Rechterlijke organisatie (1)
Stefaan Voet
Inleiding tot het recht
Wat is recht?
- rechtvaardigheid / gerechtigheid
- gelijk hebben (of krijgen?)
- rechtsprekend college / rechtbank
- aanspraak
- rechtshandeling
- subjectief recht
- …
Waarom is er recht?
- mens(elijke)conditie: mens wil het goed hebben voor zichzelf
└ individuele vrijheid (eigenbelang)
└ samenleving / maatschappij
└ met waarden en normen (maatschappelijk belang)
- beperkingen aan individuele vrijheid
└ schaarste
└ conflicten / geschillen
→ over (schaarse) goederen
→ over hoe de samenleving moet worden georganiseerd
⇒ nood aan hogere macht die dit kan beslechten
⇒ recht
- recht
= gesystematiseerde regels / afspraken
└ gebaseerd op wetenschappelijke inzichten, politieke opvattingen, opvattingen over
wat redelijk is en wat dat niet is
└ doel
→ ordenen van de maatschappij
→ algemeen belang
→ kaderen van de macht
→ geen vorstelijk absolutisme of goddelijke macht
└ mededeelbaar / voorspelbaar
└ afdwingbaar / naleven
→ sanctiemechanismen
1
,Huidige recht
positief recht (vigerend recht) opgedeeld in:
1. objectief recht
= geheel van gedragsregels die tot doel hebben het maatschappelijk verkeer te ordenen en
waarvan de naleving door de overheid wordt afgedwongen
→ regels die op een bepaalde plaats en op een bepaalde tijd de maatschappij ordenen
bv. huurder moet huur betalen
bv. je mag niet door het rood rijden
2. subjectief recht
= recht dat iemand toekomt (titularis van het recht) en dat hem een (door het recht
afdwingbare) aanspraak tav iemand anders verleent
= concrete (door het objectief recht erkende) bevoegdheid om iets te vragen, te eisen of te
vorderen
SUBJECTIEF RECHT
rechtssubjecten:
= dragers van subjectieve rechten
1. natuurlijke personen
= mensen (van vlees en bloed)
2. rechtspersonen
= juridische structuren door de wet gecreëerd
ze hebben een zelfstandig vermogen, organen, en functioneren als abstracte, ontastbare
wezens
1. privaatrechtelijke rechtspersonen
= handelsvennootschappen met rechtspersoonlijkheid
2. publiekrechtelijke rechtspersonen
= overheidsinstellingen
bv. politieke rechtspersonen,
openbare instellingen,
internationale instelling
2
,OBJECTIEF RECHT
PRIVAAT RECHT VS PUBLIEK RECHT
privaat recht (rechts):
= regels die de onderlinge verhoudingen tussen rechtssubjecten regelen
- als je recht is geschonden, moet je zelf naar de rechter stappen
└ zelf de andere partij aanklagen + voor de rechtbank slepen
- bv. burgerlijk recht, handelsrecht, arbeidsrecht
publiek recht (links):
= regels waarbij de overheid optreedt om de maatschappelijke orde te bewaren
- als je deze regels schendt, dagvaardigt de overheid (het parket) je namens de samenleving
- bv. strafrecht, administratief recht, grondwettelijk recht
3
, Indeling van de rechtbanken
Territoriale vs materiële bevoegdheid
territoriale bevoegdheid
= geografische gebied waarin een rechterlijke instantie / autoriteit bevoegd is om beslissingen te
nemen of rechtszaken te behandelen
materiële bevoegdheid
= het soort zaken waarover een bepaalde rechter of instantie mag oordelen
opgedeeld in:
1. algemene bevoegdheid
= bevoegdheid die in principe op een breed scala van zaken van toepassing is
2. bijzondere bevoegdheid
= bevoegdheid die specifiek is toegewezen voor een bepaald type geschillen
3. uitsluitende bevoegdheid
= alleen een specifieke instantie over bepaalde zaken bevoegd is, zonder dat andere
instanties bevoegd kunnen zijn
Indeling van de rechtbanken volgens hun materiële bevoegdheid
wanneer je een zaak verliest ⇒ hoger beroep aanvragen
= andere keer proberen bij een andere hogere rechter
je kan maar 1x hoger beroep aanvragen, nadien rechtstreeks naar Hof van Cassatie
4
Stefaan Voet
Inleiding tot het recht
Wat is recht?
- rechtvaardigheid / gerechtigheid
- gelijk hebben (of krijgen?)
- rechtsprekend college / rechtbank
- aanspraak
- rechtshandeling
- subjectief recht
- …
Waarom is er recht?
- mens(elijke)conditie: mens wil het goed hebben voor zichzelf
└ individuele vrijheid (eigenbelang)
└ samenleving / maatschappij
└ met waarden en normen (maatschappelijk belang)
- beperkingen aan individuele vrijheid
└ schaarste
└ conflicten / geschillen
→ over (schaarse) goederen
→ over hoe de samenleving moet worden georganiseerd
⇒ nood aan hogere macht die dit kan beslechten
⇒ recht
- recht
= gesystematiseerde regels / afspraken
└ gebaseerd op wetenschappelijke inzichten, politieke opvattingen, opvattingen over
wat redelijk is en wat dat niet is
└ doel
→ ordenen van de maatschappij
→ algemeen belang
→ kaderen van de macht
→ geen vorstelijk absolutisme of goddelijke macht
└ mededeelbaar / voorspelbaar
└ afdwingbaar / naleven
→ sanctiemechanismen
1
,Huidige recht
positief recht (vigerend recht) opgedeeld in:
1. objectief recht
= geheel van gedragsregels die tot doel hebben het maatschappelijk verkeer te ordenen en
waarvan de naleving door de overheid wordt afgedwongen
→ regels die op een bepaalde plaats en op een bepaalde tijd de maatschappij ordenen
bv. huurder moet huur betalen
bv. je mag niet door het rood rijden
2. subjectief recht
= recht dat iemand toekomt (titularis van het recht) en dat hem een (door het recht
afdwingbare) aanspraak tav iemand anders verleent
= concrete (door het objectief recht erkende) bevoegdheid om iets te vragen, te eisen of te
vorderen
SUBJECTIEF RECHT
rechtssubjecten:
= dragers van subjectieve rechten
1. natuurlijke personen
= mensen (van vlees en bloed)
2. rechtspersonen
= juridische structuren door de wet gecreëerd
ze hebben een zelfstandig vermogen, organen, en functioneren als abstracte, ontastbare
wezens
1. privaatrechtelijke rechtspersonen
= handelsvennootschappen met rechtspersoonlijkheid
2. publiekrechtelijke rechtspersonen
= overheidsinstellingen
bv. politieke rechtspersonen,
openbare instellingen,
internationale instelling
2
,OBJECTIEF RECHT
PRIVAAT RECHT VS PUBLIEK RECHT
privaat recht (rechts):
= regels die de onderlinge verhoudingen tussen rechtssubjecten regelen
- als je recht is geschonden, moet je zelf naar de rechter stappen
└ zelf de andere partij aanklagen + voor de rechtbank slepen
- bv. burgerlijk recht, handelsrecht, arbeidsrecht
publiek recht (links):
= regels waarbij de overheid optreedt om de maatschappelijke orde te bewaren
- als je deze regels schendt, dagvaardigt de overheid (het parket) je namens de samenleving
- bv. strafrecht, administratief recht, grondwettelijk recht
3
, Indeling van de rechtbanken
Territoriale vs materiële bevoegdheid
territoriale bevoegdheid
= geografische gebied waarin een rechterlijke instantie / autoriteit bevoegd is om beslissingen te
nemen of rechtszaken te behandelen
materiële bevoegdheid
= het soort zaken waarover een bepaalde rechter of instantie mag oordelen
opgedeeld in:
1. algemene bevoegdheid
= bevoegdheid die in principe op een breed scala van zaken van toepassing is
2. bijzondere bevoegdheid
= bevoegdheid die specifiek is toegewezen voor een bepaald type geschillen
3. uitsluitende bevoegdheid
= alleen een specifieke instantie over bepaalde zaken bevoegd is, zonder dat andere
instanties bevoegd kunnen zijn
Indeling van de rechtbanken volgens hun materiële bevoegdheid
wanneer je een zaak verliest ⇒ hoger beroep aanvragen
= andere keer proberen bij een andere hogere rechter
je kan maar 1x hoger beroep aanvragen, nadien rechtstreeks naar Hof van Cassatie
4
