Begrippenlijst Politicologie
H1: politiek en politicologie
Minimal state Staat die zorgt voor orde en toch, de bescherming van grenzen &
eigendomsrecht. De staat neemt slechts een beperkt aantal ‘verzorgende taken’
op waarvoor belastingen nodig zijn.
Nanny state Alomtegenwoordige, interventionistische welvaartsstaat die de mens begeleidt
van wieg tot graf en zich op vraag van velen over veel en veel verschillende
onderwerpen moet buigen.
Arena of domeinbenadering Politiek = onderdeel van alle sociale verhoudingen, van al het gedrag. Aspect
van allerlei levenssferen
Het politieke aspect van menselijke verhoudingen kan volgens deze invalshoek
onderscheiden worden van andere aspecten.
Heeft geen betrekking op specifieke actoren of instellingen
Proces of aspectbenadering Politiek = een afgebakende sfeer van menselijke organisaties, instellingen en
actoren. Een specifieke sector in de samenleving, een bepaalde arena of set
van instellingen.
Sprake van een afzonderlijk politiek domein (de staat of het overheidsbeleid).
Politicologie = de studie van actoren en processen in deze afgebakende sfeer
van de samenleving
Machiavellisme Onethisch of immoreel streven naar gebruik van macht.
Macht als doel, macht als eigenbelang.
Uitgesproken gerichtheid op macht en de bereidheid om alles, zo niet veel, te
doen om dat doel – macht – te bereiken.
Ideologie Nieuwe stroming
Visie in de samenleving over wat er met die samenleving moet gebeuren
Worden uitgewerkt tot voorstellen voor actie in een consistent geheel van
waarden
Affectieve polarisatie Een trend waarbij burgers een sterke emotionele band ontwikkelen met
gelijkgestemden, maar vooral ook negatieve emoties en aversies voelen
tegenover mensen met een andere politieke kleur.
Diepe emotionele vijandigheid (niet enkel meningsverschillen).
Negatieve gevoelens richten zich ook op burgers
Treedt op bij democratieën, zowel bij twee- als meerpartijsystemen
Connolly Politiek = essentieel gecontesteerd begrip omdat alle bouwstenen die gebruiken
worden om de inhoud ervan te bepalen op zichzelf gecontesteerd zijn à
contestatie komt voort uit het feit dat het om cruciale en geladen concepten gaat
waarover verschillende visies en benaderingen geen instemming kunnen
bereiken
Antagonisme Tegenstelling, strijd
Politieke vijanden proberen elkaar te vernietigen, slechts één kan overleven.
> Schmitt
1
,Agonisme Benadering die stelt dat er aan bepaalde soorten van politiek conflict ook
voordelen zijn.
Vertrekt vanuit wederzijds respect, tolerantie, waardering voor de tegenstrever
en een zekere hoffelijkheid.
Sluit geweld en vernietiging van de tegenstander uit.
Strijdende partijen zijn gebonden aan de waarden van de democratie (gelijkheid
& vrijheid) en dus blijven ze elkaar erkennen als legitieme vertegenwoordigers
van het volk. Verliezende partijen behouden bestaansrecht, de winnende partij
kan haar macht pas tot aan de volgende verkiezingen uitoefenen.
> Mouffe
Symbiose Verenigbaarheid van doelen en belangen: realisatie van ene doel draagt bij aan
realisatie van ander doel.
Conflictsituaties De aanwezigheid van belangentegenstellingen, zodat doelbereiking door een
partij de doelbereiking door een andere partij geheel of gedeeltelijk in de weg
staat.
Situaties waarbij tussen mensen of groepen een onverenigbaarheid van
doelstellingen bestaat.
Afhankelijkheidsrelatie Er kan pas sprake zijn van een conflict indien A voor de eigen doelbereiking
afhangt van het gedrag of de doelbereiking van B.
= interdependentie
Covering-law model Alle verschijnselen moeten onder een algemene wet gebracht kunnen worden.
Intersubjectiviteit Verschillende onderzoekers zijn bezig met hetzelfde thema, elk met hun
eigenheden en kenmerken die ze allemaal moeten expliciteren in hun methoden
en uitgangspunten.
De ene vorm van subjectiviteit wordt als het ware geneutraliseerd of
gecompenseerd door de andere (want alle onderzoekers hebben eigen
subjectiviteit).
Vorm van realistische objectiviteit wordt mogelijk.
Bargaining position Hoe minder partijen, hoe beter. Het gaat om het aantal partijen dat nodig is om
een parlementaire meerderheid te vinden.
De meerderheid wordt bereikt met het kleinst mogelijke aantal partijen.
Als er een meerderheid met twee partijen kan worden bereikt, krijgt deze
voorkeur op een meerderheid met drie partijen.
= minimal number coalition
Exit Burgers aanvaarden de door hen als nadelig beschouwde verandering in hun
omgeving, maar passen hun gedrag aan, ze onttrekken (zich aan de gewijzigde
omgeving (na belastingsverhoging inkomens herschikken zodat ze deze niet
moeten betalen).
Falsificatie > Popper
Een wetenschappelijke theorie moet zo geformuleerd worden dat die
getest/verworpen kan worden.
Een onderzoek/test kan nagaan of de theorie al dan niet correct is.
Free rider Persoon die wel van het publiek goed geniet, maar er zelf geen inspanningen voor
moet/wil doen.
Logic of appropriateness Mensen ondernemen acties omdat ze zich willen conformeren aan de normen
die binnen een instelling bestaan (institutionalisme).
Logic of consequences Gedrag is instrumenteel, gericht op het bereiken van individuele doelstellingen.
Strategisch evenwicht Een combinatie van handelingsopties van de verschillende spelers waarin het
nut voor alle spelers het hoogst is.
2
, Een zoektocht naar de beste gedragskeuze voor alle actoren via de gezamenlijke
uitkomst van hun individueel gedrag.
Free rider Persoon die wel van het publiek goed geniet, maar er zelf geen inspanningen voor
moet/wil doen.
Non-exclusief goed Niemand kan van het gebruik van dat goed uitgesloten worden.
Non-rivaliserend goed Het gebruik door de ene verhindert het gebruik door de andere niet.
Size principle Elke partij wil zoveel mogelijk macht verwerven en zo min mogelijk van die macht
delen met andere partijen
> Riker
Politiek systeem Een georganiseerd en complex geheel van onderling samenhangende relaties
tussen interdependente onderdelen samen een geheel vormen.
Loyaal Burgers aanvaarden het beleid en passen hun gedrag niet aan (burgers betalen
de belastingen na belastingsverhoging).
Functionele functies = eufuncties
Dragen positief bij tot het overleven van het systeem.
Disfunctionele functies Dragen niet bij tot het overleven van het systeem, doen het systeem slechter
functioneren.
Latente functies Gevolgen die niet bedoeld zijn door de deelnemers en door hen ook niet
onderkend worden.
Manifeste functies Intentioneel, worden bewust erkend als functies die bijdragen tot het overleven
van het systeem.
Dialectiek Via tegenstellingen de waarheid zoeken.
Tussen de these en de antithese, die opgeheven wordt in de synthese
Minimum size coalition Het aantal parlementszetels wordt als verklarende factor gehanteerd. Een
coalitie komt tot stand tussen partijen die samen de kleinst mogelijke
meerderheid in termen van parlementszetels bezitten.
Minimum winning coalition Coalitie wordt gevormd door partijen die in het parlement over een meerderheid
beschikken. Ze bevat geen enkele partij die overbodig is. Als een van de partijen
eruit stapt, valt de coalitie
Minimal range coalition De ideologische afstand tussen de betrokken partijen moet zo klein mogelijk zijn
(niet enkel size principle geldt).
Minimum connected coalition Deze constellatie is identiek aan minimal range, maar gaat uit van het principe
dat een coalitie enkel kan ontstaan als de deelnemende partijen in termen van
links of rechts vlak naar elkaar liggen, ervan uitgaande dat de partijen
gerangschikt kunnen worden op een links-rechtsschaal.
Minimal distance Partijen in coalities waarvan de regeringspartners ideologisch ver uit elkaar
liggen, moeten te veel toegevingen doen.
Dergelijke coalities zijn bijgevolg vaak onstabiel.
Olson Theorie van het collectief handelen
Onverenigbaarheid Zolang de realisatie van het ene belang de realisatie van het andere belang niet
in de weg staat, is er geen onverenigbaarheid en ook geen conflict.
Impliceert niet het omgekeerde: als doelen verenigbaar zijn, betekent dat niet
dat de realisatie van het ene doel ook bijdraagt tot de realisatie van het andere
doel.
Politieke discussie Debat tussen politici
Polity Een groep mensen die samen wonen en die instellingen hebben opgericht om
samen te leven, een staatsvorm of bestuursvorm
Politics Machtsuitoefening, besluitvorming, vertegenwoordiging, belangenverdediging
Policy Beleid
Structuur Een verband tussen elementen van een verzameling.
3
H1: politiek en politicologie
Minimal state Staat die zorgt voor orde en toch, de bescherming van grenzen &
eigendomsrecht. De staat neemt slechts een beperkt aantal ‘verzorgende taken’
op waarvoor belastingen nodig zijn.
Nanny state Alomtegenwoordige, interventionistische welvaartsstaat die de mens begeleidt
van wieg tot graf en zich op vraag van velen over veel en veel verschillende
onderwerpen moet buigen.
Arena of domeinbenadering Politiek = onderdeel van alle sociale verhoudingen, van al het gedrag. Aspect
van allerlei levenssferen
Het politieke aspect van menselijke verhoudingen kan volgens deze invalshoek
onderscheiden worden van andere aspecten.
Heeft geen betrekking op specifieke actoren of instellingen
Proces of aspectbenadering Politiek = een afgebakende sfeer van menselijke organisaties, instellingen en
actoren. Een specifieke sector in de samenleving, een bepaalde arena of set
van instellingen.
Sprake van een afzonderlijk politiek domein (de staat of het overheidsbeleid).
Politicologie = de studie van actoren en processen in deze afgebakende sfeer
van de samenleving
Machiavellisme Onethisch of immoreel streven naar gebruik van macht.
Macht als doel, macht als eigenbelang.
Uitgesproken gerichtheid op macht en de bereidheid om alles, zo niet veel, te
doen om dat doel – macht – te bereiken.
Ideologie Nieuwe stroming
Visie in de samenleving over wat er met die samenleving moet gebeuren
Worden uitgewerkt tot voorstellen voor actie in een consistent geheel van
waarden
Affectieve polarisatie Een trend waarbij burgers een sterke emotionele band ontwikkelen met
gelijkgestemden, maar vooral ook negatieve emoties en aversies voelen
tegenover mensen met een andere politieke kleur.
Diepe emotionele vijandigheid (niet enkel meningsverschillen).
Negatieve gevoelens richten zich ook op burgers
Treedt op bij democratieën, zowel bij twee- als meerpartijsystemen
Connolly Politiek = essentieel gecontesteerd begrip omdat alle bouwstenen die gebruiken
worden om de inhoud ervan te bepalen op zichzelf gecontesteerd zijn à
contestatie komt voort uit het feit dat het om cruciale en geladen concepten gaat
waarover verschillende visies en benaderingen geen instemming kunnen
bereiken
Antagonisme Tegenstelling, strijd
Politieke vijanden proberen elkaar te vernietigen, slechts één kan overleven.
> Schmitt
1
,Agonisme Benadering die stelt dat er aan bepaalde soorten van politiek conflict ook
voordelen zijn.
Vertrekt vanuit wederzijds respect, tolerantie, waardering voor de tegenstrever
en een zekere hoffelijkheid.
Sluit geweld en vernietiging van de tegenstander uit.
Strijdende partijen zijn gebonden aan de waarden van de democratie (gelijkheid
& vrijheid) en dus blijven ze elkaar erkennen als legitieme vertegenwoordigers
van het volk. Verliezende partijen behouden bestaansrecht, de winnende partij
kan haar macht pas tot aan de volgende verkiezingen uitoefenen.
> Mouffe
Symbiose Verenigbaarheid van doelen en belangen: realisatie van ene doel draagt bij aan
realisatie van ander doel.
Conflictsituaties De aanwezigheid van belangentegenstellingen, zodat doelbereiking door een
partij de doelbereiking door een andere partij geheel of gedeeltelijk in de weg
staat.
Situaties waarbij tussen mensen of groepen een onverenigbaarheid van
doelstellingen bestaat.
Afhankelijkheidsrelatie Er kan pas sprake zijn van een conflict indien A voor de eigen doelbereiking
afhangt van het gedrag of de doelbereiking van B.
= interdependentie
Covering-law model Alle verschijnselen moeten onder een algemene wet gebracht kunnen worden.
Intersubjectiviteit Verschillende onderzoekers zijn bezig met hetzelfde thema, elk met hun
eigenheden en kenmerken die ze allemaal moeten expliciteren in hun methoden
en uitgangspunten.
De ene vorm van subjectiviteit wordt als het ware geneutraliseerd of
gecompenseerd door de andere (want alle onderzoekers hebben eigen
subjectiviteit).
Vorm van realistische objectiviteit wordt mogelijk.
Bargaining position Hoe minder partijen, hoe beter. Het gaat om het aantal partijen dat nodig is om
een parlementaire meerderheid te vinden.
De meerderheid wordt bereikt met het kleinst mogelijke aantal partijen.
Als er een meerderheid met twee partijen kan worden bereikt, krijgt deze
voorkeur op een meerderheid met drie partijen.
= minimal number coalition
Exit Burgers aanvaarden de door hen als nadelig beschouwde verandering in hun
omgeving, maar passen hun gedrag aan, ze onttrekken (zich aan de gewijzigde
omgeving (na belastingsverhoging inkomens herschikken zodat ze deze niet
moeten betalen).
Falsificatie > Popper
Een wetenschappelijke theorie moet zo geformuleerd worden dat die
getest/verworpen kan worden.
Een onderzoek/test kan nagaan of de theorie al dan niet correct is.
Free rider Persoon die wel van het publiek goed geniet, maar er zelf geen inspanningen voor
moet/wil doen.
Logic of appropriateness Mensen ondernemen acties omdat ze zich willen conformeren aan de normen
die binnen een instelling bestaan (institutionalisme).
Logic of consequences Gedrag is instrumenteel, gericht op het bereiken van individuele doelstellingen.
Strategisch evenwicht Een combinatie van handelingsopties van de verschillende spelers waarin het
nut voor alle spelers het hoogst is.
2
, Een zoektocht naar de beste gedragskeuze voor alle actoren via de gezamenlijke
uitkomst van hun individueel gedrag.
Free rider Persoon die wel van het publiek goed geniet, maar er zelf geen inspanningen voor
moet/wil doen.
Non-exclusief goed Niemand kan van het gebruik van dat goed uitgesloten worden.
Non-rivaliserend goed Het gebruik door de ene verhindert het gebruik door de andere niet.
Size principle Elke partij wil zoveel mogelijk macht verwerven en zo min mogelijk van die macht
delen met andere partijen
> Riker
Politiek systeem Een georganiseerd en complex geheel van onderling samenhangende relaties
tussen interdependente onderdelen samen een geheel vormen.
Loyaal Burgers aanvaarden het beleid en passen hun gedrag niet aan (burgers betalen
de belastingen na belastingsverhoging).
Functionele functies = eufuncties
Dragen positief bij tot het overleven van het systeem.
Disfunctionele functies Dragen niet bij tot het overleven van het systeem, doen het systeem slechter
functioneren.
Latente functies Gevolgen die niet bedoeld zijn door de deelnemers en door hen ook niet
onderkend worden.
Manifeste functies Intentioneel, worden bewust erkend als functies die bijdragen tot het overleven
van het systeem.
Dialectiek Via tegenstellingen de waarheid zoeken.
Tussen de these en de antithese, die opgeheven wordt in de synthese
Minimum size coalition Het aantal parlementszetels wordt als verklarende factor gehanteerd. Een
coalitie komt tot stand tussen partijen die samen de kleinst mogelijke
meerderheid in termen van parlementszetels bezitten.
Minimum winning coalition Coalitie wordt gevormd door partijen die in het parlement over een meerderheid
beschikken. Ze bevat geen enkele partij die overbodig is. Als een van de partijen
eruit stapt, valt de coalitie
Minimal range coalition De ideologische afstand tussen de betrokken partijen moet zo klein mogelijk zijn
(niet enkel size principle geldt).
Minimum connected coalition Deze constellatie is identiek aan minimal range, maar gaat uit van het principe
dat een coalitie enkel kan ontstaan als de deelnemende partijen in termen van
links of rechts vlak naar elkaar liggen, ervan uitgaande dat de partijen
gerangschikt kunnen worden op een links-rechtsschaal.
Minimal distance Partijen in coalities waarvan de regeringspartners ideologisch ver uit elkaar
liggen, moeten te veel toegevingen doen.
Dergelijke coalities zijn bijgevolg vaak onstabiel.
Olson Theorie van het collectief handelen
Onverenigbaarheid Zolang de realisatie van het ene belang de realisatie van het andere belang niet
in de weg staat, is er geen onverenigbaarheid en ook geen conflict.
Impliceert niet het omgekeerde: als doelen verenigbaar zijn, betekent dat niet
dat de realisatie van het ene doel ook bijdraagt tot de realisatie van het andere
doel.
Politieke discussie Debat tussen politici
Polity Een groep mensen die samen wonen en die instellingen hebben opgericht om
samen te leven, een staatsvorm of bestuursvorm
Politics Machtsuitoefening, besluitvorming, vertegenwoordiging, belangenverdediging
Policy Beleid
Structuur Een verband tussen elementen van een verzameling.
3
