / gewoonte / gebruik
ð Collectieve arbeidsovereenkomsten (“CAO’s”)
o = Een schriftelijke overeenkomst tussen werknemersorganisaties en werkgevers
of werkgeversorganisaties.
o Van toepassing op een hele groep mensen
§ Nationaal niveau: bv. CAO over telewerk (regels voor iedereen in België).
§ Sectoraal niveau: bv. horeca, voedingsindustrie, dienstensector – elk
met eigen CAO’s (regels over arbeidsduur, minimumloon,
eindejaarspremie, enz.).
§ Ondernemingsniveau: specifieke afspraken binnen één bedrijf.
1
, ð Arbeidsreglement (ondernemingsniveau)
o = Een wettelijk verplicht document in België dat de rechten en plichten van
werkgever en werknemer bevat.
o Kenmerken:
§ Verplicht vanaf 1 werknemer in dienst.
§ Bevat o.a.:
• Werktijden en uurroosters
• Loonbetaling
• Ziekteprocedure
• Vakantie- en verlofregeling
• Opzegtermijn bij ontslag
§ Verschilt per onderneming -> elk bedrijf heeft zijn eigen reglement.
§ Wordt opgesteld door de werkgever, maar wijzigingen moeten aan
werknemers worden meegedeeld.
§ Wet op het arbeidsreglement bepaalt wat er verplicht in moet staan.
ð Arbeidsovereenkomst (individueel niveau)
o = Een contract tussen werkgever en werknemer waarin afspraken staan over het
werk dat de werknemer uitvoert in ruil voor loon, onder gezag van de werkgever.
o Kenmerken:
§ Geldt individueel -> tussen één werknemer en één werkgever.
§ Onderdeel van het individueel sociaal recht.
§ Vermeldt o.a.:
• Functie / taakomschrijving
• Loon
• Arbeidstijd (uurrooster)
• Duur van de overeenkomst
- Hiërarchie van de nationale rechtsbronnen (art. 51 cao-wet 1968)
• Art. 51: De hiërarchie van de bronnen der verbintenissen in de arbeidsbetrekkingen
tussen werkgevers en werknemers is als volgt vastgesteld:
• 1. de dwingende bepalingen van de wet;
• 2. de algemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomsten in volgende
orde:
a) de overeenkomsten gesloten in de Nationale Arbeidsraad;
b) de overeenkomsten gesloten in een paritair comité;
c) de overeenkomsten gesloten in een paritair subcomité;
2
, • 3. de niet algemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomsten,
wanneer de werkgever de overeenkomst ondertekend heeft of aangesloten is bij een
organisatie die deze overeenkomsten heeft ondertekend, in volgende orde :
a) de overeenkomsten gesloten in de Nationale Arbeidsraad;
b) de overeenkomsten gesloten in een paritair comité;
c) de overeenkomsten gesloten in een paritair subcomité;
d) de overeenkomsten gesloten buiten een paritair orgaan;
• 4. de geschreven individuele overeenkomst;
• 5. de niet algemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomst, gesloten in
een paritair orgaan, wanneer de werkgever, hoewel hij de overeenkomst niet
ondertekend heeft of niet aangesloten is bij een organisatie die deze heeft ondertekend,
behoort tot het ressort van het paritair orgaan waarin de overeenkomst is gesloten;
• 6. het arbeidsreglement;
• 7. de aanvullende bepalingen van de wet;
• 8. de mondelinge individuele overeenkomst;
• 9. het gebruik.
Sociale wetgeving is ook constant onderhevig aan evolutie: voorbeelden:
› Sociaal strafwetboek (2011)
› Eenheidsstatuut (2014)
› Re-integratie langdurig zieken (2017 en 2022)
› Coronamaatregelen
o Corona-telewerk
o Corona-werkloosheid
o Vaccinatieverlof
› Maatregelen nav. oorlog Oekraïne, energiecrisis, …
3
, INDELING V/D SOCIALE WETGEVING
DOEL
- Bescherming van de belangen en het welzijn van de werknemers
• Uitgangspunt: werknemer is de zwakste partij!
› Bv. Bescherming tegen pesten, geweld en ongewenst seksueel gedrag,
loonbeschermingswet, arbeidswet (kinderarbeid, moederschapsbescherming,
arbeidstijden en rusttijd, enz.)
- Bescherming van de sociaal verzekerden
• Sociale verzekeringswetten
› Bv. vervangingsinkomen bij ziekte of werkloosheid, gezinsbijslag, leefloon
ARBEIDSRECHT
= Regelt de verhoudingen tussen de werknemers en de werkgevers.
Arbeidsrecht
Individueel arbeidsrecht Collectief arbeidsrecht
Regelt de individuele relatie tussen één WG
en één WN Regelt de relatie tussen (groep van)
• Het sluiten van een arbeidsovereenkomst en WG’s en (groep van) WN’s
de uitvoering ervan • Vastgelegd in collectieve
• De schorsing van de arbeidsovereenkomst arbeidsovereenkomsten (“CAO’s”)
• De beëindiging van de arbeidsovereenkomst • Onderhandelingen
vakbondsorganisaties
• Op verschillende niveaus:
• Nationale arbeidsraad
• Paritair comité
• Ondernemingsraad
• Comité voor preventie en
Zeer grote vrijheid maar opgepast voor bescherming op het werk
dwingend recht en de hiërarchie van de
rechtsbronnen.
13 |
4
DEEL 1: INLEIDING
Wat is sociale wetgeving? • Ruim en complex
• Onderhevig aan veranderingen
o Sociaal strafwetboek
o Sociale inspectie
Indeling van de sociale wetgeving • Arbeidsrecht
• Sociale zekerheid
o Sociale zekerheid in de strikte zin
o Sociale bijstand
Sociale statuten • Werknemer
• Zelfstandige
• Ambtenaar
WAT IS SOCIALE WETGEVING?
Geen duidelijk afgebakend geheel = Onoverzichtelijk => Meerdere rechtsbronnen:
ð Internationale rechtsbronnen
ð Wetten / decreten / ordonnanties
o bv. Arbeidsovereenkomstenwet van 3 juli 1978
ð Koninklijke besluiten / Ministeriële besluiten
ð Rechtspraak / rechtsleer / gewoonte / gebruik
ð Collectieve arbeidsovereenkomsten (“CAO’s”)
o = Een schriftelijke overeenkomst tussen werknemersorganisaties en werkgevers
of werkgeversorganisaties.
o Van toepassing op een hele groep mensen
§ Nationaal niveau: bv. CAO over telewerk (regels voor iedereen in België).
§ Sectoraal niveau: bv. horeca, voedingsindustrie, dienstensector – elk
met eigen CAO’s (regels over arbeidsduur, minimumloon,
eindejaarspremie, enz.).
§ Ondernemingsniveau: specifieke afspraken binnen één bedrijf.
1
, ð Arbeidsreglement (ondernemingsniveau)
o = Een wettelijk verplicht document in België dat de rechten en plichten van
werkgever en werknemer bevat.
o Kenmerken:
§ Verplicht vanaf 1 werknemer in dienst.
§ Bevat o.a.:
• Werktijden en uurroosters
• Loonbetaling
• Ziekteprocedure
• Vakantie- en verlofregeling
• Opzegtermijn bij ontslag
§ Verschilt per onderneming -> elk bedrijf heeft zijn eigen reglement.
§ Wordt opgesteld door de werkgever, maar wijzigingen moeten aan
werknemers worden meegedeeld.
§ Wet op het arbeidsreglement bepaalt wat er verplicht in moet staan.
ð Arbeidsovereenkomst (individueel niveau)
o = Een contract tussen werkgever en werknemer waarin afspraken staan over het
werk dat de werknemer uitvoert in ruil voor loon, onder gezag van de werkgever.
o Kenmerken:
§ Geldt individueel -> tussen één werknemer en één werkgever.
§ Onderdeel van het individueel sociaal recht.
§ Vermeldt o.a.:
• Functie / taakomschrijving
• Loon
• Arbeidstijd (uurrooster)
• Duur van de overeenkomst
- Hiërarchie van de nationale rechtsbronnen (art. 51 cao-wet 1968)
• Art. 51: De hiërarchie van de bronnen der verbintenissen in de arbeidsbetrekkingen
tussen werkgevers en werknemers is als volgt vastgesteld:
• 1. de dwingende bepalingen van de wet;
• 2. de algemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomsten in volgende
orde:
a) de overeenkomsten gesloten in de Nationale Arbeidsraad;
b) de overeenkomsten gesloten in een paritair comité;
c) de overeenkomsten gesloten in een paritair subcomité;
2
, • 3. de niet algemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomsten,
wanneer de werkgever de overeenkomst ondertekend heeft of aangesloten is bij een
organisatie die deze overeenkomsten heeft ondertekend, in volgende orde :
a) de overeenkomsten gesloten in de Nationale Arbeidsraad;
b) de overeenkomsten gesloten in een paritair comité;
c) de overeenkomsten gesloten in een paritair subcomité;
d) de overeenkomsten gesloten buiten een paritair orgaan;
• 4. de geschreven individuele overeenkomst;
• 5. de niet algemeen verbindend verklaarde collectieve arbeidsovereenkomst, gesloten in
een paritair orgaan, wanneer de werkgever, hoewel hij de overeenkomst niet
ondertekend heeft of niet aangesloten is bij een organisatie die deze heeft ondertekend,
behoort tot het ressort van het paritair orgaan waarin de overeenkomst is gesloten;
• 6. het arbeidsreglement;
• 7. de aanvullende bepalingen van de wet;
• 8. de mondelinge individuele overeenkomst;
• 9. het gebruik.
Sociale wetgeving is ook constant onderhevig aan evolutie: voorbeelden:
› Sociaal strafwetboek (2011)
› Eenheidsstatuut (2014)
› Re-integratie langdurig zieken (2017 en 2022)
› Coronamaatregelen
o Corona-telewerk
o Corona-werkloosheid
o Vaccinatieverlof
› Maatregelen nav. oorlog Oekraïne, energiecrisis, …
3
, INDELING V/D SOCIALE WETGEVING
DOEL
- Bescherming van de belangen en het welzijn van de werknemers
• Uitgangspunt: werknemer is de zwakste partij!
› Bv. Bescherming tegen pesten, geweld en ongewenst seksueel gedrag,
loonbeschermingswet, arbeidswet (kinderarbeid, moederschapsbescherming,
arbeidstijden en rusttijd, enz.)
- Bescherming van de sociaal verzekerden
• Sociale verzekeringswetten
› Bv. vervangingsinkomen bij ziekte of werkloosheid, gezinsbijslag, leefloon
ARBEIDSRECHT
= Regelt de verhoudingen tussen de werknemers en de werkgevers.
Arbeidsrecht
Individueel arbeidsrecht Collectief arbeidsrecht
Regelt de individuele relatie tussen één WG
en één WN Regelt de relatie tussen (groep van)
• Het sluiten van een arbeidsovereenkomst en WG’s en (groep van) WN’s
de uitvoering ervan • Vastgelegd in collectieve
• De schorsing van de arbeidsovereenkomst arbeidsovereenkomsten (“CAO’s”)
• De beëindiging van de arbeidsovereenkomst • Onderhandelingen
vakbondsorganisaties
• Op verschillende niveaus:
• Nationale arbeidsraad
• Paritair comité
• Ondernemingsraad
• Comité voor preventie en
Zeer grote vrijheid maar opgepast voor bescherming op het werk
dwingend recht en de hiërarchie van de
rechtsbronnen.
13 |
4
