Assignment 1 Semester 1 2026
Unique number:
Due Date: March 2026
Detailed solutions, explanations, workings
and references.
+27 81 278 3372
, MBUDZISO 1: FONETIKI NA FONOḼODZHI
1.1 Zwipiḓa zwiṱanu zwa lulimi zwine zwa shuma u bveledza mibvumo
Mibvumo ya muambo i bveledzwa nga zwipiḓa zwo fhambanaho zwa muvhili zwine
zwa shuma sa zwishumiswa zwa u bula. Zwipiḓa zwiṱanu zwa ndeme ndi hezwi:
Tsha u thoma ndi milomo. Milomo i shuma kha u bveledza mibvumo ya milomo sa
/p/, /b/, na /m/. Hezwi zwi vhidzwa mibvumo ya bilabial ngauri i bulwa musi milomo
mivhili i tshi kwama kana u vala. Sa tsumbo, mubvumo /m/ kha ipfi “mama” u bulwa
nga milomo mivhili i tshi kwama.
Tsha vhuvhili ndi mano. Mano a shuma kha mibvumo i bulwaho musi lulimi lu tshi
kwama mano, sa /t/ na /d/. Hezwi zwi vhidzwa mibvumo ya dental kana alveolar, zwi
tshi ya nga fhethu hune mubvumo wa bvelela hone.
Tsha vhuraru ndi lulimi. Lulimi ndi tshithu tsha ndeme vhukuma ngauri lu a tshimbila
lwa kwama milomo, mano kana palate. Lulimi lu thusa u bveledza mibvumo ya sa /ḽ/,
/n/, na /r/, i bulwaho nga u kwama fhethu ho fhambanaho ha mulomo.
Tsha vhuṋa ndi palate (ṱhanga ḽa nṱha ha mulomo). Heḽi ndi fhethu ha nṱha ha
mulomo hune lulimi lwa kona u kwama u bveledza mibvumo ya palatal sa /ʃ/ kana /y/.
Tsha vhuṱanu ndi mphunga (vocal cords). Mphunga dzi shuma kha u bveledza
mubvumo wo dzumbulwaho kana wo sa dzumbulwaho. Musi mphunga dzi tshi
dzinginyega, ri wana mubvumo wo dzumbulwaho sa /b/; musi dzi sa dzinginyegi, ri
wana mubvumo wo sa dzumbulwaho sa /p/.
Zwenezwi zwipiḓa zwi shuma nga u ṱangana u bveledza mibvumo yoṱhe ya
muambo.
1.2 Ipfi ‘nmama’ na lushaka lwa nyelelano (5)
Ipfi “nmama” ḽi sumbedza nyelelano ya mubvumo wa n na m, ine ya vha nyelelano
ya assimilation. Hezwi zwi itea musi mubvumo muthihi u tshi shanduka kana u fana
na u swika tsini na munwe mubvumo.
Varsity Cube 2026 +27 81 278 3372