Samenvatting
recht
Praktisch burgerlijk recht uitgediept
1
,DEEL 1: INLEIDING TOT HET RECHT
H1 ALGEMENE INLEIDING
1. VERANTWOORDING
Recht is een zaak van alle burgers, iedereen wordt geacht de wet te kennen iedere dag wordt het
Belgisch staatsblad gepubliceerd. Iedereen wordt met recht geconfronteerd.
Bv:
Wie geflitst wordt wegens overdreven snelheid, kan strafrechtelijk vervolgd worden omdat er een
inbreuk werd gepleegd op verkeerswetgeving.
Wie als werknemer gaat werken, moet een geldige arbeidsovereenkomst hebben on in orde te zijn met
de regels van de sociale wetgeving.
Normenstelsels zoals moraal en godsdienst behoren niet (noodzakelijk) tot ons rechtssysteem
Moraal = geheel van normen die de bedrijvigheid van de individuele mens beheersen,
en hem leiden naar geestelijk welzijn. Eigen woorden: is een geheel van regels over wat
goed en slecht is, maar het is geen wet. Het gaat over hoe jij als persoon je gedraagt en
beslissingen maakt. Het heeft geen juridische sancties, alleen een slecht geweten als je
ertegen ingaat.
o Streeft niet naar ordening maatschappij
o Sanctie door slecht geweten
o Recht en moraal raken elkaar soms wel: sommige normen zijn zowel juridisch als
moreel (vb. niet doden)
o Moraal individueel: is subjectief, voor iedereen anders
o Vindt haar oorsprong in de mens en niet in de gemeenschap
oBestaat uit algemene richtlijnen die bij niet-naleving gesanctioneerd worden
door slecht geweten.
Godsdienst = beoogt de eeuwige zaligheid van de mens
o Religie beïnvloedt het recht wel (vb. zondag rustdag)
o Recht is principieel neutraal tegenover geloofsaangelegenheden
Doorheen de tijd is er wel moraal en godsdienst in ons recht geslopen
2. HET BEGRIP RECHT
Wij behandelen het objectief recht (rechtsregels in geheel)
<-> subjectief recht (‘ik heb het recht om…’)
2
, 4 kenmerken objectief recht:
Een geheel van algemeen geldende normatieve regels (gedragsregels en normen)
o Volgens toon: verbodsbepalingen (vb. niet stelen) – gebodsbepalingen (vb.
verzekeringen) – normen die toelating bevatten (vb. bouwvergunning) – organieke
regels (vb. organisatie rechtbanken)
o Volgens afwijking: dwingend recht – aanvullend recht
o Volgens personen: algemene normen – individuele normen
Normen met als doel de ordening van het maatschappelijke leven
Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
Naleving is afdwingbaar sancties indien niet-naleving
Normatieve regels:
Gebodsbepaling: Dat is als je de wet leest dat er staat dat moet je doen. Bv je moet aangeven hoeveel
je inkomen is en daarop worden de belastingen berekend.
Verbodsbepaling: Het is verboden. Bv diefstal is verboden.
Normen die toelating bevatten: “Je mag”. Bv je mag hier bouwen, je mag hier bomen afbreken.
Organieke regels: Enkel over de organisatie van het recht. Het zijn meestal regels die iets organiseren,
zoals het aantal volkerenvertegenwoordigers,… Bv als het verplicht is om een advocaat te nemen of je
jezelf kan verdedigen. Ze zijn heel belangrijk voor onze rechtsstaat.
Dwingend recht (zie hieronder)
Aanvullend recht (zie hieronder)
Dwingend recht vs. aanvullend recht
Dwingend recht = moet nageleefd worden door elk rechtssubject. We kunnen er niet
van afwijken en het is voor iedereen hetzelfde. Bij niet-naleving volgt er een sanctie.
o Openbare orde = regels die maatschappij beschermen (vb. niet stelen)
o Goede zeden (vb. verbod op openbaar dronkenschap)
o Ter bescherming van de zwakken = iedereen (vb. huurder, zwakkere in
arbeidsrelatie)
o Binnen het dwingend recht is er een verdere opdeling:
De regels die de openbare orde aanbelangen
De regels die sommige groepen zwakkere personen beschermen
Aanvullend recht = Ze gelden voor de rechtssubjecten enkel voor zover zij geen andere
regeling getroffen hebben. Ze vullen de overeenkomst van de partijen aan als deze hier niets
over bepaald hebben.
o Vb. de wet zegt dat we alleen moeten betalen als we het goed in handen hebben,
tenzij dat we daarvan afwijken vb. ik koop een auto met verschillende opties, garage
moet dat bestellen maar kan voorschot vragen aanvullend recht (afwijking van de
regel)
3
, Algemene normen vs. individuele normen
Algemene normen = normen die op iedereen die zich in dezelfde situatie bevindt van
toepassing zijn (vb. huurrecht, arbeidsrecht). Regels die voor iedereen gelden. De
koning is strafrechtelijk en burgerrechtelijk immuun, wat betekent dat hij niet
gestraft of gesanctioneerd kan worden. Hij kan niet voor de rechtbank gedwongen
worden. Omdat het een regel is die geldt voor de functie van de koning en niet
specifiek voor één individu.
Individuele normen = normen die specifiek van toepassing zijn op een bepaalde categorie
van mensen (vb. onschendbaarheid koning). Deze normen gelden voor een specifieke
persoon
Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
Staat = een entiteit die beschikt over een bevolking, een grondgebied en een regering die gezag
uitoefent en die bovendien soeverein en onafhankelijk is. Regels worden opgelegd door de staat.
Overheid maakt de wetten, past ze toe, bestraft ook de wetten.
Wetgevende macht: wetten opstellen
Uitvoerende macht: wetten uitvoeren
Rechterlijke macht: recht oordelen
Regels kunnen op verschillende niveaus uitgevaardigd worden:
Federaal niveau
Gewesten en gemeenschappen
Provincies
Gemeenten (vb. elke gemeente bepaalt zelf hoeveel belastingen je betaalt)
Sommige normen ontstaan door rechtssubjecten zelf: gewoonterecht (2 elementen: herhaaldelijke
gedraging + door G erkende of opgelegde sanctie)
Ook rechtspraak kan rechtsregels creëren.
Afdwingbare normen:
Afdwingbaarheid van rechtsregels
o Rechtsregels worden meestal vrijwillig nageeft, maar soms is dwang nodig
o De overheid zorgt voor afdwinging via politie en justitie
o Niet naleven van rechtsnormen -> sancties kunnen variëren van boetes tot gevangenisstraffen.
o Afdwingen van regels is de opdracht van de staat, deze beschikt over monopolie om geweld te
gebruiken.
o Rechtssubjecten die hun verplichtingen niet vrijwillig nakomen, worden door de overheid
gedwongen om deze alsnog na te leven. Dit is een moeilijke opdracht voor de overheid
Herstellend beteugeling = Is kenmerkend voor het privaatrecht en dient dus om de schade te vergoeden.
Worden er inbreuken gepleegd op strafrechtelijk sanctioneerde regels, dan geldt een bestraffende
beteugeling die van publiekrechtelijke aard is.
4
recht
Praktisch burgerlijk recht uitgediept
1
,DEEL 1: INLEIDING TOT HET RECHT
H1 ALGEMENE INLEIDING
1. VERANTWOORDING
Recht is een zaak van alle burgers, iedereen wordt geacht de wet te kennen iedere dag wordt het
Belgisch staatsblad gepubliceerd. Iedereen wordt met recht geconfronteerd.
Bv:
Wie geflitst wordt wegens overdreven snelheid, kan strafrechtelijk vervolgd worden omdat er een
inbreuk werd gepleegd op verkeerswetgeving.
Wie als werknemer gaat werken, moet een geldige arbeidsovereenkomst hebben on in orde te zijn met
de regels van de sociale wetgeving.
Normenstelsels zoals moraal en godsdienst behoren niet (noodzakelijk) tot ons rechtssysteem
Moraal = geheel van normen die de bedrijvigheid van de individuele mens beheersen,
en hem leiden naar geestelijk welzijn. Eigen woorden: is een geheel van regels over wat
goed en slecht is, maar het is geen wet. Het gaat over hoe jij als persoon je gedraagt en
beslissingen maakt. Het heeft geen juridische sancties, alleen een slecht geweten als je
ertegen ingaat.
o Streeft niet naar ordening maatschappij
o Sanctie door slecht geweten
o Recht en moraal raken elkaar soms wel: sommige normen zijn zowel juridisch als
moreel (vb. niet doden)
o Moraal individueel: is subjectief, voor iedereen anders
o Vindt haar oorsprong in de mens en niet in de gemeenschap
oBestaat uit algemene richtlijnen die bij niet-naleving gesanctioneerd worden
door slecht geweten.
Godsdienst = beoogt de eeuwige zaligheid van de mens
o Religie beïnvloedt het recht wel (vb. zondag rustdag)
o Recht is principieel neutraal tegenover geloofsaangelegenheden
Doorheen de tijd is er wel moraal en godsdienst in ons recht geslopen
2. HET BEGRIP RECHT
Wij behandelen het objectief recht (rechtsregels in geheel)
<-> subjectief recht (‘ik heb het recht om…’)
2
, 4 kenmerken objectief recht:
Een geheel van algemeen geldende normatieve regels (gedragsregels en normen)
o Volgens toon: verbodsbepalingen (vb. niet stelen) – gebodsbepalingen (vb.
verzekeringen) – normen die toelating bevatten (vb. bouwvergunning) – organieke
regels (vb. organisatie rechtbanken)
o Volgens afwijking: dwingend recht – aanvullend recht
o Volgens personen: algemene normen – individuele normen
Normen met als doel de ordening van het maatschappelijke leven
Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
Naleving is afdwingbaar sancties indien niet-naleving
Normatieve regels:
Gebodsbepaling: Dat is als je de wet leest dat er staat dat moet je doen. Bv je moet aangeven hoeveel
je inkomen is en daarop worden de belastingen berekend.
Verbodsbepaling: Het is verboden. Bv diefstal is verboden.
Normen die toelating bevatten: “Je mag”. Bv je mag hier bouwen, je mag hier bomen afbreken.
Organieke regels: Enkel over de organisatie van het recht. Het zijn meestal regels die iets organiseren,
zoals het aantal volkerenvertegenwoordigers,… Bv als het verplicht is om een advocaat te nemen of je
jezelf kan verdedigen. Ze zijn heel belangrijk voor onze rechtsstaat.
Dwingend recht (zie hieronder)
Aanvullend recht (zie hieronder)
Dwingend recht vs. aanvullend recht
Dwingend recht = moet nageleefd worden door elk rechtssubject. We kunnen er niet
van afwijken en het is voor iedereen hetzelfde. Bij niet-naleving volgt er een sanctie.
o Openbare orde = regels die maatschappij beschermen (vb. niet stelen)
o Goede zeden (vb. verbod op openbaar dronkenschap)
o Ter bescherming van de zwakken = iedereen (vb. huurder, zwakkere in
arbeidsrelatie)
o Binnen het dwingend recht is er een verdere opdeling:
De regels die de openbare orde aanbelangen
De regels die sommige groepen zwakkere personen beschermen
Aanvullend recht = Ze gelden voor de rechtssubjecten enkel voor zover zij geen andere
regeling getroffen hebben. Ze vullen de overeenkomst van de partijen aan als deze hier niets
over bepaald hebben.
o Vb. de wet zegt dat we alleen moeten betalen als we het goed in handen hebben,
tenzij dat we daarvan afwijken vb. ik koop een auto met verschillende opties, garage
moet dat bestellen maar kan voorschot vragen aanvullend recht (afwijking van de
regel)
3
, Algemene normen vs. individuele normen
Algemene normen = normen die op iedereen die zich in dezelfde situatie bevindt van
toepassing zijn (vb. huurrecht, arbeidsrecht). Regels die voor iedereen gelden. De
koning is strafrechtelijk en burgerrechtelijk immuun, wat betekent dat hij niet
gestraft of gesanctioneerd kan worden. Hij kan niet voor de rechtbank gedwongen
worden. Omdat het een regel is die geldt voor de functie van de koning en niet
specifiek voor één individu.
Individuele normen = normen die specifiek van toepassing zijn op een bepaalde categorie
van mensen (vb. onschendbaarheid koning). Deze normen gelden voor een specifieke
persoon
Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
Staat = een entiteit die beschikt over een bevolking, een grondgebied en een regering die gezag
uitoefent en die bovendien soeverein en onafhankelijk is. Regels worden opgelegd door de staat.
Overheid maakt de wetten, past ze toe, bestraft ook de wetten.
Wetgevende macht: wetten opstellen
Uitvoerende macht: wetten uitvoeren
Rechterlijke macht: recht oordelen
Regels kunnen op verschillende niveaus uitgevaardigd worden:
Federaal niveau
Gewesten en gemeenschappen
Provincies
Gemeenten (vb. elke gemeente bepaalt zelf hoeveel belastingen je betaalt)
Sommige normen ontstaan door rechtssubjecten zelf: gewoonterecht (2 elementen: herhaaldelijke
gedraging + door G erkende of opgelegde sanctie)
Ook rechtspraak kan rechtsregels creëren.
Afdwingbare normen:
Afdwingbaarheid van rechtsregels
o Rechtsregels worden meestal vrijwillig nageeft, maar soms is dwang nodig
o De overheid zorgt voor afdwinging via politie en justitie
o Niet naleven van rechtsnormen -> sancties kunnen variëren van boetes tot gevangenisstraffen.
o Afdwingen van regels is de opdracht van de staat, deze beschikt over monopolie om geweld te
gebruiken.
o Rechtssubjecten die hun verplichtingen niet vrijwillig nakomen, worden door de overheid
gedwongen om deze alsnog na te leven. Dit is een moeilijke opdracht voor de overheid
Herstellend beteugeling = Is kenmerkend voor het privaatrecht en dient dus om de schade te vergoeden.
Worden er inbreuken gepleegd op strafrechtelijk sanctioneerde regels, dan geldt een bestraffende
beteugeling die van publiekrechtelijke aard is.
4
