Organisaties begrijpen
,Les 1: Intro
1. Organisaties beïnvloeden het werk van sociaal werkers. Je moet een inzicht krijgen
in de eigen organisatie om je eigen plaats en bevoegdheden te begrijpen.
2. Sociaal werkers beïnvloeden organisaties. Je hebt vaardigheden nodig om
organisatiedoelstellingen te bereiken
3. Je moet als sociaal werker dus leren kijken naar organisaties: de morfologie,
processen en de context!
Een sociaal werker werkt vanuit organisaties met doelgroepen en is gedreven
door maatschappelijke thema’s.
De bedoeling
• de PBA SOW werkt samen met de professionals (eigen en andere discipline) en
vrijwilligers binnen zijn organisatie maar ook daarbuiten.
• de PBA SOW levert een actieve bijdrage aan de ontwikkeling en realisatie van het
organisatiebeleid en van de organisatienetwerking.
basisinzichten aan zodat een sociaal werker in een organisatie:
• zicht heeft op hoe interne organisatiefactoren inspelen op de effectiviteit
→ bereiken van het naar de belanghebbende gerichte maatschappelijk doel.
• methodisch kan handelen in het geheel van complexe en vaak onoverzichtelijke
kenmerken van organisaties en processen in organisaties.
Daarbij komt volgende inhoud aan bod:
• een ruime kijk op organisaties in relatie tot hun omgeving: organisaties als
levende en adaptieve systemen
• van aanbod- naar waarde denken: kijken op
waardepropositie en -creatie gericht op belanghebbenden
(Business Model Canvas)
• inzoomen via vier lenzen:
1. fundament van de organisatie: belang van missie, visie, waarden
2. strategisch kader als koppeling tussen omgeving, doel en interne werking
3. structuur
4. cultuur
• organisatieontwikkeling
• veranderen van organisaties
,Onze bedoeling? Op het systeem werken!
In het artikel “Overal kwakkelt de sociale hulpverlening, behalve in Mechelen” beschrijft Tim ’S Jongers
hoe Mechelen onder leiding van Mathias Vaes haar sociale dienst hervormde tot een menselijker en
effectiever systeem. De versnipperde hulpverlening werd vervangen door één centraal onthaal (het ID-
team) en het principe “één cliënt, één verantwoordelijkheid, één maatschappelijk assistent.” Burgers
krijgen één vaste begeleider die generalistisch werkt, nabij is en het traject opvolgt met steun van
specialisten achter de schermen. De nieuwe werkwijze is laagdrempelig, vertrouwensvol en structureel,
met langdurige begeleiding via onder meer het GO-team en OPkomst. Deze aanpak, gebaseerd op
gelijkwaardigheid, nabijheid en continuïteit, leidde tot meer tevreden cliënten en hulpverleners, minder
dakloosheid en nationale erkenning als voorbeeld van vernieuwend sociaal werk.
Bron: ’S Jongers, T. (2025, 24 juli). Overal kwakkelt de sociale hulpverlening, behalve in Mechelen. Wat is
het geheim? De Correspondent. https://decorrespondent.nl/16259/
Over organisaties (140-146)
Organisaties
• hebben een doel,
• verhouden zich tot een omgeving,
• produceren,
• hebben een structuur,
• hebben leiderschap,
• bestaan uit mensen.
Diverse categorieën organisaties
Een organisatie is een organisatie ongeacht de grootte of
structuur, vanaf 2 mensen die samen iets willen organiseren is er
een organisatie.
Doorheen de geschiedenis hebben mensen geprobeerd om de variëteit van organisaties te
formuleren, Blau & Scott zijn daar goed in geslaagd en wij gebruiken hun onderverdeling in 4
categorieën:
• “Mutual benefit organizations” zijn gericht op (voorzien in voordelen voor) leden. Dan
denken we aan politieke partijen, vakbonden, beroepsverenigingen …
ACV, Unizo, LM, Vooruit, …
• “Business concerns” zien klanten meer als middel dan als doel, en zijn gericht op het belang
van de organisatie zelf. De meeste profitondernemingen vallen onder deze categorie, maar in
sectoren waar de grens tussen profit en social profit vervaagt door vermarkting en
commercialisering, begeven organisaties zich meer en meer op een spanningsveld tussen
organisatiebelang (voortbestaan, groei, winst…) en klantenbelang.
Colruyt, KBC Bank, Coca-cola, private woonzorgcentra,…
• “Service organizations” zijn gericht op het verlenen van diensten aan directe klanten.
Ziekenhuizen en scholen vallen onder deze categorie.
UZ Gent, Arteveldehogeschool, CAW, OCMW, woonzorgcentra zonder winstoogmerk, …
• “Commonweal organizations” staan ten dienste van het brede publiek. Onder deze noemer
vallen bijvoorbeeld politie, lokale overheden en ministeries.
FOD Financiën, Publieke scholen, openbare ziekenhuizen, politie, brandweer
, Kijken naar organisaties (140-146 of niet)
Arbeidsdelen werkt → efficiëntie.
Organisaties zijn er altijd al geweest. Organisatieleer is echter een vrij nieuwe
wetenschap, het ontstaan ervan loopt gelijk met de moderniteit.
Organisatieleer = Het bestuderen van het gedrag van organisaties, de factoren die dit gedrag
veroorzaken en hoe deze organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden.
Voor 1800 waren er voornamelijk ambachten en gilden, het belang van traditie stond
centraal. Er was een onafhankelijkheid van de ambachtslieden, geen sprake van personeel.
Bij de eerste Industriële Revolutie tussen 1760 en 1830 bracht de stoommachine en kentering
teweeg bij arbeid. Er ontstonden bedrijven en vanaf de 19e eeuw kwam er aandacht voor
organisatiekunde en theorieën hierover.
Deze zijn in 4 stromingen in te delen: “scientific management”, “human relations benadering”,
“revisionisme” en “open systeem model”.
De organisatie als machine: scientific management
Van de eind 19e eeuw tot 1935. Er wordt op een wetenschappelijke wijze vorm gegeven aan
bedrijfsprocessen, gebaseerd op militair model.
Taylor als belangrijkste exponent in deze stroming: Het streven naar efficiëntie stond voorop.
De lopende band werd in deze periode uitgevonden, de mens werd een verlengstuk van de
machine. De mens is een rationeel wezen die alleen gemotiveerd werd van geldprikkels.
Fayol gebruikte de general management theory:
• prévoir (vooruitzien = plannen)
• organiser (organiseren)
• commander (opdrachten geven)
• coordonner (afstemmen, coördineren)
• contrôler (controleren)
Weber was er met de bureaucratische organisatie:
• functievervulling moet onafhankelijk zijn, mensen op hun kennis en vaardigheden een
functie krijgen (geen vriendjespolitiek).
• eenheid-van-bevelprincipe. Iedere werknemer heeft maar 1 baas, en niet meerdere.
• Formalisering van regels: leidt tot administratie, maar ook gelijkvormigheid.
De organisatie als sociaal construct: human relations-beweging
De periode van circa 1935 tot circa 1955.
Hawthorne experimenten: belang van sociale aspecten.
Door ook aandacht te schenken aan sociale verhoudingen binnen de organisatie
kon meer succes behaald worden.
Groeiende aandacht voor de ‘sociale’ mens: humanistische perspectief.
Organisaties waren in deze periode nog gesloten systemen.
→ Door beperkte omgevingsinvloeden.
→ De schaarste op de economische markt was nog groot.
,Les 1: Intro
1. Organisaties beïnvloeden het werk van sociaal werkers. Je moet een inzicht krijgen
in de eigen organisatie om je eigen plaats en bevoegdheden te begrijpen.
2. Sociaal werkers beïnvloeden organisaties. Je hebt vaardigheden nodig om
organisatiedoelstellingen te bereiken
3. Je moet als sociaal werker dus leren kijken naar organisaties: de morfologie,
processen en de context!
Een sociaal werker werkt vanuit organisaties met doelgroepen en is gedreven
door maatschappelijke thema’s.
De bedoeling
• de PBA SOW werkt samen met de professionals (eigen en andere discipline) en
vrijwilligers binnen zijn organisatie maar ook daarbuiten.
• de PBA SOW levert een actieve bijdrage aan de ontwikkeling en realisatie van het
organisatiebeleid en van de organisatienetwerking.
basisinzichten aan zodat een sociaal werker in een organisatie:
• zicht heeft op hoe interne organisatiefactoren inspelen op de effectiviteit
→ bereiken van het naar de belanghebbende gerichte maatschappelijk doel.
• methodisch kan handelen in het geheel van complexe en vaak onoverzichtelijke
kenmerken van organisaties en processen in organisaties.
Daarbij komt volgende inhoud aan bod:
• een ruime kijk op organisaties in relatie tot hun omgeving: organisaties als
levende en adaptieve systemen
• van aanbod- naar waarde denken: kijken op
waardepropositie en -creatie gericht op belanghebbenden
(Business Model Canvas)
• inzoomen via vier lenzen:
1. fundament van de organisatie: belang van missie, visie, waarden
2. strategisch kader als koppeling tussen omgeving, doel en interne werking
3. structuur
4. cultuur
• organisatieontwikkeling
• veranderen van organisaties
,Onze bedoeling? Op het systeem werken!
In het artikel “Overal kwakkelt de sociale hulpverlening, behalve in Mechelen” beschrijft Tim ’S Jongers
hoe Mechelen onder leiding van Mathias Vaes haar sociale dienst hervormde tot een menselijker en
effectiever systeem. De versnipperde hulpverlening werd vervangen door één centraal onthaal (het ID-
team) en het principe “één cliënt, één verantwoordelijkheid, één maatschappelijk assistent.” Burgers
krijgen één vaste begeleider die generalistisch werkt, nabij is en het traject opvolgt met steun van
specialisten achter de schermen. De nieuwe werkwijze is laagdrempelig, vertrouwensvol en structureel,
met langdurige begeleiding via onder meer het GO-team en OPkomst. Deze aanpak, gebaseerd op
gelijkwaardigheid, nabijheid en continuïteit, leidde tot meer tevreden cliënten en hulpverleners, minder
dakloosheid en nationale erkenning als voorbeeld van vernieuwend sociaal werk.
Bron: ’S Jongers, T. (2025, 24 juli). Overal kwakkelt de sociale hulpverlening, behalve in Mechelen. Wat is
het geheim? De Correspondent. https://decorrespondent.nl/16259/
Over organisaties (140-146)
Organisaties
• hebben een doel,
• verhouden zich tot een omgeving,
• produceren,
• hebben een structuur,
• hebben leiderschap,
• bestaan uit mensen.
Diverse categorieën organisaties
Een organisatie is een organisatie ongeacht de grootte of
structuur, vanaf 2 mensen die samen iets willen organiseren is er
een organisatie.
Doorheen de geschiedenis hebben mensen geprobeerd om de variëteit van organisaties te
formuleren, Blau & Scott zijn daar goed in geslaagd en wij gebruiken hun onderverdeling in 4
categorieën:
• “Mutual benefit organizations” zijn gericht op (voorzien in voordelen voor) leden. Dan
denken we aan politieke partijen, vakbonden, beroepsverenigingen …
ACV, Unizo, LM, Vooruit, …
• “Business concerns” zien klanten meer als middel dan als doel, en zijn gericht op het belang
van de organisatie zelf. De meeste profitondernemingen vallen onder deze categorie, maar in
sectoren waar de grens tussen profit en social profit vervaagt door vermarkting en
commercialisering, begeven organisaties zich meer en meer op een spanningsveld tussen
organisatiebelang (voortbestaan, groei, winst…) en klantenbelang.
Colruyt, KBC Bank, Coca-cola, private woonzorgcentra,…
• “Service organizations” zijn gericht op het verlenen van diensten aan directe klanten.
Ziekenhuizen en scholen vallen onder deze categorie.
UZ Gent, Arteveldehogeschool, CAW, OCMW, woonzorgcentra zonder winstoogmerk, …
• “Commonweal organizations” staan ten dienste van het brede publiek. Onder deze noemer
vallen bijvoorbeeld politie, lokale overheden en ministeries.
FOD Financiën, Publieke scholen, openbare ziekenhuizen, politie, brandweer
, Kijken naar organisaties (140-146 of niet)
Arbeidsdelen werkt → efficiëntie.
Organisaties zijn er altijd al geweest. Organisatieleer is echter een vrij nieuwe
wetenschap, het ontstaan ervan loopt gelijk met de moderniteit.
Organisatieleer = Het bestuderen van het gedrag van organisaties, de factoren die dit gedrag
veroorzaken en hoe deze organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden.
Voor 1800 waren er voornamelijk ambachten en gilden, het belang van traditie stond
centraal. Er was een onafhankelijkheid van de ambachtslieden, geen sprake van personeel.
Bij de eerste Industriële Revolutie tussen 1760 en 1830 bracht de stoommachine en kentering
teweeg bij arbeid. Er ontstonden bedrijven en vanaf de 19e eeuw kwam er aandacht voor
organisatiekunde en theorieën hierover.
Deze zijn in 4 stromingen in te delen: “scientific management”, “human relations benadering”,
“revisionisme” en “open systeem model”.
De organisatie als machine: scientific management
Van de eind 19e eeuw tot 1935. Er wordt op een wetenschappelijke wijze vorm gegeven aan
bedrijfsprocessen, gebaseerd op militair model.
Taylor als belangrijkste exponent in deze stroming: Het streven naar efficiëntie stond voorop.
De lopende band werd in deze periode uitgevonden, de mens werd een verlengstuk van de
machine. De mens is een rationeel wezen die alleen gemotiveerd werd van geldprikkels.
Fayol gebruikte de general management theory:
• prévoir (vooruitzien = plannen)
• organiser (organiseren)
• commander (opdrachten geven)
• coordonner (afstemmen, coördineren)
• contrôler (controleren)
Weber was er met de bureaucratische organisatie:
• functievervulling moet onafhankelijk zijn, mensen op hun kennis en vaardigheden een
functie krijgen (geen vriendjespolitiek).
• eenheid-van-bevelprincipe. Iedere werknemer heeft maar 1 baas, en niet meerdere.
• Formalisering van regels: leidt tot administratie, maar ook gelijkvormigheid.
De organisatie als sociaal construct: human relations-beweging
De periode van circa 1935 tot circa 1955.
Hawthorne experimenten: belang van sociale aspecten.
Door ook aandacht te schenken aan sociale verhoudingen binnen de organisatie
kon meer succes behaald worden.
Groeiende aandacht voor de ‘sociale’ mens: humanistische perspectief.
Organisaties waren in deze periode nog gesloten systemen.
→ Door beperkte omgevingsinvloeden.
→ De schaarste op de economische markt was nog groot.
