Zusammenfassung VAKFICHE BURGERSCHAP EN MAATSCHAPPIJ EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR

1




VAKFICHE BURGERSCHAP EN MAATSCHAPPIJ
EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS 2026-27




Inhoudsopgave
1 Waarom leer je dit vak?
2 Wat je vooraf moet
weten
3 Wat moet je leren?
4 Wat moet je doen?
5 Welke bijlage heb je
nodig?
6 Het examen
7 Bijlagen




1

,2




1 Waarom leer je dit vak?
Je leert dit vak vooral om je weg te vinden in de maatschappij, om
zelfvertrouwen op te bouwen en om zorg te dragen voor jezelf, je
lichaam en je eigen gedachten en gevoelens. Zelfvertrouwen en zorgen
voor jezelf helpen je om respectvoller om te gaan met jezelf en met
anderen, je mening op een respectvolle manier te geven en om
verstandiger met geld om te gaan.


2 Wat moet je vooraf weten?
Om je voor te bereiden op het examen studeer je alle leerinhouden. De
vakfiche bevat bij elk onderdeel voorbeelden om de leerinhouden te
verduidelijken. Het oplossen en instuderen van de voorbeelden uit de
vakfiche is onvoldoende.


3 Wat moet je leren?

3.1 IK als PERSOON

Zelfvertrouwen
Je krijgt op het examen een gebeurtenis uit het dagelijks leven.
Je legt uit waarom deze gebeurtenis je zelfvertrouwen (of een positief
zelfbeeld) geeft of waarom deze gebeurtenis je onzeker maakt (een
negatief zelfbeeld).
Iedereen denkt zowel positieve als negatieve dingen over zichzelf.
Sommige mensen hebben positieve gedachten over zichzelf. Die mensen
hebben zelfvertrouwen of een positief zelfbeeld. Zelfvertrouwen is het
gevoel dat je bepaalde dingen tot een goed einde kunt brengen.
Anderen hebben meer negatieve gedachten over zichzelf. Zij hebben een
negatief zelfbeeld. Dit zorgt ervoor dat ze zich onzeker voelen in
bepaalde situaties.
Voorbeeld:
Je scoort op een voetbalmatch de goal waardoor jouw ploeg wint. De
2

,3




andere spelers omhelzen jou. Je krijgt daardoor nog meer zin om verder te
oefenen en nog beter te voetballen.
Zorgt deze situatie voor zelfvertrouwen (een positief zelfbeeld) of
onzekerheid (een negatief zelfbeeld)? Waarom zorgt deze gebeurtenis
voor zelfvertrouwen of onzekerheid?


Verslaving
Factoren die een verslaving veroorzaken
Je krijgt op het examen een voorbeeld uit
het dagelijks leven. Je onderscheidt de
factoren die een verslaving veroorzaken.
Je legt uit hoe deze factoren een
verslaving beïnvloeden.
Verslaving betekent dat je niet meer de baas over jezelf bent, dat je geen
vrije keuze meer hebt. Verschillende factoren kunnen ervoor zorgen dat
je verslaafd wordt. Deze factoren hebben te maken met jezelf, het
middel, jouw omgeving.




3

, 4




Voorbeeld
Eén van de vrienden van Nono rookt en biedt hem een sigaret aan. Hij
durft niet te weigeren want hij wil erbij horen. Hij neemt een trek van de
sigaret en wordt er een beetje duizelig van.
Welke factoren zorgen hier voor een
(mogelijke) verslaving? Nono wil erbij
horen, dus rookt hij een sigaret (jezelf).
In sigaretten zit nicotine, deze stof is
verslavend (middel). Zijn vriend pusht
hem om een sigaret te roken (omgeving).


Effecten
Je krijgt op het examen een voorbeeld uit het dagelijks leven.
Je duidt aan wat de positieve en negatieve effecten van de
verslavende middelen en handelingen zijn. Je legt de positieve of
negatieve invloed op je lichaam en geest uit.
Je kan verslaafd worden aan middelen. Deze verslavende middelen zijn:
• suiker
• drugs
• rookwaren
• alcohol
• medicijnen
• drugs
Je kan verslaafd worden aan handelingen. Mogelijke verslavende
handelingen zijn:
• het gebruik van sociale media
• games
• virtuele realiteit. Dit is een realiteit die niet echt is maar volledig door
computerbeelden wordt gemaakt
• gokken

Deze middelen en handelingen kunnen positieve en negatieve effecten op
jouw lichaam (fysiek) en geest (mentaal) hebben.
Voorbeeld:
We kijken terug naar het voorbeeld van Nono.

4