Hoofdstuk 1
Inleiding
1. Waarom dierkunde ?
Vroeger : utilitair
(onderzochten alleen wat voordelig was voor ons bv. Welke dieren kunnen we eten?)
Nu: fundamentele wetenschap, om meer begrip te krijgen van het dierenrijk
Diverse wetenschap
Volgens diergroep
Malacologie: studie v. weekdieren
Entomologie: studie v. insecten
Helminthologie: studie v. wormen
Parasithologie: studie v. allerlei groepen parasieten
Ornithologie: studie v. vogels
Mammalogie: studie v. zoogdieren
…
Volgens vraagstelling
Morfologie: studie v. vormen
Histologie: studie v. weefsels
Fysiologie: studie vd levensprocessen in een dier
Ecologie: studie vd relaties van een dier met zijn omgeving
Ecofysiologie: studie vd processen die zich in een dier afspelen, in relatie tot de
omgevingsfactoren
Systematiek: studie vd verscheidenheid
…
2. Eigenschappen van het leven?
Dier: iets dat leeft à Wat is een levend organismen?
Leven is heel divers & dynamisch à moeilijk te definiëren
MAAR enkele gemeenschappelijke kenmerken
, 2.1 Unieke chemische samenstelling
Macromoleculen:
- Nucleinezuren = RNA en DNA
- Lipiden = vetten
- Koolhydraten = suikers
- Aminozuren = bouwstenen v. proteïnen
2.2 Hiërarchische organisatieniveaus
Moleculen à organellen à cellen à weefsels à organen à
individuen (functionerende eenheid) à populaties à gemeenschappen
! Cellen groeperen zich bij de meeste organismen
Hoe hoger het organisatieniveau, hoe meer het voor elkaar krijgt
Hoe meer delen samen, hoe meer het voor elkaar krijgt
2.3 Voortplanting
- Reproductie v. informatie (eventueel met ‘foutjes’)
- Samenspel tussen erfelijkheid en variatie
- Seksuele reproductie: nieuwe combinaties v. informatie
- Typisch voor het leven
2.4 Genetische code
Opeenvolging van nucleïnezuren in (meestal) DNA
2.5 Metabolisme
= stofwisseling
Opname van voedingsstoffen uit omgeving
- Energie komt vrij
- bouwstoffen vormen tot basisbouwstenen
à voor bewegen & groeien
2.6 Ontwikkeling & groei
Verandering doorheen leven
,3. Wat is een dier?
3.1 Indeling van levende organismen
Eukaryoten
- Domein 1: Eukarya
Organismen die complexe cellen hebben bv. Celkern
Regnum Protista: pantoffeldiertje, groene alg, …
Regnum Fungi: schimmels, paddenstoelen …
Regnum Plantae: planten
Regnum Animalia: dieren
Prokaryoten
Geen organellen, kern (meestal wel celwand)
- Domein 2: Eubacteria
- Domein 3: Archaebacteria
! niet geplaatste groepen: virussen, viroïden, …
Fylogenetische bomen = geeft informatie over evolutionaire
verwantschappen tss soorten/ soortgenoten
! Eu- en Archaebacteria verschillen evenveel als Eukaryoten
verschillen met Archaebacteria
à Eukaryoten Prokaryoten ß
, Domein: Eubacteria (Prokaryoten)
- Microscopisch klein
- Meestal unicellulair (= eencellig) , soms multicelullair
- Foto-autotroof, chemo-autotroof of heterotroof
Heterotroof = organismen die anderen consumeren om E te hebben
Autotroof = zelf moleculen synthetiseren
à foto-autotroof = doen aan fotosynthese (bv. Planten)
à chemo-autotroof = gebruiken chemische verbindingen om E te verkrijgen
- Meestal saprotroof of parasitair
Saprotroof = voeden zich met dood organisch materiaal
Parasitair = leven ten koste van gastheer
- Beweeglijk of onbeweeglijk
- Ubiquist = komen overal voor
- Problematische systematiek
Het indelen en ordenen, want bv. voortdurend in verandering
Voorbeeld: Cyanobacteria of Blauwalgen
- Fotosynthetisch
Produceren O2 + maken bouwstenen aan
- Produceren giftige stoffen
à water gevaarlijk voor bv. Mensen
- Vaak in kolonies
- Aan basis van theorie rond ontstaan van eukaryote cellen
Endosymbiont = een organisme dat binnenin een ander organisme leeft in een wederzijds
voordelige samenwerking
Endo = inwendig
Symbiose = voordelig samenleven van 2 organismen
Bv. Cyanobacterie ooit in cel gekropen à kreeg functie van organel (chloroplast)
! planten hebben chloroplasten à ooit aparte eubacteriën die in cellen zijn gekropen
! Chloroplasten hebben eigen DNA à lijkt sterk op dat van cyanobacteriën
Voorbeeld: Proteobacteria of Purperbacteriën
Bv. Salmonella, Yersinia, …
Endosymbiose-theorie:
Purperbacterie kroop in eukaryote cel en nam functie van mitochondriën over
Mitochondriaal DNA is anders dan DNA in celkern en lijkt sterk op dat van purperbacteriën
à mitochondriën afkomstig van endosymbiont (purperbacterie)
Inleiding
1. Waarom dierkunde ?
Vroeger : utilitair
(onderzochten alleen wat voordelig was voor ons bv. Welke dieren kunnen we eten?)
Nu: fundamentele wetenschap, om meer begrip te krijgen van het dierenrijk
Diverse wetenschap
Volgens diergroep
Malacologie: studie v. weekdieren
Entomologie: studie v. insecten
Helminthologie: studie v. wormen
Parasithologie: studie v. allerlei groepen parasieten
Ornithologie: studie v. vogels
Mammalogie: studie v. zoogdieren
…
Volgens vraagstelling
Morfologie: studie v. vormen
Histologie: studie v. weefsels
Fysiologie: studie vd levensprocessen in een dier
Ecologie: studie vd relaties van een dier met zijn omgeving
Ecofysiologie: studie vd processen die zich in een dier afspelen, in relatie tot de
omgevingsfactoren
Systematiek: studie vd verscheidenheid
…
2. Eigenschappen van het leven?
Dier: iets dat leeft à Wat is een levend organismen?
Leven is heel divers & dynamisch à moeilijk te definiëren
MAAR enkele gemeenschappelijke kenmerken
, 2.1 Unieke chemische samenstelling
Macromoleculen:
- Nucleinezuren = RNA en DNA
- Lipiden = vetten
- Koolhydraten = suikers
- Aminozuren = bouwstenen v. proteïnen
2.2 Hiërarchische organisatieniveaus
Moleculen à organellen à cellen à weefsels à organen à
individuen (functionerende eenheid) à populaties à gemeenschappen
! Cellen groeperen zich bij de meeste organismen
Hoe hoger het organisatieniveau, hoe meer het voor elkaar krijgt
Hoe meer delen samen, hoe meer het voor elkaar krijgt
2.3 Voortplanting
- Reproductie v. informatie (eventueel met ‘foutjes’)
- Samenspel tussen erfelijkheid en variatie
- Seksuele reproductie: nieuwe combinaties v. informatie
- Typisch voor het leven
2.4 Genetische code
Opeenvolging van nucleïnezuren in (meestal) DNA
2.5 Metabolisme
= stofwisseling
Opname van voedingsstoffen uit omgeving
- Energie komt vrij
- bouwstoffen vormen tot basisbouwstenen
à voor bewegen & groeien
2.6 Ontwikkeling & groei
Verandering doorheen leven
,3. Wat is een dier?
3.1 Indeling van levende organismen
Eukaryoten
- Domein 1: Eukarya
Organismen die complexe cellen hebben bv. Celkern
Regnum Protista: pantoffeldiertje, groene alg, …
Regnum Fungi: schimmels, paddenstoelen …
Regnum Plantae: planten
Regnum Animalia: dieren
Prokaryoten
Geen organellen, kern (meestal wel celwand)
- Domein 2: Eubacteria
- Domein 3: Archaebacteria
! niet geplaatste groepen: virussen, viroïden, …
Fylogenetische bomen = geeft informatie over evolutionaire
verwantschappen tss soorten/ soortgenoten
! Eu- en Archaebacteria verschillen evenveel als Eukaryoten
verschillen met Archaebacteria
à Eukaryoten Prokaryoten ß
, Domein: Eubacteria (Prokaryoten)
- Microscopisch klein
- Meestal unicellulair (= eencellig) , soms multicelullair
- Foto-autotroof, chemo-autotroof of heterotroof
Heterotroof = organismen die anderen consumeren om E te hebben
Autotroof = zelf moleculen synthetiseren
à foto-autotroof = doen aan fotosynthese (bv. Planten)
à chemo-autotroof = gebruiken chemische verbindingen om E te verkrijgen
- Meestal saprotroof of parasitair
Saprotroof = voeden zich met dood organisch materiaal
Parasitair = leven ten koste van gastheer
- Beweeglijk of onbeweeglijk
- Ubiquist = komen overal voor
- Problematische systematiek
Het indelen en ordenen, want bv. voortdurend in verandering
Voorbeeld: Cyanobacteria of Blauwalgen
- Fotosynthetisch
Produceren O2 + maken bouwstenen aan
- Produceren giftige stoffen
à water gevaarlijk voor bv. Mensen
- Vaak in kolonies
- Aan basis van theorie rond ontstaan van eukaryote cellen
Endosymbiont = een organisme dat binnenin een ander organisme leeft in een wederzijds
voordelige samenwerking
Endo = inwendig
Symbiose = voordelig samenleven van 2 organismen
Bv. Cyanobacterie ooit in cel gekropen à kreeg functie van organel (chloroplast)
! planten hebben chloroplasten à ooit aparte eubacteriën die in cellen zijn gekropen
! Chloroplasten hebben eigen DNA à lijkt sterk op dat van cyanobacteriën
Voorbeeld: Proteobacteria of Purperbacteriën
Bv. Salmonella, Yersinia, …
Endosymbiose-theorie:
Purperbacterie kroop in eukaryote cel en nam functie van mitochondriën over
Mitochondriaal DNA is anders dan DNA in celkern en lijkt sterk op dat van purperbacteriën
à mitochondriën afkomstig van endosymbiont (purperbacterie)
