BEGINSELEN VAN HET STRAFRECHT EN HET STRAFPROCESRECHT
Algemeen (1)
Begrippen
strafrecht:
= het geheel van rechtsregels volgens hetwelk bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld en
gesanctioneerd
(materieel strafrecht)
strafprocesrecht:
= het geheel van procedureregels volgens hetwelk het strafrecht wordt toegepast, of nog,
het geheel van rechtsregels mbt de opsporing, vervolging en berechting van personen die ervan
verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
(formeel strafrecht)
strafrecht & procesrecht zijn van openbare orde:
- over deze principes kunnenpartijen geen akkoord / contract sluiten
- de regels zijn fundamenteel
└ afwijking / individuele aanpassing ervan is niet toegestaan
Bronnen: wetten en wetboeken
Strafrecht
- grondwet
- strafwetboek (1867)
opgedeeld in 2 boeken
└ boek I = algemene beginselen (spelregels) mbt misdrijven en bestraffingen
└ boek II = opsomming en beschrijving van de verschillende misdrijven en voorziene
straffen
└ de algemene beginselen van boek 1 zijn van toepassing op de misdrijven opgesomd
in boek II
(art. 100 Sw.)
- toekomst: nieuw strafwetboek
└ boek I en boek II: wetten van 29 februari 2024
└ inwerkingtreding: 8 april 2026
1
, - aparte basiswetten
voorbeelden:
└ interneringswet
└ wet opschorting, uitstel en probatie
└ jeugdbeschermingswet en jeugddecreten
- bijzondere strafwetten
└ bevatten strafbepalingen die niet in het wetboek zijn opgenomen
= aanvullend op het strafwetboek
└ voorbeelden
→ drugswet van 24 februari 1921
→ wegverkeerswet van 16 maart 1968
→ wapenwet van 8 juni 2006
- de algemene beginselen van boek I zijn toepasselijk op de bijzondere strafwetten
tenzij (art. 100 Sw.)
└ uitzondering 1: de bijzondere bevat zelf een afwijkende regeling
└ uitzondering 2: de artikelen uit het strafwetboek mbt strafbare deelneming en
verzachtende omstandigheden gelden niet voor de bijzondere wetten, tenzij deze dit
zelf uitdrukkelijk voorzien
└ vergelijkbare regeling voor decreten
(zie geregionaliseerde materies: leefmilieu, jacht, stedenbouw en ruimtelijke
ordening)
Strafprocesrecht
- grondwet
- wetboek van strafvordering (1808)
- gerechtelijk wetboek (10 oktober 1967)
└ bevat naast de rechterlijke organisatie de gemeenrechtelijke procedureregels
└ wat geen specifieke regeling kent in het wetboek van strafvordering moet opgelost
worden volgens de regels van het gerechtelijk wetboek
- aparte basiswetten
voorbeelden:
└ wet op de verzachtende omstandigheden (4 oktober 1867)
└ taal in gerechtszaken (15 juni 1935)
└ wet op de voorlopige hechtenis (20 juli 1990)
└ wet op de politieambt (5 augustus 1992)
- bijzondere wetten houdende procedureregels
2
,Actualisering
verschillende wettelijke bepalingen uit:
strafwetboek
+
het wetboek van strafvordering
+
de aanvullende basiswetten inzake strafrecht + strafprocesrecht
werden gewijzigd door de potpourri wetgeving:
- wet van 19 oktober 2015 (Potpourri I)
- wet van 5 februari 2016 (Potpourri II)
- wet van 4 mei 2016 (Potpourri III)
- wet van 25 december 2016 (Potpourri IV)
- wet van 6 juli 2017 (Potpourri V)
- wet van 25 mei 2018 (Potpourri VI)
- wet van 5 mei 2019
- wet van 31 juli 2020
initiatief herschrijving strafwetboek en wetboek van strafvordering door minister van justitie K. geens
(2015):
- 20 januari 2017: goedkeuring door ministerraad van voorontwerp van wet om boek I van het
strafwetboek te wijzigen
- 20 juli 2018: goedkeuring door ministerraad van voorontwerp van wet om boek II van het
strafwetboek te hervormen
- 24 september 2019: neerlegging wetsvoorstel tot invoering nieuw strafwetboek
(boek 1 en 2) in het parlement (kamer)
└ wet van 21 maart 2022 tot wijziging van het Strafwetboek m.b.t. het seksueel
strafrecht is een zekere, gedeeltelijke voorafname op dit nieuwe strafwetboek
- wetten van 29 februari 2024: invoering nieuw Strafwetboek
sinds 2021 nog verschillende aanvullingen / wijzigingen aan:
het strafrecht
+
procesrecht
door de mss-wetten
(onder minister van justitie Van Quickenborne)
om justitie menselijker, sneller en straffer te maken
- wet van 28 november 2021 (I)
- wet van 30 juli 2022 (II)
- wet van 6 december 2022 (IIbis)
- wet van 31 juli 2023 (IV)
- verzamelwet 18 januari 2024 (III)
- wet van 9 april 2024
voorontwerp tot wijziging van het wetboek en strafvordering
3
, Het strafrecht (2)
Legaliteitsbeginsel
legaliteitsbeginsel:
= enkel de wetgever kan een bepaalde gedraging strafbaar stellen en daar ook een bestraffing voor
voorzien
vind je terug op verschillende plaatsen:
- art. 14 Grondwet: “Geen straf kan worden ingevoerd of toegepast dan krachtens de wet”
- art. 2, eerste lid Strafwetboek:
“Geen misdrijf kan worden gestraft met straffen die bij de wet niet waren gesteld voordat het
misdrijf werd gepleegd”
- art. 1 nieuw Strafwetboek:
“Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de wet
worden omschreven. Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet
voorziet”
gevolgen:
1. gevolgen van het legitaliteitsbeginsel voor de interpretatie van strafwetten
2. gevolgen van het legitaliteitsbeginsel voor de werking van de strafwet in de tijd
Gevolgen voor de interpretatie van strafwetten
vooraf:
- interpretatie van een wet is enkel noodzakelijk wanneer de tekst ervan onduidelijk is
- anders moet de wet gewoon toegepast worden
gevolgen legaliteitsbeginsel voor wetsinterpretatie strafwet:
1. de strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden
└ letterlijke interpretatie van de strafwet is de regel: de woorden moeten in hun
normale taalkundige betekenis begrepen worden
2. blijft de wettekst onduidelijk ⇒ teleologische interpretatie mogelijk
= men mag interpreteren volgens het doel dat de wetgever zelf beoogde en de interpretatie
van de wil van de wetgever mag daarbij extensief en evolutief zijn
└ voorwaarde: er moet voldoende zekerheid bestaan over de wil van de wetgever
└ wil wetgever: achterhalen in voorbereidende parlementaire werken
bv. het illegaal aftappen van elektriciteit valt onder de strafbepaling van diefstal van
goederen
4
Algemeen (1)
Begrippen
strafrecht:
= het geheel van rechtsregels volgens hetwelk bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld en
gesanctioneerd
(materieel strafrecht)
strafprocesrecht:
= het geheel van procedureregels volgens hetwelk het strafrecht wordt toegepast, of nog,
het geheel van rechtsregels mbt de opsporing, vervolging en berechting van personen die ervan
verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
(formeel strafrecht)
strafrecht & procesrecht zijn van openbare orde:
- over deze principes kunnenpartijen geen akkoord / contract sluiten
- de regels zijn fundamenteel
└ afwijking / individuele aanpassing ervan is niet toegestaan
Bronnen: wetten en wetboeken
Strafrecht
- grondwet
- strafwetboek (1867)
opgedeeld in 2 boeken
└ boek I = algemene beginselen (spelregels) mbt misdrijven en bestraffingen
└ boek II = opsomming en beschrijving van de verschillende misdrijven en voorziene
straffen
└ de algemene beginselen van boek 1 zijn van toepassing op de misdrijven opgesomd
in boek II
(art. 100 Sw.)
- toekomst: nieuw strafwetboek
└ boek I en boek II: wetten van 29 februari 2024
└ inwerkingtreding: 8 april 2026
1
, - aparte basiswetten
voorbeelden:
└ interneringswet
└ wet opschorting, uitstel en probatie
└ jeugdbeschermingswet en jeugddecreten
- bijzondere strafwetten
└ bevatten strafbepalingen die niet in het wetboek zijn opgenomen
= aanvullend op het strafwetboek
└ voorbeelden
→ drugswet van 24 februari 1921
→ wegverkeerswet van 16 maart 1968
→ wapenwet van 8 juni 2006
- de algemene beginselen van boek I zijn toepasselijk op de bijzondere strafwetten
tenzij (art. 100 Sw.)
└ uitzondering 1: de bijzondere bevat zelf een afwijkende regeling
└ uitzondering 2: de artikelen uit het strafwetboek mbt strafbare deelneming en
verzachtende omstandigheden gelden niet voor de bijzondere wetten, tenzij deze dit
zelf uitdrukkelijk voorzien
└ vergelijkbare regeling voor decreten
(zie geregionaliseerde materies: leefmilieu, jacht, stedenbouw en ruimtelijke
ordening)
Strafprocesrecht
- grondwet
- wetboek van strafvordering (1808)
- gerechtelijk wetboek (10 oktober 1967)
└ bevat naast de rechterlijke organisatie de gemeenrechtelijke procedureregels
└ wat geen specifieke regeling kent in het wetboek van strafvordering moet opgelost
worden volgens de regels van het gerechtelijk wetboek
- aparte basiswetten
voorbeelden:
└ wet op de verzachtende omstandigheden (4 oktober 1867)
└ taal in gerechtszaken (15 juni 1935)
└ wet op de voorlopige hechtenis (20 juli 1990)
└ wet op de politieambt (5 augustus 1992)
- bijzondere wetten houdende procedureregels
2
,Actualisering
verschillende wettelijke bepalingen uit:
strafwetboek
+
het wetboek van strafvordering
+
de aanvullende basiswetten inzake strafrecht + strafprocesrecht
werden gewijzigd door de potpourri wetgeving:
- wet van 19 oktober 2015 (Potpourri I)
- wet van 5 februari 2016 (Potpourri II)
- wet van 4 mei 2016 (Potpourri III)
- wet van 25 december 2016 (Potpourri IV)
- wet van 6 juli 2017 (Potpourri V)
- wet van 25 mei 2018 (Potpourri VI)
- wet van 5 mei 2019
- wet van 31 juli 2020
initiatief herschrijving strafwetboek en wetboek van strafvordering door minister van justitie K. geens
(2015):
- 20 januari 2017: goedkeuring door ministerraad van voorontwerp van wet om boek I van het
strafwetboek te wijzigen
- 20 juli 2018: goedkeuring door ministerraad van voorontwerp van wet om boek II van het
strafwetboek te hervormen
- 24 september 2019: neerlegging wetsvoorstel tot invoering nieuw strafwetboek
(boek 1 en 2) in het parlement (kamer)
└ wet van 21 maart 2022 tot wijziging van het Strafwetboek m.b.t. het seksueel
strafrecht is een zekere, gedeeltelijke voorafname op dit nieuwe strafwetboek
- wetten van 29 februari 2024: invoering nieuw Strafwetboek
sinds 2021 nog verschillende aanvullingen / wijzigingen aan:
het strafrecht
+
procesrecht
door de mss-wetten
(onder minister van justitie Van Quickenborne)
om justitie menselijker, sneller en straffer te maken
- wet van 28 november 2021 (I)
- wet van 30 juli 2022 (II)
- wet van 6 december 2022 (IIbis)
- wet van 31 juli 2023 (IV)
- verzamelwet 18 januari 2024 (III)
- wet van 9 april 2024
voorontwerp tot wijziging van het wetboek en strafvordering
3
, Het strafrecht (2)
Legaliteitsbeginsel
legaliteitsbeginsel:
= enkel de wetgever kan een bepaalde gedraging strafbaar stellen en daar ook een bestraffing voor
voorzien
vind je terug op verschillende plaatsen:
- art. 14 Grondwet: “Geen straf kan worden ingevoerd of toegepast dan krachtens de wet”
- art. 2, eerste lid Strafwetboek:
“Geen misdrijf kan worden gestraft met straffen die bij de wet niet waren gesteld voordat het
misdrijf werd gepleegd”
- art. 1 nieuw Strafwetboek:
“Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen niet in de wet
worden omschreven. Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet
voorziet”
gevolgen:
1. gevolgen van het legitaliteitsbeginsel voor de interpretatie van strafwetten
2. gevolgen van het legitaliteitsbeginsel voor de werking van de strafwet in de tijd
Gevolgen voor de interpretatie van strafwetten
vooraf:
- interpretatie van een wet is enkel noodzakelijk wanneer de tekst ervan onduidelijk is
- anders moet de wet gewoon toegepast worden
gevolgen legaliteitsbeginsel voor wetsinterpretatie strafwet:
1. de strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden
└ letterlijke interpretatie van de strafwet is de regel: de woorden moeten in hun
normale taalkundige betekenis begrepen worden
2. blijft de wettekst onduidelijk ⇒ teleologische interpretatie mogelijk
= men mag interpreteren volgens het doel dat de wetgever zelf beoogde en de interpretatie
van de wil van de wetgever mag daarbij extensief en evolutief zijn
└ voorwaarde: er moet voldoende zekerheid bestaan over de wil van de wetgever
└ wil wetgever: achterhalen in voorbereidende parlementaire werken
bv. het illegaal aftappen van elektriciteit valt onder de strafbepaling van diefstal van
goederen
4
