Samenvatting Recht (17/20!)

HOOFDSTUK 1: DE PERSOON
1. BEGRIP
 Drager van rechten en plichten
- Rechtssubject
Alle menselijke wezens zijn personen en hebben rechtspersoonlijkheid:
 Staat van de persoon
 Bekwaamheid van de persoon
2. DE FYSIEKE OF NATUURLIJKE PERSOON
De persoon is verbonden aan zijn menselijk lichaam en zijn menselijk leven.
2.1 HET LICHAAM

2.1.1. BESCHERMING VAN HET LICHAAM TEGEN AANTASTING DOOR DERDEN

Een persoon kan niet gedwongen worden enige aantasting van zijn fysieke
integriteit te ondergaan.
 Publiekrechtelijke verhouding
- Individu heeft recht op zijn fysieke onschendbaarheid tegenover het
belang van de samenleving
- MAAR het maatschappelijk belang is van hogere waarde dan het belang
van één individu
Het kan gerechtvaardigd zijn dat de fysieke integriteit van de persoon
geschonden wordt (onder dwang) zoals verplichte inentingen, fouilleringen en
arrestaties.
 Privaatrechtelijke verhouding
- Het belang van één persoon kan niet de schending van het lichaam van
de andere persoon rechtvaardigen
Zo kan een deskundig onderzoek, dat door een partij gevraagd wordt in het kader
van een burgerlijke rechtszaak, niet verplicht worden opgelegd aan de
tegenpartij.
Het lichaam wordt dus preventief beschermd tegen aantasting door derden.
Indien de fysieke integriteit toch wordt aangetast, dan kan dit twee gevolgen
hebben:
1) Strafsanctie
- Misdrijven van vrijwillige of onvrijwillige slagen en verwondingen
2) Vergoeden van schade op grond van artikel 1382
2.1.2 HET BIJZONDER GEVAL VAN DE MEDISCHE HANDELING

Iedere medische behandeling of medisch onderzoek tast de lichamelijke
integriteit aan zonder dat de arts hiervoor aansprakelijk kan worden gesteld.
Toch moeten bijzondere voorwaarden nageleefd worden:
 Medische noodzaak
 Redelijke proportie

, - Tussen het medisch risico en het gunstig resultaat dat het kan
opleveren

 Naleving van de regels van de kunst
 Patiënt moet vrij toestemmen in de behandeling
- Dit na geïnformeerd te zijn
2.1.3. DE BESCHERMING VAN HET LICHAAM EN HET ZELFBESCHIKKINGSRECHT VAN HET
INDIVIDU

Het lichaam wordt ook beschermd ten aanzien van de persoon zelf. Hij is daartoe
beperkt in zijn zelfbeschikkingsrecht.
Voorbeelden:
 Zelfmoord
- Niet verboden in de strafwet
- Wel een grond tot echtscheiding na een mislukte zelfmoordpoging

 Euthanasie
- De opzettelijke levensverkortende handeling ten behoeve van een
stervende of zwaar lijdende ongeneeslijke ziekte op diens verzoek
Dit is onder bepaalde voorwaarden mogelijk:
- De patiënt bevindt zich in een medisch uitzichtloze toestand van
aanhoudende en ondraaglijke fysieke of psychische lijden
- Enkel op schriftelijk verzoek van bewuste handelingsbekwamen: na
raadpleging van een tweede arts!
- Indien niet terminaal: een maand bedenktijd en verplichte raadpleging
van een derde arts
- Indien niet bewust: mogelijk op basis van een voorafgaande
wilsverklaring

 Zwangerschapsafbreking
- Geen misdrijf meer sinds de wet van 1990
Meerdere voorwaarden:
- Voor het einde van de twaalfde week
- Uitgevoerd door een geneesheer in een instelling voor gezondheidszorg
waaraan een voorlichtingsdienst verbonden is
- Wachttijd van 6 dagen
- Toestemming van vrouw moet schriftelijk gebeuren
- Na de twaalfde week: enkel mogelijk wanneer de voortzetting van de
zwangerschap een ernstig gevaar inhoudt voor de gezondheid van de
vrouw of het kind

 Afname van bloed, weefsel en organen
- Bloed en bloedproducten: minstens 18 jaar oud en slechts vier maal per
jaar een beperkte hoeveelheid
- Wegneming en transplantatie van organen: minstens 18 jaar en vooraf
toestemming gegeven

, - Doneren van menselijke voortplantingscellen: kosteloosheid en
onkostenvergoeding per donatie




2.2. HET LEVEN

De mens moet in leven zijn om rechtspersoonlijkheid te bezitten.
2.2.1. DE AANVANG VAN HET JURIDISCH LEVEN

Drie voorwaarden:
 Geboren worden
- Afscheiding van het kind van de moeder door het doorsnijden van de
navelstreng
 Levend geboren worden
- Het kind moet geademd hebben
 Levensvatbaar zijn
- De noodzakelijke, functionerende organen bezitten om zelfstandig te
kunnen leven
Een embryo of een foetus is dus geen persoon in de juridische betekenis van het
woord en dus ook geen titularis van rechten of plichten.
Uitzonderlijk kan een reeds verwekt, nog niet geboren kind toch
bepaalde rechten krijgen:
 Erven of een schenking krijgen
 Recht hebben op een verzekeringsuitkering of schadevergoeding
 Erkend worden
Het kind moet wel reeds verwekt zijn en moet naderhand levend en
levensvatbaar geboren worden.
2.2.2. HET EINDE VAN HET JURIDISCHE LEVEN

Door het overlijden houdt de juridische persoonlijkheid op te bestaan. Ook het lijk
geniet een bijzondere bescherming in het recht.
 Lijkbezorging
- Dit laat de persoon toe om tijdens zijn leven te kiezen om stoffelijk
begraven te worden of gecremeerd te worden en met welke ceremonie
dit gepaard moet gaan
 Lijkopening
- Wetenschappelijke autopsie
- Politionele autopsie
- Gerechtelijke autopsie
 Lijkafstand
- Lijk afstaan aan een academisch ziekenhuis waar het zal dienen voor
wetenschappelijk onderzoek of gebruikt wordt bij studenten in de
geneeskunde
 Orgaandonatie en donatie van (ander) menselijk
lichaamsmateriaal