Ontwikkelingspsychologie
Deel 1: de ontwikkeling van het kind
Hoofdstuk 1: een inleiding in de ontwikkeling van het kind (les 1)
Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie= wetenschappelijk studie van patronen van groei, veranderingen
stabiliteit van conceptie tot hoge ouderdom
Wetenschappelijke benadering: toetsen aan de hand van wetenschappelijke methoden
Focus op menselijke ontwikkeling (universeel of specifiek)
Ook focus op stabiliteit in het leven van kinderen, adolescenten en volwassenen. Hoe
komt gedrag overeen met eerder gedrag?
Ontwikkelingsproces in elke levensfase
De reikwijdte van het vakgebied
De ontwikkeling van het kind: 4 domeinen:
Fysieke ontwikkeling; ontwikkelingen die betrekking heeft op de fysieke opbouw vh
lichaam, zoals hersenen, zenuwstelsel, spieren, behoefte aan slaap, eten,..
Cognitieve ontwikkeling; ontwikkeling die betrekking heeft op intellectuele vermogens,
zoals denken, leren, geheugen,...
Sociaal-emotionele ontwikkeling; ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties,
interacties met anderen en op het omgaan met emoties
Persoonlijkheidsontwikkeling; ontwikkeling van duurzame gedragingen en
eigenschappen die de ene persoon vd andere onderscheiden
Ontwikkelingsfasen en individuele verschillen
Prenatale periode: conceptie tot geboorte
Babytijd: van geboorte tot 2 jaar
Peuter- en kleutertijd: 2-6 jaar
Schooltijd: 6-12 jaar
Adolecentie: 12-20 jaar
, → Deze leeftijdsgroepen = sociale constructies= een idee over de realiteit dat
weliswaar beed geaccepteerd is, maar afhangt vd maatschappij en cultuur op dat
moment
→ Ook afh van individuele verschillen, deze leeftijden zijn gemiddeld genomen
wanneer kinderen een bepaalde mijlpaal bereiken! Bv; puberteit (prepuberteit= tijd
vooraf aan puberteit)
→ Ontluikende volwassenheid: 18-25 jaar: niet volledig volwassenheid maar ook geen
adolescent meer.
Invloeden op de ontwikkeling: ontwikkelen in een sociale wereld
Cohorteffecten: voorbeelden van historisch bepaalde invloeden; Omgevingsinvloeden en
biologische invloeden die verbonden zin aan een specifiek historisch moment
Cohort= een groep mensen die rond dezelfde tijd op zelfde plek geboren zijn
Normatieve gebeurtenissen: gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een
groep op dezelfde manier voltrekken
Historisch bepaald: verbonden met maatschappelijke situaties
Leeftijdsgebonden bepaald: biologische invloeden en omgevingsinvloeden die gelijk zijn
voor mensen in een bepaalde leeftijdsgroep, ongeacht waar of wanneer ze opgroepen
Sociaal-cultureel bepaald: etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap v/e
subcultuur
Niet-normatieve gebeurtenissen= specifieke gebeurtenissen voor een persoon, andere mensen
hier niet mee te maken
Kinderen: verleden, heden en toekomst
Vroegere denkbeelden over kinderen
Philippe Ariès (1914-1984)
Ontdekker van “het kind” als voorwerp van historisch onderzoek
Cultuurhistorische studie over kind en kindertijd sinds middeleeuwen aan de hand van
afbeeldingen en dagboeken
Historische evolutie: kindertijd geen natuurlijke biologische vorm, maar sociale
constructie van vrij recente datum (rond 1600) bestudeerde hoe kinderen en gezinnen
op schilderijen en in andere kunstvormen werden weergegeven
Kinderen voor 1600 gezien als miniatuurvolwassene
,Filosofische denkbeelden over kinderen
John Locke (1632)
o Empirisme
o Mensen geboren als onbeschreven blad; tabula rasa
o Ontwikkeling gebeurt onder invloed van omgeving, die vorm geeft aan het gedrag
van het kind
o “iedereen kan alles worden"
Rousseau (1712)
o Nativisme
o Kinderen worden geboren met potentieel en talenten
o ‘nobele wilden’ (in wezengoed)
o Groei in afzonderlijke fasen die zich automatisch ontvouwen
o Als kinderen verzorgd en beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle
potentieel
o Als kinderen frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de aangeboren
goedheid zullen ontwikkelingsuitkomsten negatief zijn
Babybiografieën en vroege wetenschappelijke ontdekkingen
Darwin (1809)
o Evolutietheorie=> observatie van kinderen meer systematisch karakter
o Parallel tussen de ontwikkeling van individuen binnen een soort en hoe de soort zelf
ontwikkeld is
o Schreef een babybiografie over het eerste levensjaar van zijn zoon
o Start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
o Hierna veel discussie over nature - nurture
Focus op kindertijd
Industrialisatie (eind 19de - begin 20ste eeuw) veranderde arbeidsproces en ook de kijk
op kinderen.
Onderwijs werd toegankelijker en kinderen werden meer beschermd tegen
kinderarbeid.
De ontwikkelingspsychologie werd als apart vakgebied gezien
, De 20ste eeuw: ontwikkelingspsychologie als discipline
Stanley Hall (1844-1924)
Eerste gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering, bij het onderzoeken van het
denken en gedrag van kinderen
Volgens hem: adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase
Alfred Binet (1857-1911)
Eerste intelligentietest
Onderzoek naar geheugen en hoofdrekenen
Hollingworth(1886-1939)
Een van de eerste psychologen die zich op de ontwikkeling van kinderen richtte
Studie van intelligentie, met focus op hoogbegaafdheid
Onderwijs en omgeving cruciale rol in ontwikkeling
Montessori (1870-1952)
Italiaans arts en docent
Onderwijsaanpak gebaseerd op zelfredzaamheid
Terman (1877-1956)
oprichter Genetic Studies ofthe Genius (later: TermanStudy of the Gifted)
gestart in 1921 -> langstlopende longitudinale studie
=>al deze wetenschappers zelfde doel: groei, verandering en stabiliteit tijdens kindertijd
bestuderen
=>start vd wetenschappelijke studie van ontwikkeling
Vraagstukken bij thema’s v.d. ontwikkelingspsychologie
Continue verandering vs discontinue verandering
Continue verandering= kwantitatief, te maken met de hoeveelheid:
o De vaardigheden en kenmerken veranderen in omvang en complexiteit
o Geleidelijke ontwikkeling
o Kwantitatieve verschillen
o Prestaties op bepaald niveau vloeien voort uit die op de vorige niveaus
Deel 1: de ontwikkeling van het kind
Hoofdstuk 1: een inleiding in de ontwikkeling van het kind (les 1)
Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie= wetenschappelijk studie van patronen van groei, veranderingen
stabiliteit van conceptie tot hoge ouderdom
Wetenschappelijke benadering: toetsen aan de hand van wetenschappelijke methoden
Focus op menselijke ontwikkeling (universeel of specifiek)
Ook focus op stabiliteit in het leven van kinderen, adolescenten en volwassenen. Hoe
komt gedrag overeen met eerder gedrag?
Ontwikkelingsproces in elke levensfase
De reikwijdte van het vakgebied
De ontwikkeling van het kind: 4 domeinen:
Fysieke ontwikkeling; ontwikkelingen die betrekking heeft op de fysieke opbouw vh
lichaam, zoals hersenen, zenuwstelsel, spieren, behoefte aan slaap, eten,..
Cognitieve ontwikkeling; ontwikkeling die betrekking heeft op intellectuele vermogens,
zoals denken, leren, geheugen,...
Sociaal-emotionele ontwikkeling; ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties,
interacties met anderen en op het omgaan met emoties
Persoonlijkheidsontwikkeling; ontwikkeling van duurzame gedragingen en
eigenschappen die de ene persoon vd andere onderscheiden
Ontwikkelingsfasen en individuele verschillen
Prenatale periode: conceptie tot geboorte
Babytijd: van geboorte tot 2 jaar
Peuter- en kleutertijd: 2-6 jaar
Schooltijd: 6-12 jaar
Adolecentie: 12-20 jaar
, → Deze leeftijdsgroepen = sociale constructies= een idee over de realiteit dat
weliswaar beed geaccepteerd is, maar afhangt vd maatschappij en cultuur op dat
moment
→ Ook afh van individuele verschillen, deze leeftijden zijn gemiddeld genomen
wanneer kinderen een bepaalde mijlpaal bereiken! Bv; puberteit (prepuberteit= tijd
vooraf aan puberteit)
→ Ontluikende volwassenheid: 18-25 jaar: niet volledig volwassenheid maar ook geen
adolescent meer.
Invloeden op de ontwikkeling: ontwikkelen in een sociale wereld
Cohorteffecten: voorbeelden van historisch bepaalde invloeden; Omgevingsinvloeden en
biologische invloeden die verbonden zin aan een specifiek historisch moment
Cohort= een groep mensen die rond dezelfde tijd op zelfde plek geboren zijn
Normatieve gebeurtenissen: gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een
groep op dezelfde manier voltrekken
Historisch bepaald: verbonden met maatschappelijke situaties
Leeftijdsgebonden bepaald: biologische invloeden en omgevingsinvloeden die gelijk zijn
voor mensen in een bepaalde leeftijdsgroep, ongeacht waar of wanneer ze opgroepen
Sociaal-cultureel bepaald: etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap v/e
subcultuur
Niet-normatieve gebeurtenissen= specifieke gebeurtenissen voor een persoon, andere mensen
hier niet mee te maken
Kinderen: verleden, heden en toekomst
Vroegere denkbeelden over kinderen
Philippe Ariès (1914-1984)
Ontdekker van “het kind” als voorwerp van historisch onderzoek
Cultuurhistorische studie over kind en kindertijd sinds middeleeuwen aan de hand van
afbeeldingen en dagboeken
Historische evolutie: kindertijd geen natuurlijke biologische vorm, maar sociale
constructie van vrij recente datum (rond 1600) bestudeerde hoe kinderen en gezinnen
op schilderijen en in andere kunstvormen werden weergegeven
Kinderen voor 1600 gezien als miniatuurvolwassene
,Filosofische denkbeelden over kinderen
John Locke (1632)
o Empirisme
o Mensen geboren als onbeschreven blad; tabula rasa
o Ontwikkeling gebeurt onder invloed van omgeving, die vorm geeft aan het gedrag
van het kind
o “iedereen kan alles worden"
Rousseau (1712)
o Nativisme
o Kinderen worden geboren met potentieel en talenten
o ‘nobele wilden’ (in wezengoed)
o Groei in afzonderlijke fasen die zich automatisch ontvouwen
o Als kinderen verzorgd en beschermd worden, bereiken ze vanzelf hun volle
potentieel
o Als kinderen frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen van de aangeboren
goedheid zullen ontwikkelingsuitkomsten negatief zijn
Babybiografieën en vroege wetenschappelijke ontdekkingen
Darwin (1809)
o Evolutietheorie=> observatie van kinderen meer systematisch karakter
o Parallel tussen de ontwikkeling van individuen binnen een soort en hoe de soort zelf
ontwikkeld is
o Schreef een babybiografie over het eerste levensjaar van zijn zoon
o Start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
o Hierna veel discussie over nature - nurture
Focus op kindertijd
Industrialisatie (eind 19de - begin 20ste eeuw) veranderde arbeidsproces en ook de kijk
op kinderen.
Onderwijs werd toegankelijker en kinderen werden meer beschermd tegen
kinderarbeid.
De ontwikkelingspsychologie werd als apart vakgebied gezien
, De 20ste eeuw: ontwikkelingspsychologie als discipline
Stanley Hall (1844-1924)
Eerste gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering, bij het onderzoeken van het
denken en gedrag van kinderen
Volgens hem: adolescentie als afzonderlijke ontwikkelingsfase
Alfred Binet (1857-1911)
Eerste intelligentietest
Onderzoek naar geheugen en hoofdrekenen
Hollingworth(1886-1939)
Een van de eerste psychologen die zich op de ontwikkeling van kinderen richtte
Studie van intelligentie, met focus op hoogbegaafdheid
Onderwijs en omgeving cruciale rol in ontwikkeling
Montessori (1870-1952)
Italiaans arts en docent
Onderwijsaanpak gebaseerd op zelfredzaamheid
Terman (1877-1956)
oprichter Genetic Studies ofthe Genius (later: TermanStudy of the Gifted)
gestart in 1921 -> langstlopende longitudinale studie
=>al deze wetenschappers zelfde doel: groei, verandering en stabiliteit tijdens kindertijd
bestuderen
=>start vd wetenschappelijke studie van ontwikkeling
Vraagstukken bij thema’s v.d. ontwikkelingspsychologie
Continue verandering vs discontinue verandering
Continue verandering= kwantitatief, te maken met de hoeveelheid:
o De vaardigheden en kenmerken veranderen in omvang en complexiteit
o Geleidelijke ontwikkeling
o Kwantitatieve verschillen
o Prestaties op bepaald niveau vloeien voort uit die op de vorige niveaus
