Integraal sociaal werk samenvatting: hoofdstuk ethisch kader – normatieve
theoreën
Waarop baseer je je bij het maken van keuzes:
Je hoort de buren wel eens ruzie maken, en soms zijn het hoogoplopende ruzies. Vooral als de
buurman gedronken heeft kan hij vreselijk tekeer gaan. Gisteren zag je de buurvrouw, ze droeg een
donkere bril en liep wat mank. Van de trap gevallen, zei ze. Maar je hebt de ruzies gehoord de
laatste dagen.
Welke afwegingen maak je? Welke waarden spelen mee? Wat bepaalt jouw keuze?
Iets doen of niets doen? Is er een signaal om actie te ondernemen of niet?
Is het je plicht om iets te doen? …
Zie dia 7, 8 en werkzitting voor meer casussen
Keuzes maken:
Kunnen gebaseerd worden op basis van verschillende soorten argumenten:
Het kijken naar de gevolgen
Principes, waarde, regels als uitgangspunt
Deugden, wie ik zijn als persoon
3 ethische stelsels of normatieve theorieën:
Consequentialistische ethiek of gevolgenethiek
Deontologische ethiek of beginselethiek (regels als uitgangspunt)
Deugdenethiek of zorgethiek als onderdeel
Gevolgenethie Evalueert een handeling op basis van de toestand of gevolgen die ze veroorzaakt. Een
k of handeling is goed als die de best mogelijke gevolgen oplevert, of de minst schadelijke. Het resultaat van
consequentiali de handeling staat centraal.
sme Het is geen handelen uit eigenbelang. De gevolgen die het consequentialisme voor ogen heeft, zijn
niet de best mogelijke gevolgen voor mezelf, maar gevolgen die in het belang zijn van iedereen.
Utilitarisme als bekendste vorm.
Wanneer is een handeling moreel juist?
Als deze handeling in zijn gevolgen meer voordeel of minder nadeel oplevert dan een handeling
die in dezelfde situatie ook mogelijk zou zijn geweest.
Het gaat om zoveel mogelijk nut voor zoveel mogelijk mensen. Het algemeen belang
heeft prioriteit.
Grondleggers zijn o.a. Jeremy Bentham, David Hume met het Utilitarisme: ‘het grootste geluk
voor het grootste aantal’.
Het trolley -probleem (geen realiteit):
Het trolleyprobleem is een gedachte-experiment en ethisch dilemma.
Ondanks dat er talloze varianten geformuleerd zijn van het trolleyprobleem, komt het algemeen op het
volgende neer:
Persoon A kan een handeling verrichten die vele mensen kan helpen,
maar door dit te doen wordt persoon B onterecht geschaad. De vraag is dan: onder welke
omstandigheden is het moreel juist voor persoon A om de rechten van persoon B te schaden
in functie van het welzijn van de groep.
Je bent aan het wandelen en daalt een helling af. Je hoort mensen om hulp roepen en je ziet dat er
onderaan de helling mensen vastgebonden liggen op een spoor terwijl een op hol geslagen tram op hen
af komt. Jij staat toevallig aan een wisselspoor en kan aan een hendel trekken om de tram naar een
zijspoor te leiden. Het enige probleem: op dat zijspoor staat één man die zeker meegesleurd zal worden
door die tram. Wat doe je?
13
, Zou je anders handelen als je die 5 mensen kan redden, niet door een hendel over te halen, maar door
een robuuste man op het spoor voor de trein te duwen?
Je red 5 personen en maar 1 persoon gaat eraan, maar de gevolgenethiek is het belangrijk met de
outcome i.p.v. proces.
Theorie met sterke morele aantrekkingskracht, omdat we in het dagelijks leven vaak
‘berekend’ handelen en keuzes laten afhangen van bepaalde gunstige gevolgen.
Beginselethiek Ook regelethiek of principe-ethiek genoemd. Wanneer is een handeling moreel juist?
of Als deze handeling vertrekt vanuit een juiste intentie, waarbij een intentie juist is als ze gebaseerd is op
deontologische een principe of beginsel of regel, ongeacht de gevolgen.
ethiek
Is de handeling zelf juist, los van de gevolgen?
Het volgen van universele principes, regels, plichten etc.
Bv ‘een vriend in nood laat je niet in de steek’, ‘je mag niet liegen’, of ‘afspraak is afspraak’, ook al leidt
dit niet altijd tot maximaal geluk, als HV vertel ik niets over cliënten omdat de geheimhoudingsplicht
essentieel is.
Ook in de beroepsethiek vinden we een deontologische benadering in de ethische codes die door
verschillende beroepsgroepen zijn vastgelegd.
De beroepsbeoefenaar weet wat hij wel en niet kan doen.
De cliënt weet wat hij kan verwachten.
Beroepsethiek kan echter niet gereduceerd worden tot een deontologische code het volgen
van een regel of een code maakt je nog geen goed mens of een goede hulpverlener. Zie
voorbeeld plan international op dia 17
Deugdenethiek Je kan ook beoordelen wat een moreel juiste manier is om te handelen door te kijken naar de
of eigenschappen van de handelende persoon. De handelende persoon staat centraal.
teleologische Deze persoon heeft een morele grondhouding die zicht toont in de wil om te leren, de durf om te
ethiek twijfelen, om te wikken en te wegen en om kritisch te kijken naar het eigen handelen.
Deugden komen van binnenuit, ze zijn een deel van het karakter van een persoon. Anderzijds zijn
deugden soms ook aangeleerd, maar een deugd is altijd verbonden aan een persoon. Het is dus geen
abstracte waarde of norm, het gaat niet over algemene rechten en plichten die voor iedereen
gelden, maar over eigenschappen van concrete personen.
Een deugd komt van binnenuit. Het is een goede karaktereigenschap van mensen die hun
gedrag stuurt. Anderzijds zijn deugden soms ook aangeleerd, maar een deugd is altijd
verbonden aan een persoon. Bv iemand is betrouwbaar, hulpvaardig, bescheiden, loyaal en eerlijk.
De teleologische ethiek vormt de inspiratie voor een zorgethiek en deze biedt belangrijke handvatten
voor een beroepsethiek in het sociaal-agogisch werk.
Het gaat niet om ‘hoe hoor ik te handelen’, maar wel om ‘welk soort persoon ben ik en wil ik zijn’, hoe
word ik een goed mens, een goede hulpverlener?
De attitude en de persoonlijke kwaliteiten van de hulpverlener zijn hierin belangrijk (beroepshouding).
Zorgethiek:
Reactie op de professionalisering en verzakelijking in sectoren als gezondheidszorg en alle sociale
beroepen. Verzakelijking hoge eisen die gesteld worden aan de effectiviteit en efficiëntie van
hulp-en dienstverleners.
Hoge eisen veronderstellen een hoge mate aan autonomie van cliënten en de relatie tussen cliënt en
professional wordt daardoor afstandelijker.
Ook in de hulpverlening moet er veel meer “gemeten” en geregistreerd worden. Er moeten resultaten
geboekt en zichtbaar gemaakt worden.
14
, Verzakelijking in de hulpverlening:
Een getuigenis …
Filip lacht. Na 10 jaar straathoekwerk is hij een rot in het vak, alsof hij het "gedragsparcours" van
zijn gasten ruikt.” Die groep ligt me na aan het hart. Dat doet me wat, die jonge mensen op straat,
die nergens een plek hebben. De instanties weten dat die hier ronddolen hé, maar er is geen
aanbod voor. Je moet weten: de systemen en de procedures van de officiële organisaties werken
niet voor iedereen. De muren zijn vaak te hoog. Ze moeten aan zoveel voorwaarden voldoen
om hun basisrechten te kunnen krijgen. Dat is te veel ineens, dat werkt niet altijd.”
(Denk hierbij ook aan de drempels).
Meer regels, meer procedures, meer versnippering. Mensen vallen uit de boot, ondanks het
ruime aanbod aan hulp– en dienstverlening dat er is.
Cliënt is meer dan een dossier, er zit een beleving erachter
Zorgethiek JoanTronto:
Zorg vertrekt niet alleen vanuit een plicht of recht, maar ook vanuit verantwoordelijkheid en
betrokkenheid.
Zorgethiek neemt waarden als vertrouwen, verbondenheid, afhankelijkheid,
kwetsbaarheid … als uitgangspunt om een situatie ethisch te benaderen, waarden die in
andere ethische benaderingen gemarginaliseerd lijken te zijn.
Tronto stelt de begrippen ‘zorg’ en ‘zorgen’ centraal.
- Zorg geven is een basiswaarde.
- Zorg is een basisrecht en een even universeel recht als vrijheid of gelijkheid.
- Iedereen heeft recht op zorg, ongeacht zijn of haar positie of andere voorwaarden.
- Zowel de zorgverlener als de zorgontvanger kunnen beter worden van een goed verlopend
zorgproces. Bv verbondenheid in de samenleving, (krachtlijn verbindend werken)
Fasen van zorg volgens Tronto:
Tronto onderscheidt 4 fasen of dimensies van zorg. Aan elke dimensie kunnen we een deugd
koppelen:
1. Zorg hebben voor
2. Zorg dragen voor
3. Zorgen voor
4. Zorg ontvangen.
Zorg hebben Is het oog hebben voor situaties waar zorg nodig is
voor Aandachtige betrokkenheid. Het herkennen van noden, het gevoellig zijn voor siganlen. Je signaleert
dat iemand zorg nodig heeft en dat er iets moet gebeuren.
Betrokken zijn, niet onverschillig zijn. De vraag achter de vraag zien. Je loopt bv door de stad na een
cafébezoek en je signaleert dat er iemand wordt lastiggevallen. Moet je met die signaal iets doen etc.
wanneer wel en wanneer niet?
Deugd: aandachtigheid of oplettendheid:
Noden herkennen en oordelen of eraan voldaan moet worden.
15
, Om de noden van anderen te (h)erkennen eigen noden aan de kant kunnen zetten.
In onze samenleving neiging om noden te negeren en uit te sluiten.
Zorg dragen voor Is de zorg op zich nemen
De zorgverlener neemt de verantwoordelijkheid om in te grijpen. Nadat de nood is opgemerkt
vraag wie hierop moet reageren en op welke wijze.
Als je de verantwoordelijkheid neemt om in te grijpen als iemand op straat wordt lastig gevallen, kan
dit op allerlei manieren. Bv de politie waarschuwen, om hulp roepen, zelf optreden, …
Deugd: verantwoordelijkheid
Een engagement dat iemand opneemt voor de noden die in de eerste fase werden
waargenomen.
Je merkt dit is niet oke en onderneemt iets door te reageren
Zorgen voor Is de zorg verlenen, feitelijk voorzien in de behoefte aan zorg.
De zorgverlener voert praktische zorg uit en moet bekwaam zijn om zorg te verlenen.
Deugd: competentie (deskundigheid)
Er voor zorgen dat de zorgverlening op een competente manier gebeurt.
Competenties van hulpverleners zijn niet louter technische of fysieke kwaliteiten
Het gaat om het waardengeladen karakter.
Zorg is meer dan een technische activiteit, het gaat ook om een ontmoeting met de
zorgvrager. De onderlinge relaties zijn belangrijk.
Deskundig handelen = technisch instrumenteel handelen + normatief handelen.
Zorg ontvangen Het je kunnen verplaatsen in de positie van de hulpvrager.
De zorgontvanger (cliënt) moet aangeven welke hulp hij nodig heeft. De betrokkene reageert op de
zorg die hij of zij ontvangt.
De reactie van de zorgontvanger (cliënt) is een wezenlijk onderdeel van het zorgproces. Zorgverlener
en zorgontvanger kunnen samen uitzoeken wat de behoefte is.
Deugd: wederkerigheid
De zorg moet aansluiten op de behoeften en verwachtingen van de zorgontvanger,
zorg moet geval per geval bekeken worden (maatwerk). Zie ook les 1 (link participatief
handelen)
Bedenkingen zorgethiek
Belangrijkste regel in de zorg: eerst naar de mens kijkt, dan pas naar de regel.
Zorgethiek legt terug de nadruk op betrokkenheid leidt niet automatisch tot betere zorg of
ethisch juist handelen.
Gevaar voor paternalisme of bevoogding. Paternalisme betekent dat je iemands vrijheid beperkt,
omdat je vindt dat dat in het belang is van die persoon.
Wat met de autonomie van de cliënt? Twee visies op autonomie:
- Autonomie vanuit negatieve vrijheid.
- Autonomie vanuit positieve vrijheid.
Visies op autonomie
Autonomie in het kader van negatieve vrijheid.
- Zelfbeschikking.
- De vrijheid van het individu om niet gehinderd door anderen zijn of haar eigen leven vorm te
geven.
- Mogelijkheden aanbieden, de cliënt wordt geïnformeerd.
- Strak respecteren van privacy en eigen keuzevrijheid.
De nadruk ligt op non-interventie, een niet-inmengende houding -> professionele
afstandelijkheid.
Autonomie in het kader van positieve vrijheid.
16
theoreën
Waarop baseer je je bij het maken van keuzes:
Je hoort de buren wel eens ruzie maken, en soms zijn het hoogoplopende ruzies. Vooral als de
buurman gedronken heeft kan hij vreselijk tekeer gaan. Gisteren zag je de buurvrouw, ze droeg een
donkere bril en liep wat mank. Van de trap gevallen, zei ze. Maar je hebt de ruzies gehoord de
laatste dagen.
Welke afwegingen maak je? Welke waarden spelen mee? Wat bepaalt jouw keuze?
Iets doen of niets doen? Is er een signaal om actie te ondernemen of niet?
Is het je plicht om iets te doen? …
Zie dia 7, 8 en werkzitting voor meer casussen
Keuzes maken:
Kunnen gebaseerd worden op basis van verschillende soorten argumenten:
Het kijken naar de gevolgen
Principes, waarde, regels als uitgangspunt
Deugden, wie ik zijn als persoon
3 ethische stelsels of normatieve theorieën:
Consequentialistische ethiek of gevolgenethiek
Deontologische ethiek of beginselethiek (regels als uitgangspunt)
Deugdenethiek of zorgethiek als onderdeel
Gevolgenethie Evalueert een handeling op basis van de toestand of gevolgen die ze veroorzaakt. Een
k of handeling is goed als die de best mogelijke gevolgen oplevert, of de minst schadelijke. Het resultaat van
consequentiali de handeling staat centraal.
sme Het is geen handelen uit eigenbelang. De gevolgen die het consequentialisme voor ogen heeft, zijn
niet de best mogelijke gevolgen voor mezelf, maar gevolgen die in het belang zijn van iedereen.
Utilitarisme als bekendste vorm.
Wanneer is een handeling moreel juist?
Als deze handeling in zijn gevolgen meer voordeel of minder nadeel oplevert dan een handeling
die in dezelfde situatie ook mogelijk zou zijn geweest.
Het gaat om zoveel mogelijk nut voor zoveel mogelijk mensen. Het algemeen belang
heeft prioriteit.
Grondleggers zijn o.a. Jeremy Bentham, David Hume met het Utilitarisme: ‘het grootste geluk
voor het grootste aantal’.
Het trolley -probleem (geen realiteit):
Het trolleyprobleem is een gedachte-experiment en ethisch dilemma.
Ondanks dat er talloze varianten geformuleerd zijn van het trolleyprobleem, komt het algemeen op het
volgende neer:
Persoon A kan een handeling verrichten die vele mensen kan helpen,
maar door dit te doen wordt persoon B onterecht geschaad. De vraag is dan: onder welke
omstandigheden is het moreel juist voor persoon A om de rechten van persoon B te schaden
in functie van het welzijn van de groep.
Je bent aan het wandelen en daalt een helling af. Je hoort mensen om hulp roepen en je ziet dat er
onderaan de helling mensen vastgebonden liggen op een spoor terwijl een op hol geslagen tram op hen
af komt. Jij staat toevallig aan een wisselspoor en kan aan een hendel trekken om de tram naar een
zijspoor te leiden. Het enige probleem: op dat zijspoor staat één man die zeker meegesleurd zal worden
door die tram. Wat doe je?
13
, Zou je anders handelen als je die 5 mensen kan redden, niet door een hendel over te halen, maar door
een robuuste man op het spoor voor de trein te duwen?
Je red 5 personen en maar 1 persoon gaat eraan, maar de gevolgenethiek is het belangrijk met de
outcome i.p.v. proces.
Theorie met sterke morele aantrekkingskracht, omdat we in het dagelijks leven vaak
‘berekend’ handelen en keuzes laten afhangen van bepaalde gunstige gevolgen.
Beginselethiek Ook regelethiek of principe-ethiek genoemd. Wanneer is een handeling moreel juist?
of Als deze handeling vertrekt vanuit een juiste intentie, waarbij een intentie juist is als ze gebaseerd is op
deontologische een principe of beginsel of regel, ongeacht de gevolgen.
ethiek
Is de handeling zelf juist, los van de gevolgen?
Het volgen van universele principes, regels, plichten etc.
Bv ‘een vriend in nood laat je niet in de steek’, ‘je mag niet liegen’, of ‘afspraak is afspraak’, ook al leidt
dit niet altijd tot maximaal geluk, als HV vertel ik niets over cliënten omdat de geheimhoudingsplicht
essentieel is.
Ook in de beroepsethiek vinden we een deontologische benadering in de ethische codes die door
verschillende beroepsgroepen zijn vastgelegd.
De beroepsbeoefenaar weet wat hij wel en niet kan doen.
De cliënt weet wat hij kan verwachten.
Beroepsethiek kan echter niet gereduceerd worden tot een deontologische code het volgen
van een regel of een code maakt je nog geen goed mens of een goede hulpverlener. Zie
voorbeeld plan international op dia 17
Deugdenethiek Je kan ook beoordelen wat een moreel juiste manier is om te handelen door te kijken naar de
of eigenschappen van de handelende persoon. De handelende persoon staat centraal.
teleologische Deze persoon heeft een morele grondhouding die zicht toont in de wil om te leren, de durf om te
ethiek twijfelen, om te wikken en te wegen en om kritisch te kijken naar het eigen handelen.
Deugden komen van binnenuit, ze zijn een deel van het karakter van een persoon. Anderzijds zijn
deugden soms ook aangeleerd, maar een deugd is altijd verbonden aan een persoon. Het is dus geen
abstracte waarde of norm, het gaat niet over algemene rechten en plichten die voor iedereen
gelden, maar over eigenschappen van concrete personen.
Een deugd komt van binnenuit. Het is een goede karaktereigenschap van mensen die hun
gedrag stuurt. Anderzijds zijn deugden soms ook aangeleerd, maar een deugd is altijd
verbonden aan een persoon. Bv iemand is betrouwbaar, hulpvaardig, bescheiden, loyaal en eerlijk.
De teleologische ethiek vormt de inspiratie voor een zorgethiek en deze biedt belangrijke handvatten
voor een beroepsethiek in het sociaal-agogisch werk.
Het gaat niet om ‘hoe hoor ik te handelen’, maar wel om ‘welk soort persoon ben ik en wil ik zijn’, hoe
word ik een goed mens, een goede hulpverlener?
De attitude en de persoonlijke kwaliteiten van de hulpverlener zijn hierin belangrijk (beroepshouding).
Zorgethiek:
Reactie op de professionalisering en verzakelijking in sectoren als gezondheidszorg en alle sociale
beroepen. Verzakelijking hoge eisen die gesteld worden aan de effectiviteit en efficiëntie van
hulp-en dienstverleners.
Hoge eisen veronderstellen een hoge mate aan autonomie van cliënten en de relatie tussen cliënt en
professional wordt daardoor afstandelijker.
Ook in de hulpverlening moet er veel meer “gemeten” en geregistreerd worden. Er moeten resultaten
geboekt en zichtbaar gemaakt worden.
14
, Verzakelijking in de hulpverlening:
Een getuigenis …
Filip lacht. Na 10 jaar straathoekwerk is hij een rot in het vak, alsof hij het "gedragsparcours" van
zijn gasten ruikt.” Die groep ligt me na aan het hart. Dat doet me wat, die jonge mensen op straat,
die nergens een plek hebben. De instanties weten dat die hier ronddolen hé, maar er is geen
aanbod voor. Je moet weten: de systemen en de procedures van de officiële organisaties werken
niet voor iedereen. De muren zijn vaak te hoog. Ze moeten aan zoveel voorwaarden voldoen
om hun basisrechten te kunnen krijgen. Dat is te veel ineens, dat werkt niet altijd.”
(Denk hierbij ook aan de drempels).
Meer regels, meer procedures, meer versnippering. Mensen vallen uit de boot, ondanks het
ruime aanbod aan hulp– en dienstverlening dat er is.
Cliënt is meer dan een dossier, er zit een beleving erachter
Zorgethiek JoanTronto:
Zorg vertrekt niet alleen vanuit een plicht of recht, maar ook vanuit verantwoordelijkheid en
betrokkenheid.
Zorgethiek neemt waarden als vertrouwen, verbondenheid, afhankelijkheid,
kwetsbaarheid … als uitgangspunt om een situatie ethisch te benaderen, waarden die in
andere ethische benaderingen gemarginaliseerd lijken te zijn.
Tronto stelt de begrippen ‘zorg’ en ‘zorgen’ centraal.
- Zorg geven is een basiswaarde.
- Zorg is een basisrecht en een even universeel recht als vrijheid of gelijkheid.
- Iedereen heeft recht op zorg, ongeacht zijn of haar positie of andere voorwaarden.
- Zowel de zorgverlener als de zorgontvanger kunnen beter worden van een goed verlopend
zorgproces. Bv verbondenheid in de samenleving, (krachtlijn verbindend werken)
Fasen van zorg volgens Tronto:
Tronto onderscheidt 4 fasen of dimensies van zorg. Aan elke dimensie kunnen we een deugd
koppelen:
1. Zorg hebben voor
2. Zorg dragen voor
3. Zorgen voor
4. Zorg ontvangen.
Zorg hebben Is het oog hebben voor situaties waar zorg nodig is
voor Aandachtige betrokkenheid. Het herkennen van noden, het gevoellig zijn voor siganlen. Je signaleert
dat iemand zorg nodig heeft en dat er iets moet gebeuren.
Betrokken zijn, niet onverschillig zijn. De vraag achter de vraag zien. Je loopt bv door de stad na een
cafébezoek en je signaleert dat er iemand wordt lastiggevallen. Moet je met die signaal iets doen etc.
wanneer wel en wanneer niet?
Deugd: aandachtigheid of oplettendheid:
Noden herkennen en oordelen of eraan voldaan moet worden.
15
, Om de noden van anderen te (h)erkennen eigen noden aan de kant kunnen zetten.
In onze samenleving neiging om noden te negeren en uit te sluiten.
Zorg dragen voor Is de zorg op zich nemen
De zorgverlener neemt de verantwoordelijkheid om in te grijpen. Nadat de nood is opgemerkt
vraag wie hierop moet reageren en op welke wijze.
Als je de verantwoordelijkheid neemt om in te grijpen als iemand op straat wordt lastig gevallen, kan
dit op allerlei manieren. Bv de politie waarschuwen, om hulp roepen, zelf optreden, …
Deugd: verantwoordelijkheid
Een engagement dat iemand opneemt voor de noden die in de eerste fase werden
waargenomen.
Je merkt dit is niet oke en onderneemt iets door te reageren
Zorgen voor Is de zorg verlenen, feitelijk voorzien in de behoefte aan zorg.
De zorgverlener voert praktische zorg uit en moet bekwaam zijn om zorg te verlenen.
Deugd: competentie (deskundigheid)
Er voor zorgen dat de zorgverlening op een competente manier gebeurt.
Competenties van hulpverleners zijn niet louter technische of fysieke kwaliteiten
Het gaat om het waardengeladen karakter.
Zorg is meer dan een technische activiteit, het gaat ook om een ontmoeting met de
zorgvrager. De onderlinge relaties zijn belangrijk.
Deskundig handelen = technisch instrumenteel handelen + normatief handelen.
Zorg ontvangen Het je kunnen verplaatsen in de positie van de hulpvrager.
De zorgontvanger (cliënt) moet aangeven welke hulp hij nodig heeft. De betrokkene reageert op de
zorg die hij of zij ontvangt.
De reactie van de zorgontvanger (cliënt) is een wezenlijk onderdeel van het zorgproces. Zorgverlener
en zorgontvanger kunnen samen uitzoeken wat de behoefte is.
Deugd: wederkerigheid
De zorg moet aansluiten op de behoeften en verwachtingen van de zorgontvanger,
zorg moet geval per geval bekeken worden (maatwerk). Zie ook les 1 (link participatief
handelen)
Bedenkingen zorgethiek
Belangrijkste regel in de zorg: eerst naar de mens kijkt, dan pas naar de regel.
Zorgethiek legt terug de nadruk op betrokkenheid leidt niet automatisch tot betere zorg of
ethisch juist handelen.
Gevaar voor paternalisme of bevoogding. Paternalisme betekent dat je iemands vrijheid beperkt,
omdat je vindt dat dat in het belang is van die persoon.
Wat met de autonomie van de cliënt? Twee visies op autonomie:
- Autonomie vanuit negatieve vrijheid.
- Autonomie vanuit positieve vrijheid.
Visies op autonomie
Autonomie in het kader van negatieve vrijheid.
- Zelfbeschikking.
- De vrijheid van het individu om niet gehinderd door anderen zijn of haar eigen leven vorm te
geven.
- Mogelijkheden aanbieden, de cliënt wordt geïnformeerd.
- Strak respecteren van privacy en eigen keuzevrijheid.
De nadruk ligt op non-interventie, een niet-inmengende houding -> professionele
afstandelijkheid.
Autonomie in het kader van positieve vrijheid.
16
